ABD Çekilirken NATO'dan Rekor Savunma Harcaması Onayı

NATO Zirvesi Ankara'da Başlıyor

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Avrupa ve Kanada'nın rekor düzeydeki savunma harcaması taahhütleri sayesinde bu hafta Ankara'da yapılacak zirvenin, örgüt tarihinin en önemli zirvelerinden biri olacağını duyurdu. Zirve, "NATO'nun Avrupalılaşması" sürecinin başlangıcına işaret ediyor. İttifak üyesi 32 ülkenin liderleri Türkiye'nin başkentinde bir araya gelirken, ittifak yönetimi Avrupa'nın savunma harcamalarını modern savaş koşullarına uygun kabiliyetlere dönüştürmesi için baskı yapıyor.

Rutte'nin "NATO 3.0" olarak adlandırılan yeni dönem için birlik ve güç imajı çizmeye çalışmasına rağmen, ABD'nin Avrupa güvenliğinden çekilme ihtimali zirveye gölge düşürüyor. Bir NATO diplomatının değerlendirmesine göre, zirve son birkaç aydır yaşanan "çalkantıların" etkisi altında geçecek.

Trump Faktörü

Sadece 6 ay önce müttefikler, Washington'ın Danimarka'ya bağlı Grönland bölgesini satın alma tehdidini ciddi şekilde masaya yatırmıştı. O zamandan beri ABD Başkanı Donald Trump, İran'a karşı yürüttüğü savaşta müttefiklerin ABD'yi yalnız bırakmasına öfkelendi. İspanya ve İtalya, ABD askeri personelinin üslerine erişimini engellerken, Almanya ve İngiltere belirli üs hakları tanıdı. Trump o günden bu yana Avrupalı hükümetleri "korkak" olarak nitelendiriyor ve ittifakı "kağıttan kaplan" olarak tanımlıyor.

Ukrayna Savaşı ve Savunma Harcamaları

Zirvenin merkezinde Ukrayna savaşının nasıl sonlandırılacağı sorusu yer alacak. Ukrayna'nın uzun menzilli saldırıları, Rus petrol ve gaz rafinerileri ile askeri hedeflere karşı etkili oldu. Ukrayna ayrıca insansız hava araçları ve İHA savar teknolojisinde önemli ilerlemeler kaydetti. Ancak Rusya geri adım atmış olsa da, NATO ülkeleri gelecekteki savunma için yatırımları artırma baskısı altında.

Bu baskının en büyük sebebi, Trump yönetiminin ortaya attığı "NATO 3.0" konsepti. ABD son haftalarda Avrupa güvenlik mimarisine sunduğu askeri varlıkları geri çekeceğine dair açıklamalar yaptı. Geçen ay ABD Savaş Sekreteri Pete Hegseth, Avrupa'daki ABD asker sayısını azaltmak için inceleme başlatıldığını duyurdu. Pentagon ayrıca uzun menzilli bombardıman uçakları, seyir füzesi taşıyan denizaltılar ve savaş uçakları gibi kabiliyetlerde önemli kesintilere gidileceğini açıkladı. Bu durum, boşlukları doldurma görevini Avrupalı ülkelere yüklüyor.

Büyük Harcamalar ve Yeni Sözleşmeler

Salı günü gerçekleştirilecek NATO savunma forumunda, Rutte ve ABD'nin "Avrupa güvenliğinin yükü artık Avrupa'ya geçmeli" taleplerine yanıt olarak çeşitli müttefikler silah şirketleriyle anlaşmalar duyuracak. Beklenen duyurular arasında Polonya için 200 adet Patriot füzesini kapsayan 1 milyar dolardan fazla değerinde yeni bir sözleşme ve hassas güdümlü top mermileri için 1,15 milyar dolarlık bir anlaşma yer alıyor. GlobalEye, Airbus ve Triton sistemlerinin yanı sıra Arktik uydu iletişimini de içeren 12,8 milyar dolar değerindeki diğer sözleşmeler de açıklanacak.

Rutte, Avrupa ve Kanada'nın geçen yıl savunma harcamalarında yaptığı 139 milyar dolarlık ek artışa dikkat çekecek. Bu artışı "Trump'ın trilyonu" olarak adlandırması ve bunun doğrudan Trump'ın baskısının sonucu olduğunu ima etmesi bekleniyor.

Uzman Görüşleri

Rasmussen Global CEO'su Fabrice Pothier, müttefiklerin 2035 yılına kadar Gayri Safi Yurtiçi Hasıla'larının yüzde 5'ini savunmaya harcamayı taahhüt ettiklerini ancak sorunun nakit para olmadığını söyledi. Pothier, "Almanya, Fransa ve İspanya'daki bazı savunma üreticileri bu ulusal sözleşmelerle rahatlarına bakıyorlar ve konfor alanlarından pek çıkmıyorlar. Belki çok gelişmiş, çok sofistike sistemler üretiyorlar ama bunlar aslında yeterince hızlı üretilebilmek ve şu an var olan ihtiyaca cevap verebilmek için fazlasıyla karmaşık." dedi. Pothier sözlerini şöyle sürdürdü: "Bu ünlü trilyon doları, Rusya veya İran gibi rakipleri gerçekten uzak tutmamızı sağlayacak kadar sistemi hızlıca üretmek için kullanabilir miyiz? Temel soru budur."

ABD'nin NATO nezdindeki eski büyükelçisi Kurt Volker ise ittifakın yenilikçi ve maliyet etkin çözümler konusunda Ukrayna'dan ders alması gerektiğini söyledi. Volker, "Ukrayna oldukça etkili, yüksek teknolojili ve düşük maliyetli sistemler geliştirdi. Örneğin, bir Patriot füzesi kullandığınızda, 30 bin dolarlık bir dronu düşürmek için 1 milyon dolar harcamış oluyorsunuz. Bu sürdürülemez bir durum." dedi.

Zirvenin Süresi ve Trump'ın Katılımı

Zirvede siyasi tartışmalara ayrılan süre her zamankinden daha az ve program (sanayi forumu dahil) kasıtlı olarak iki kısa güne indirildi. Bunun Trump'ın ilgisini canlı tutmak ve katılmaya daha istekli olmasını sağlamak için atılmış bir adım olduğuna inanılıyor. Trump, haziran ayında Beyaz Saray'da gazetecilere, zirveye yalnızca ev sahibi Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan olduğu için katıldığını söyledi. Rutte ile görüşmesinin ardından Trump, "Zirve Türkiye'de yapılmıyor olsaydı sanırım gitmezdim." dedi.

5. Madde Taahhüdü

Tüm bunlara rağmen ABD, NATO'nun karşılıklı savunma maddesi olan 5. Madde'ye "sarsılmaz bağlılık" taahhüdü vermiş durumda. Zirve bildirisi taslağının son halinde, 32 müttefik tarafından imzalanan ve bunu açıkça ifade eden bir bölüm yer alıyor. Ancak bildiri taslağı değişime açık ve liderlerin onayını gerektiriyor. Trump, karşılıklı savunma taahhüdünü sık sık şüpheye düşürmesiyle biliniyor.