İsrail Yerleşimleriyle Tam Ticaret Yasağı AB'de Destek Aldı

Avrupa Birliği'nin yasa dışı İsrail yerleşim bölgelerinde üretilen mallara yönelik ithalat yasağı seçeneği, AB dışişleri bakanlarının pazartesi günü gerçekleştirdiği toplantıda en fazla desteği aldı.

AB'nin dış politika sorumlusu Kaja Kallas, Brüksel'de gazetecilere yaptığı açıklamada, "En fazla destek alan seçenek, yasa dışı yerleşimlerle ticaretin yasaklanması oldu," dedi. İşgal altındaki Filistin topraklarındaki İsrail yerleşimleri, uluslararası hukuk ve AB tarafından yasa dışı kabul ediliyor.

AB büyükelçileri, Komisyon'un ilk önerisini geliştirmekle görevlendirilecek. Bu öneri, geçen hafta AB başkentleriyle paylaşılan iki sayfalık bir "seçenekler belgesi" şeklinde sunulmuştu. Kallas ayrıca, daha fazla ilerleme için olağanüstü bir dışişleri bakanları toplantısının düzenlenebileceğini söyledi. Bakanların bir sonraki resmi toplantısı ekim ayında, İsrail'de yapılması planlanan yasama seçimlerinden birkaç hafta önce gerçekleşecek. Bazı diplomatlar, bu hassas zamanlamanın süreci zorlaştırabileceği uyarısında bulundu.

İtalya Dışişleri Bakanı Antonio Tajani, seçimlerden önce herhangi bir adım atılmaması gerektiğini ifade etti. Pazartesi günü ayrıca üye devletlerin çoğunluğu, söz konusu önlemlerin dış politika aracı olarak değil, ticaret politikası kapsamında değerlendirilmesi gerektiği görüşünü destekledi. Bu sayede tüm AB hükümetlerinin oybirliğiyle onay vermesi gerekliliğinin önüne geçilebilecek.

Belçika, Fransa, İrlanda, Lüksemburg, Hollanda, İspanya ve İsveç gibi ticaret yasağı destekçileri, Komisyon'un önlemlerin dış politika aracı olarak çerçevelenmesi yaklaşımına karşı çıkmıştı. Bu ülkeler, ticaret kısıtlamalarının doğası gereği ticaret politikası kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Bu durumda karar için AB nüfusunun yüzde 65'ini temsil eden en az 15 üye ülkenin desteğiyle sağlanan "nitelikli çoğunluk" yeterli olacak. Hollanda Dışişleri Bakanı Tom Berendsen, "Bunlar ticari önlemler. Bu nedenle bizim açımızdan nitelikli çoğunlukla alınabilmeleri mümkün olmalı," dedi.

Bakanlar ayrıca Komisyon'a, öneride yeterli ayrıntı bulunmaması ve sunum sürecinin gecikmesi nedeniyle tepki gösterdi. Belçika Dışişleri Bakanı Maxime Prevot, "Bu bana, gerçekten ilerleme sağlama arzusundan çok, üzerinde oyalanılacak bir konu gibi görünüyor," derken İspanya Dışişleri Bakanı Jose Manuel Albares, "Aslında böyle bir tartışmaya gerek yokken, harekete geçmeden sonsuz tartışmalar yürüterek geciktirme taktiklerine başvurduğumuzdan endişe duyuyorum," ifadelerini kullandı.

AB hâlihazırda yerleşimlerde üretilen mallara yönelik bir "farklılaştırma" politikası uyguluyor. Bu ürünler, İsrail'de üretilen mallara sağlanan tercihli gümrük tarifelerinden yararlanamıyor ve Ortaklık Anlaşması kapsamı dışında tutuluyor. Ancak işgal altındaki Batı Şeria'daki durumun kötüleşmesiyle tam yasak çağrıları güç kazanıyor.

Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) 2024 yılında İsrail yerleşimlerinin yasa dışılığına ilişkin yayımladığı danışma görüşü de bu çağrılara hukuki ağırlık kazandırdı. Görüş, devletlerin yasa dışı durumu kalıcılaştırabilecek ekonomik ilişkilerden kaçınması gerektiğini belirtiyor.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, eleştirmenler tarafından yerleşim ürünleri ticaretinin yasaklanmasına ilişkin kararı engellemekle suçlandı. Ancak Kallas, AB Konseyi hukuk servisinin sözlü görüşüne atıfta bulunarak, üye devletlerin nitelikli çoğunluk desteğiyle yerleşim ürünlerinin ticaretini kısıtlayabileceğini veya yasaklayabileceğini söyledi. Kallas, "Birleşik bir tutuma sahip olmamız gerekiyor ve şu ana kadar bu ortak tutuma ulaşamadık. Bunu nitelikli çoğunlukla yapabileceğimize ilişkin bir hukuki görüş var. Eğer siyasi irade varsa ilerleyebiliriz," diye ekledi.