İslam'da Rıfk: Hakkı Savunurken Doğru Üslup

İnsan haklı olabilir; ancak haklılığını nasıl ifade ettiği de en az haklı olmak kadar önemlidir. Bir sözü söylemek kadar o sözün hangi ses tonuyla söylendiği, bir yanlışı düzeltmek kadar bunun hangi üslupla yapıldığı, bir insana sınır koymak kadar onu incitmeden sınır koyabilmek de ahlakın bir parçasıdır. İslam'ın "rıfk" olarak adlandırdığı bu incelik, yalnızca insan ilişkilerini güzelleştiren bir nezaket kuralı değil; aynı zamanda Allah'ın sevdiği bir ahlak biçimidir.

Günlük Hayatta Tahammül Sınırları Daralıyor

Günlük hayatın telaşı içinde tahammül sınırlarımız giderek daralabiliyor. Trafikte, iş yerinde, aile içinde hatta sosyal medyada en küçük anlaşmazlık bile sert sözlere dönüşebiliyor. Oysa insanı ikna etmek ile susturmak, uyarmak ile kırmak, hakkını savunmak ile karşısındakini ezmek aynı şey değildir.

Rıfk, Güçsüzlük ya da Taviz Değildir

Hz. Peygamber, "Allah rıfk sahibidir ve rıfkı sever. Sertlik ve başka hiçbir şekilde verilmeyen karşılığı rıfk ile verir" buyurur. Bu anlayış, Müslümana her durumda pasif kalmayı değil, doğruyu söylerken doğru bir üslubu korumayı öğretir.

Rıfk bazen yanlış anlaşılarak güçsüzlük veya taviz vermek zannedilebilir. Oysa rıfk, insanın öfkesinin ve tepkilerinin esiri olmamasıdır. Gerektiğinde hayır diyebilmek, haksızlığa karşı çıkabilmek ve sınır koyabilmek mümkündür; ancak bunu kırmadan, aşağılamadan ve intikam duygusuna kapılmadan yapmak rıfkın gereğidir.

Hz. Musa ve Hz. Harun Örneği

Kur'an-ı Kerim'de Hz. Musa ve Hz. Harun'a, Firavun'a giderken bile yumuşak söz söylemelerinin emredilmesi dikkat çekicidir. Karşılarındaki kişi büyük bir zulüm ve azgınlık içinde olduğu hâlde tebliğin üslubunda yumuşaklık korunmuştur. Bu durum, rıfkın yalnızca sevdiğimiz insanlara karşı değil, anlaşmazlık yaşadığımız kişilere karşı da bir ahlak ölçüsü olduğunu gösterir.

Aile Hayatında Rıfkın Yeri

Rıfkın en çok ihtiyaç duyulduğu yerlerden biri de aile hayatıdır. İnsan çoğu zaman dışarıya gösterdiği sabrı evinde göstermez. İş yerinde ölçülü konuşan, yabancılara karşı nazik davranan kişi; evinde eşine, çocuğuna veya anne-babasına karşı kolayca sertleşebilir.

Oysa güzel ahlak, en yakınımızdaki insana nasıl davrandığımızla ortaya çıkar. Bir çocuğun hatasını düzeltirken kullanılan dil, eşler arasındaki bir anlaşmazlıkta seçilen kelimeler, yaşlı bir anne-babaya gösterilen sabır; bunların hepsi rıfkın gündelik hayattaki karşılıklarıdır.

Doğru Söz, Yanlış Üslupla Hedefine Ulaşmaz

Bazen doğru bir söz, yanlış bir üslupla söylendiğinde karşısındakine ulaşmaz. İnsan kendisini küçümsenmiş veya değersiz hissederse, söylenen sözün haklılığı bile anlamını yitirir.

Bu yüzden rıfk, konuşmadan önce bir an durabilmektir. Öfkeliyken susabilmek, karşımızdakinin sözünü tamamlamasına izin vermek, hatayı kişinin şahsiyetine yüklemeden davranış üzerinden konuşmak ve gerektiğinde özür dilemek… Bunların her biri, İslam'ın insan ilişkilerine kazandırdığı zarafetin parçalarıdır.

Rıfk, Kulluğun Bir Parçasıdır

Rıfk, hayatı kolaylaştıran küçük bir nezaket kuralından çok daha fazlasıdır. İnsanlarla ilişkimizde Allah'ın rızasını gözetmenin bir biçimidir. Çünkü Müslüman için güzel davranış yalnızca karşısındaki insanı memnun etmek amacı taşımaz; aynı zamanda kulluğun bir parçasıdır.

Belki de rıfkı hayatımıza yerleştirmenin ilk adımı, her tartışmada "Nasıl haklı çıkarım?" diye sormak yerine "Bu durumda Allah'ın sevdiği şekilde nasıl davranabilirim?" diye düşünmektir.

Çünkü bazen bir insanı değiştiren şey söylediğimiz sözün sertliği değil, o sözü söyleme biçimimizdir. Rıfk, hakikatten vazgeçmeden kalbi incitmemeyi öğrenmektir.