Erdoğan Von Der Leyen Görüşmesi: Savunma ve Siyasi Gerilim

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, çarşamba akşamı Ankara'da bir çalışma yemeğinde bir araya gelecek. Görüşme, Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki ilişkilerin hassas bir dönemden geçtiği bir sırada gerçekleşecek.

NATO zirvesinin ardından düzenlenecek yemekte, von der Leyen'in Türkiye ile ilişkileri geliştirme çabasıyla hukuk devleti endişeleri ve taraflar arasındaki diğer anlaşmazlıklar arasında denge kurması bekleniyor.

Görüşmeye AB Konseyi Başkanı Antonio Costa da katılacak. Çalışma yemeğinin zaman zaman gergin bir atmosferde geçebileceği belirtiliyor.

Von der Leyen'in nisan ayında katıldığı bir etkinlikte, Avrupa'daki dış etki faaliyetlerinden bahsederken 1999'dan beri AB'ye aday ülke olan Türkiye'yi Rusya ve Çin ile birlikte anması dikkat çekmişti.

Avrupa Komisyonu'na, bu sözlerin ve diğer sorunların çarşamba günkü görüşmede gündeme gelip gelmeyeceği soruldu.

Avrupa Komisyonu Başsözcü Yardımcısı Olof Gill, "Türkiye, Avrupa Birliği için önemli bir ortak. Çok sayıda alanda ortak stratejik çıkarlarımız bulunuyor. Görüşmede bu konuların ele alınmasını bekliyorum" dedi.

Von der Leyen'in önceki Ankara ziyaretleri tartışmalara neden olmuştu. 2021'de yaşanan ve "sofagate" olarak adlandırılan koltuk krizinde von der Leyen, önemli bir siyasi görüşmede oturacak yer bulamamış ve protokol dışında bırakılmıştı.

Von der Leyen, olaydan bir ay sonra "incindiğini" söylemişti.

Bir haber ajansının bu görüşmede nerede oturacağını sorması üzerine Gill, "Akşam yemeği için uygun olduğu üzere yemek masasında oturmalarını bekliyorum" yanıtını verdi.

İlişkilerde Yeni Başlangıç Arayışı

Türk kökenli Alman Avrupa Parlamentosu üyesi Engin Eroğlu, görüşmenin ilişkilerde yeni bir başlangıç için fırsat sunduğunu söyledi.

"Geçmişte yaşanan anlaşmazlıkların ardından bu görüşme, her şeyden önce ilişkileri yeniden rayına oturtma girişimi" diyen Eroğlu, "Ursula von der Leyen ve Antonio Costa'nın sorunları yumuşatmaya ve ilişkileri daha pragmatik, güvenlik odaklı bir düzeye taşımaya çalışacağını düşünüyorum" ifadelerini kullandı.

Eroğlu, Türkiye'nin 150 milyar euroluk Avrupa için Güvenlik Eylemi (SAFE) savunma kredisi programına dahil edilmesi ihtimaline de dikkat çekti.

Ancak Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nin (GKRY) itirazları nedeniyle Türkiye'nin programa tam katılımı mümkün olmadı. Bu nedenle Türkiye, AB ile güvenlik ve savunma ortaklığı bulunmayan diğer ülkeler gibi, herhangi bir projedeki toplam maliyetin en fazla yüzde 35'ini karşılayabilecek.

Von der Leyen, NATO zirvesinde Genel Sekreter Mark Rutte ile yaptığı ortak açıklamada, "Birbirimizle çok yakın iş birliği yapmak için geniş imkanlar bulunuyor" dedi. Ancak bu iş birliğinin hangi çerçevede yürütüleceğine açıklık getirmedi.

Brüksel ile Ankara'nın savunma iş birliği üzerinden yakınlaştırılması yönündeki bu yaklaşım daha önce de gündeme gelmişti.

AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas geçtiğimiz hafta Ankara'yı ziyaret etti. Kallas'a Avrupa Komisyonu'nun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Marta Kos ve İçişleri ile Göçten Sorumlu Üyesi Magnus Brunner eşlik etti. Bir AB yetkilisi görüşmeleri "geniş katılımlı toplantı" olarak nitelendirdi.

Görüşmelerin ardından yayımlanan ortak açıklamada, çok taraflılığa, kurallara dayalı uluslararası düzene ve küresel ve bölgesel sorunlarda ortak sorumluluğa bağlılık vurgulandı.

Kallas, ziyaretin ardından sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "Türkiye, güvenlik, göç ve enerji alanlarında kilit bir ortak olmasının yanı sıra AB'ye aday bir ülkedir" ifadelerini kullandı.

AB'nin Temel İlkeleri

Avrupa Parlamentosu'ndaki AB-Türkiye Karma Parlamento Komisyonu üyelerinden Polonyalı milletvekili Joanna Scheuring-Wielgus, yaptığı açıklamada Türkiye'nin NATO açısından kilit bir müttefik olduğunu, güvenlik ve bölgesel istikrar konularındaki iş birliğinin önemini koruduğunu söyledi.

ABD'nin Avrupa'ya sağladığı desteğin bir kısmını azaltması ve Ankara'nın Rusya'nın geniş çaplı işgaline karşı Ukrayna'ya bazı silah sistemleri sağlamada önemli rol oynaması, yaklaşık 90 milyon nüfuslu Türkiye ile ilişkileri Avrupa için daha da kritik hale getirdi.

Scheuring-Wielgus ise "Ancak bu iş birliği, Avrupa Birliği'nin temel ilkeleri pahasına yürütülemez" uyarısında bulundu.

Polonyalı milletvekili, Türkiye'de demokrasinin gerilemesini ve yıllardır basına, eleştirel seslere ve muhalefet partilerine yönelik baskıları buna örnek gösterdi. Bu süreç, mart ayında İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun gözaltına alınmasıyla yeni bir boyuta ulaştı.

"AB-Türkiye ilişkilerinde inandırıcı bir ilerleme sağlanabilmesi, özellikle ana muhalefetteki Cumhuriyet Halk Partisi'ne yönelik kaygı verici gelişmeler ve artan baskıların ardından bu alanlarda somut adımlar atılmasına bağlı" diyen Scheuring-Wielgus, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bunlar ortaklıklarımızın tamamlayıcı unsurları değil, Avrupa projesinin temelidir. Bu yaklaşım hem iç politikalarımızda hem de müttefiklerimiz ve aday ülkelerle ilişkilerimizde açık ve tutarlı biçimde vurgulanmalıdır" dedi.

İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün Türkiye Direktörü Emma Sinclair-Webb, NATO zirvesi öncesinde yaklaşık 200 kişinin gözaltına alındığını belirtti.

Sinclair-Webb, Erdoğan'ın "Türkiye'nin Avrupalı ortaklarından neredeyse hiçbir itiraz gelmeyeceğine güvenebildiğini" belirtti.