Macaristan Erasmus+ Çıkmazı: AB Vaatlerine Rağmen Takvim Gecikebilir

Macaristan Başbakanı Peter Magyar ve Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, sürecin planlandığı gibi tamamlanacağına dair güvence vermiş olsa da, Macar öğrencilerin AB'nin Erasmus+ değişim programına dahil edilmesi için süre daralıyor.

Magyar'ın nisan ayındaki seçim zaferinin ardından hem yeni Macar hükümeti hem de Komisyon, Macar öğrencilerin eylül ayında başlayacak yeni akademik yıldan itibaren programa yeniden kabul edilmesine yeşil ışık yakmıştı. Ancak Budapeşte'den acil bir idari adım gelmezse, Komisyon askıya alma kararını zamanında kaldıramayacak.

Von der Leyen, mayıs ayında Magyar ile Macaristan için daha önce dondurulmuş 16,4 milyar avroluk AB fonunun serbest bırakılmasını öngören siyasi bir uzlaşmaya varırken şöyle demişti: "Daha gelecek akademik yıldan itibaren – iyi haber – Macar öğrenciler de yeniden Erasmus topluluğunun parçası olabilecek."

Macar üniversitelerinin önemli bir bölümü, hukukun üstünlüğü ve şeffaflık endişeleri gerekçe gösterilerek hükümete yakın kamu yararı vakıfları tarafından yönetilen 21 kuruma yönelik finansmanın Brüksel tarafından askıya alınmasının ardından 2022'de programdan çıkarılmıştı.

İktidara gelmesinin ardından Magyar hükümeti, söz konusu kamu yararı vakıflarını yeniden devlet kontrolüne alma kararı alarak, yönetim kurulları ve karar alma süreçlerinde daha fazla şeffaflık talep eden AB'nin beklentilerini karşıladı.

Ağustostaki Kritik Dönemeç

Macaristan, hukuk devletiyle ilgili kaygılar nedeniyle ödemelerin askıya alınmasına imkân tanıyan bir AB aracı olan Koşulluluk Mekanizması'nın kriterlerini karşılarsa, Erasmus+ askısı kaldırılabilir.

Adının açıklanmaması koşuluyla bilgi veren bir Komisyon yetkilisi, "Fonların önünü açmak için Budapeşte bu yaz başında Koşulluluk Mekanizması'na ilişkin önlemleri sunmazsa, Macaristan'ın yakın zamanda Erasmus+'a geri döneceğini nasıl görebileceğimizi bilmiyoruz," dedi.

Diplomatik kaynaklara göre Macaristan, bu spesifik 'süper kriterler' setini halihazırda yerine getirmiş durumda ancak bunları 27 süper kriterden oluşan daha geniş bir paketin parçası olarak ağustos sonuna kadar Brüksel'e sunmayacak.

Bu da Komisyon'un yasağı eylülden önce neredeyse kesin olarak kaldıramayacağı anlamına geliyor. Dosya şu anda Komisyon'un Bütçe Genel Müdürlüğü'nün önünde.

Macaristan Eğitim ve Çocuklar Bakanlığı, yaptığı açıklamada, ilgili üniversitelerin 2026 yılı için Erasmus+ hareketlilik başvurularını yaptığını ve dolayısıyla geçerli başvurulara sahip olduklarını bildirdi.

Bakanlık açıklamasında, "Kendilerine koşullu olarak tahsis edilen hibe tutarları hazır, ancak bunlar ancak Konsey'in kısıtlamayı kaldırmasının ardından kullanılabilir," denildi.

Macaristan ilgili kilometre taşlarını ağustostan daha erken sunarsa, Brüksel Erasmus+ dosyasını yaz ayları içinde yeniden açabilir.

Geçici Bir Çözüm

Nisan ayı sonunda, seçim zaferinden bu yana Brüksel'e gerçekleştirdiği ilk ziyarette Magyar, zorlukları da kabul ederek Erasmus+ konusunda kendinden emin bir tavır sergiledi.

Başbakan, "Umarız bir çözüm bulacağız ki eylülden itibaren Erasmus bursunun sunduğu imkânlardan yararlanabilecek Macar öğrenciler olsun," ifadelerini kullandı.

"Elbette başvurular için son tarihler geçmiş olduğu için tam kapsamlı olmayacak ama ek başvurular yoluyla Macar öğrencilerin Avrupa'nın en iyi üniversitelerinde eğitim görmesini sağlayacak bir çözüm bulacağız."

Corvinus Üniversitesi öğretim görevlisi Dr Loretta Huszak, Erasmus+ kapsamında 2026-27 akademik yılı için öğrenci değişimlerine yönelik AB finansmanını güvence altına almanın artık fiilen imkânsız olduğunu söyledi.

"Üniversiteler sonbaharda Erasmus'a dönüşü organize etmek zorunda kalacak ve sonraki uluslararası hareketlilik çağrısı için koşullar ile finansman Erasmus fonundan gelecek," diye konuştu. "Bu, en erken 2027-28 akademik yılını etkileyebilir."

Macar Bursları

Öte yandan Macaristan, ulusal bütçeden finanse edilen kendi Pannonia programıyla Erasmus+'yı ikame etti.

Eğitim ve Çocuklar Bakanlığı'nın açıklamasında, "Uluslararası öğrenci, akademisyen ve personel hareketliliğinin finansmanı için gerekli kaynaklar, ilgili yükseköğretim kurumları açısından şu anda Pannonia Burs Programı kapsamında mevcut," denildi.

Bakanlığın yanıtında ayrıca, idari hazırlıkların AB onayı öncesinde de başlayabileceği ifade edildi: "Hibe anlaşmalarının imzalanması için gerekli teknik ve idari hazırlıklara, kısıtlama sürerken dahi başlanabilir. Ancak anlaşmaların imzalanması ve hibe tutarlarının sağlanması, ancak Avrupa Birliği Konseyi tarafından kabul edilen kısıtlamanın kaldırılmasının ardından mümkün olacaktır."

Eğitim Bakanlığı, ilgili üniversitelerin Erasmus+ programına geri dönüşü için AB ile birlikte çalıştığını ve gerekli AB kararı alınır alınmaz fonların kullanımının mümkün olan en hızlı şekilde hayata geçirilebileceğini belirtti.