Araştırma: Sosyal Medyada 5 Gönderi Sahte Uzman Yaratıyor

Sosyal medyada paylaşılan yalnızca birkaç gönderi, insanların hiçbir bilgi sahibi olmadığı konularda bile güçlü ve kalıcı kanaatler oluşturmasına neden oluyor. Üstelik bu kanaatler, bilgilerin doğru ya da yanlış olmasından etkilenmiyor.

İrlanda'daki Trinity Business School ile Fransa'daki NEOMA Business School'dan araştırmacıların Mayıs ayında yayımladığı bir çalışmaya göre, arka arkaya yalnızca üç ila beş tutarlı sosyal medya gönderisi görmek, kullanıcıların hızla sabitlenen bir ilk kanaat oluşturmasına yetiyor. Sonradan gelen bilgiler ise bu görüşü neredeyse hiç değiştirmiyor.

Araştırmacılar deneylerini ABD'de yaşayan katılımcılarla gerçekleştirdi. Katılımcılara, aşina olmadıkları haber konuları hakkında Instagram benzeri gönderiler gösterildi.

Trinity Business School'dan Profesör Ashish Kumar Jha, bir haber kuruluşuna yaptığı açıklamada, "İnsanların en çok güvendiği kaynağın, ünlü bir uzmanın, yani bu ikilinin birleşimi olduğunu gördük. Yani örneğin bir ünlü doktor, Beyaz Saray danışmanı olan, milyonlarca takipçisi bulunan ve aynı zamanda hekim olan biri" dedi.

Araştırmacıların tespitine göre sosyal medyada ikinci en güvenilir kaynak ünlüler, onların ardından ise biyografilerinde "Dr." gibi mesleki unvanlar bulunan kişiler geliyor.

Kumar Jha, "Mesele şu ki, Instagram'da herkes istediği unvanı kullanabilir, kendine profesör ya da doktor diyebilir. COVID-19 pandemisi sırasında, 2020'nin ocak veya şubat ayında aşılar hakkında kimsenin pek bir bilgisi yoktu" dedi.

"Oysa Mart 2020'ye gelindiğinde, kendini uzman ilan eden milyonlarca insan vardı ve aşıyı iyi ya da kötü bulduklarını savunmak için tartışıyordu. Peki bu nasıl oluyor? İnsanlar bir gecede nasıl uzman kesiliyor?" diye ekledi.

Araştırmacılar, ilk oluşan kanaatlerin büyük ölçüde olgusal doğruluğa duyarsız olduğunu, bunun yerine hızlı işleyen sosyal medya ortamlarında bilgi işlenirken aşinalık ve tutarlılık gibi zihinsel kestirme yollara dayandığını ortaya koydu.

Bu ilk kanaatler bir kez oluştuğunda zaman içinde kalıcı oldu. Aradan birkaç gün geçse bile katılımcılar çoğu zaman ilk duruşlarını korudu. Çalışma ayrıca insanların başlangıçtaki görüşleriyle uyumlu bilgilere daha fazla ilgi gösterdiğini, aykırı içeriklerinse daha az inandırıcı bulunup daha az paylaşıldığını ve etkileşim aldığını ortaya koydu.

Kumar Jha, insanların kendilerini bir konuda uzman olarak görmeye başlaması için gereken eşik seviyesinin "çok düşük" olduğunu belirterek, "Bu da bilgi yayılımının bir sonraki aşamasına, yani yanlış bilgi ve dezenformasyona yol açıyor. İnsanlar, inandıkları bilgiyi yayar" dedi.

"Bir kez kendinizi uzman olduğunuza inandırıp o şekilde düşünmeye başladığınızda, inançlarınızı teyit eden ya da sorgulayan her türlü doğrulama bilgisini kişisel bir saldırı, temel sağlık inançlarınıza yönelik bir saldırı olarak görüyorsunuz ve kendi inançlarınız zayıflamak yerine gitgide güçleniyor, zayıflamıyor."

Geleneksel haber kaynaklarının tüketimi azalırken, bu boşluğu sosyal medya içerikleri dolduruyor. Haziran ayında yayımlanan 2026 tarihli bir dijital haber raporu, ilk kez sosyal medya ve video platformlarının dünya genelinde çevrimiçi habere erişmenin en yaygın yolu haline geldiğini ortaya koydu. Bu eğilim daha önce tek tek ülkelerde görülüyordu, artık küresel ölçekte yaşanıyor.

Kumar Jha, sözlerini "Eğer bir haber medyası kuruluşu ya da doğrulama ekibiyseniz ve doğru bilgiyi sunmak istiyorsanız, erken davranmanız gerekir" diyerek tamamladı.