Parlamento Sulyok'un Görevden Alınmasını Onayladı

Macaristan parlamentosu, Başbakan Peter Magyar liderliğindeki Tisza Partisi'nin girişimiyle, Cumhurbaşkanı Tamas Sulyok'un görevden alınmasını öngören anayasa değişikliğini onayladı. Bu adım, Magyar'ın selefi Viktor Orban'ın siyasi mirasını tasfiye etmeyi amaçlayan "purgatorium" (arınma) planının bir parçası olarak görülüyor.

Nisan ayındaki seçimlerden ezici zaferle çıkan Magyar, Sulyok'u "Orban'ın kuklası" olarak nitelendirerek defalarca istifaya çağırmıştı. Magyar'ın asıl hedefi, siyasi sistemi tamamen revize etmek ve bir "rejim değişikliği" gerçekleştirmek. Sulyok'u makamına yakışmamakla suçlayan Magyar, cumhurbaşkanının Orban'ın ayrıştırıcı söylemlerine ve hukukun üstünlüğüne yönelik saldırılarına karşı duramadığını savunuyor.

Magyar'ın tezinin merkezinde, Sulyok'un seçim kampanyası sırasında gizli servislerin hedefi olduğu iddia edilen muhalif aktivistleri ve siyasetçileri korumaması yer alıyor. Magyar, "En önemli temellerinden biri risk altındayken anayasallığı savunmalıydı. Kural şudur: Gizli servis Macaristan devletini korur, hiçbir zaman iktidar partisinin özel ordusu haline gelemez," dedi.

Cumhurbaşkanı Sulyok'un Yanıtı

Cumhurbaşkanı Sulyok, istifa etmeyeceğini net bir dille belirtti. Parlamentonun görev süresini kısaltmak için hiçbir yasal dayanağı olmadığını savunan Sulyok, bu adımın Macaristan'ı bir anayasa krizine sürükleyebileceği uyarısında bulundu. Sulyok yaptığı açıklamada, "Soru şu: Bu güç, uluslararası düzeyde tanınan ve kabul edilen hukukun üstünlüğü ilkelerini ve gerçek temsili demokrasiyi silip süpürecek mi?" ifadelerini kullandı.

Fidesz Cephesi ve Orban'ın Tepkisi

Sulyok'u cumhurbaşkanlığına getiren Fidesz partisi, görevden alma girişimini "tiranlığa" doğru atılmış bir adım olarak nitelendirdi ve protesto çağrısı yaptı. Eski Başbakan Viktor Orban da sosyal medyadan yaptığı paylaşımda, Macar halkını bu "zoraki" görevden almaya karşı direnmeye çağırdı. Orban, "Cumhurbaşkanı görevden zorla alınırsa Macaristan'ın direnme hakkı vardır. Biz de direneceğiz," dedi.

Görevden Alma Süreci Nasıl İşleyecek?

Parlamentonun kabul ettiği anayasa değişikliğinin ardından Sulyok'un, değişikliği imzalayıp imzalamayacağına karar vermek için beş günü var. İmzalaması halinde değişiklik yürürlüğe girecek ve görevini kaybedecek. İmzalamayı reddederse, parlamento anayasal görevlerini yerine getirmediği gerekçesiyle azil sürecini başlatacak ve Anayasa Mahkemesi'nden Sulyok'un yetkilerini iptal etmesini isteyecek.

Hukuk uzmanı Tamas Lattmann'a göre bu strateji riskli. Lattmann, "Anayasa Mahkemesi, Sulyok'un değişikliği imzalamayarak anayasayı ihlal ettiğine karar verebilir ancak bu ihlalin görevden alınmasını gerektirecek kadar ciddi olmadığına hükmedebilir. Bu durumda mahkeme, anayasaya aykırı davrandığını tespit etse bile Sulyok'u görevde bırakabilir. Anayasa Mahkemesi'nde hâlâ Fidesz tarafından atanmış çoğunluğun bulunduğunu düşünürsek, bu oldukça gerçekçi bir ihtimal," dedi.

Lattmann ayrıca, cumhurbaşkanlığına geçici olarak parlamento başkanının vekalet etmesi planlarını sorgulayarak, Macar yasalarına göre buna yalnızca cumhurbaşkanının görevini yerine getiremeyecek durumda olması halinde izin verildiğini hatırlattı. Lattmann, yasayı imzalamayı reddetmenin cumhurbaşkanının görevini yapamaz durumda olduğu anlamına gelmeyeceğini, bunun da yeni anayasal tartışmalar yaratabileceğini savundu.

Tarafların Hukuki Gerekçeleri

İktidardaki Tisza Partisi, cumhurbaşkanını görevden almanın seçmenlerin çoğunluğu tarafından desteklenen temel bir seçim vaadi olduğunu savunuyor. 21 Araştırma Merkezi'nin mayıs ayında yaptığı bir anket, Macar seçmenlerin yüzde 67'sinin Sulyok'un görevden alınmasını istediğini gösteriyor.

Ancak Sulyok, görevden alınması için hiçbir anayasal zemin olmadığını yineleyerek güçler ayrılığı ilkesine saygı gösterilmesi gerektiğini savunuyor. Geçen hafta yaptığı açıklamada Sulyok, "İstifa etmek için hiçbir nedenim yok; görevden alınmamın anayasal bir dayanağı bulunmuyor," diyerek bu anayasa değişikliğinin doğrudan tek bir kişiyi hedef aldığını ve bu yönüyle hukukun üstünlüğünü zedelediğini söyledi.

Brüksel'in Tepkisi

Avrupa Komisyonu, anayasa değişikliğiyle ilgili gelişmeleri yakından takip ettiğini belirtiyor. AB Adalet Komiseri Michael McGrath, haziran ayında yaptığı açıklamada, bu tür kadro değişimlerinin meşru olabileceğini ifade etmişti. McGrath, "Bir ülkenin siyasi manzarasında bu kadar büyük bir deprem yaşandığında, kadrolarda da değişikliklerin olması kaçınılmazdır," demişti.

Öte yandan, yaklaşık 50 Avrupa Parlamentosu milletvekili, Avrupa Komisyonu'na bu konuyu acilen gündeme alma çağrısında bulundu. Sulyok, Avrupa Konseyi'nin anayasal konulardaki danışma organı olan Venedik Komisyonu'ndan görüş talep etti. Venedik Komisyonu uzmanlarının konuyu ekim ayında ele alması bekleniyor.