Avrupa Komisyonu İsrail Yerleşimlerine İthalat Yasağı Önerdi

Avrupa Komisyonu, işgal altındaki Filistin topraklarında bulunan yasa dışı İsrail yerleşimlerinde üretilen ürünlerin ithalatının tamamen veya kısmen yasaklanmasının yanı sıra, bu yerleşimlerle AB arasındaki ticareti daha da kısıtlayacak ilave seçenekler önerdi.

Diplomatik kaynaklara göre söz konusu öneriler, üye ülkelerin çoğunluğunun, işgal altındaki Batı Şeria'da İsrail yerleşimlerinin genişlemeye devam etmesine karşılık olarak AB yürütme organından ticaret kısıtlamalarının sıkılaştırılmasını talep etmesinin ardından gündeme geldi.

Avrupa Komisyonu'nun çarşamba günü üye ülkelere dağıttığı "seçenekler belgesi", halihazırda AB'nin tercihli gümrük tarifelerinden yararlanamayan İsrail yerleşimlerinde üretilen ürünlere yönelik kısıtlamaların daha da sıkılaştırılmasına ilişkin üç önlem içeriyor:

• İthalatın tamamen veya kısmen yasaklanması
• İhracat lisanslarının daha sıkı kurallara bağlanması
• Caydırıcı nitelikte gümrük vergileri uygulanması

AB üyesi ülkelerin büyükelçilerinin, dışişleri bakanlarının pazartesi günü yapacağı toplantı öncesinde, cuma günü Brüksel'de gerçekleştirilecek basına kapalı toplantıda önerilere ilişkin ilk değerlendirmelerini paylaşmaları bekleniyor.

Ancak belge, somut öneriler değil yalnızca seçenekleri sıralıyor ve önümüzdeki hafta bu konuda resmi bir karar alınması beklenmiyor. Dışişleri Konseyi'nin bir sonraki resmi toplantısı ancak ekim ayında yapılacak. Bu da bazı üye ülkeler için önlemlerin daha da gecikmesi anlamına geliyor.

Bir AB yetkilisi, "Komisyonun açıkça zaman kazanmaya çalıştığı ortada, ayrıca Konsey içinde de bir uzlaşma yok" diyerek girişimi ideal görmediklerini ancak belki süreci harekete geçirebileceğini belirtti.

Batı Şeria, Doğu Kudüs ve Golan Tepeleri'ndeki İsrail yerleşimleri uluslararası hukuka göre yasa dışı kabul ediliyor.

İlk seçenek, İsrail yerleşimlerinden mal ithal eden şirketlerin ihracat lisansı başvurusunda bulunmasını zorunlu kılmayı öngörüyor. Bu, Fransa ve İsveç hükümetlerinin nisan ayında Avrupa Komisyonu'na gönderdikleri ortak mektupta sundukları çözüm önerileri arasında yer alıyordu.

Bununla birlikte Komisyon'un seçenekler belgesi, böyle bir sistemin halen aşılmaya ve etrafından dolanılmaya açık olduğu uyarısında bulunuyor. Yakın tarihli soruşturmalar, İsrail yerleşimlerindeki ihracatçıların, yanlış etiketleme ve yerleşim mallarını İsrail içinde üretilen ürünlerle karıştırma gibi yöntemler kullanarak, mevcut kısıtlamalara rağmen Avrupa pazarlarında mallarını halen gümrük vergisiz satmaya devam ettiklerini ortaya koydu.

İkinci olarak Komisyon, yerleşimlerden gelen malların ithalatını fiilen imkansız hale getirecek kadar maliyetli kılmak için daha yüksek gümrük vergileri uygulanmasını önerdi, ancak bu seçeneğin de benzer biçimde çeşitli aşma yöntemlerine açık olduğunu kabul ediyor.

Üçüncü seçenek, yasa dışı yerleşimlerden yapılan ithalatın tamamen ya da kısmen yasaklanması. Bunun için ulusal mercilerdeki gümrük görevlilerinin, AB sınırlarında İsrail yerleşimlerinden gelen malları tespit edebilmesi gerekecek.

Belge, hangi hukuki dayanağın kullanılacağı sorusunu yanıtsız bırakıyor. Ticaret politikası mı esas alınmalı? (bu durumda nitelikli çoğunluk yeterli olur) Yoksa oy birliği gerektiren ortak dış ve güvenlik politikası mı? Konsey'in hukuk servisi, kurumun etkili hukuki danışma birimi olarak, üye ülkelere sözlü görüşünde, ticaret politikası temelinin kullanılmasının, önerinin ayrıntılarına bağlı olarak mümkün olabileceğini söyledi. Buna karşılık Komisyon, belgede, dış politika temelinin gerekli olduğunu düşündüğünü yineledi; bu da herhangi bir önerinin kabul edilmesini son derece güçleştirecek.

Edinilen bilgilere göre en az 20 üye ülke, haziran ayında dışişleri bakanları Lüksemburg'da bir araya geldiğinde, yerleşimlerle ticareti daha da kısıtlamak için hangi seçeneklerin mevcut olduğunu Komisyonun ortaya koymasını talep etti.

Fransa ve İsveç'in, nisan ayında 2024 tarihli Uluslararası Adalet Divanı (UAD) danışma görüşünü dayanak göstererek, Komisyonu bir öneri sunmaya çağırmasından bu yana, girişime yönelik siyasi ivme arttı. 1970'lerin sonlarından günümüze uzanan çok sayıda BM kararı da Filistin topraklarındaki yerleşim faaliyetlerinin yasa dışı olduğunu vurguluyor.

İsrail hükümeti ise bu yerleşimlerin yasa dışı olarak tanımlanmasını reddediyor ve onları "geçici alanlar" olarak nitelendiriyor. Mayıs ayında açıklama yapan Fransa Dış Ticaret Bakan Yardımcısı Nicolas Forissier, daha sıkı kısıtlamalar talep etmenin "agresif bir tutum olmadığını" söyledi. "[Uluslararası] hukuk ve insan hakları açısından, bunu söylememiz gayet normal" diye ekledi.

İsrail son dönemde, mülkiyet hukuku, imar ve ruhsatlandırma gibi alanlarda Batı Şeria ve Doğu Kudüs üzerindeki kontrolünü güçlendirmeyi amaçlayan önlemler hayata geçirdi. Bu adımlar, 1993'te imzalanan Oslo barış anlaşması çerçevesinde kabul edilen temel mutabakatlara aykırı görünüyor.