Jared Kushner AB'nin Gazze Planında Kilit Aktör Oldu

Pazartesi günü çok sayıda dışişleri bakanı, Filistin Bağışçı Grubu (PDG) himayesinde Gazze'nin yeniden toparlanmasını görüşmek üzere bir araya geldi. Toplantıya video bağlantısıyla katılanlar arasında, hükümette resmi görevi olmayan ancak süreçte önemli rol oynayan tartışmalı ABD'li iş insanı Jared Kushner da vardı.

Konuya yakın kaynaklar yaptıkları açıklamada, Kushner'ın Gazze'nin yeniden inşasına yönelik uluslararası çabaların önemli aktörlerinden biri olduğunu belirtti. Kushner, Gazze Şeridi'nin yeniden inşasını denetlemesi planlanan ve neredeyse sınırsız yetkilere sahip olması öngörülen, Trump başkanlığındaki tartışmalı Barış Kurulu'nun (Board of Peace - BoP) merkezindeki isimlerden biri.

Avrupa Birliği (AB), BoP'yi desteklemiyor ve bu yapıya meşruiyet kazandırmak istemiyor. Ancak Gazze'de faaliyet yürütmek isteyen tüm taraflar, şu ya da bu şekilde Kushner ile temas etmek zorunda kalıyor.

Para değil, nüfuz

Diplomatlara göre Kushner'ın PDG toplantısındaki konuşması sınırlı kaldı. Kushner, ağırlıklı olarak ABD'nin Gazze'nin yeniden inşasındaki rolüne vurgu yaptı; diğer ülkelerle yürütülen iş birliğini övdü ve bölgenin yeniden toparlanmasının başlaması için ilk adımın Hamas'ın silahsızlandırılması olduğunu savundu. Bir AB diplomatı, Kushner'ın konuşmasını "fazlasıyla kurgulanmış" ve içerik açısından çok güçlü olmayan bir açıklama olarak değerlendirdi. Ancak Kushner'ın toplantıya katılması bile AB'nin bölgedeki planları açısından önemli bir ilerleme olarak görüldü. Bunun nedeni ise basit: Avrupa'nın Gazze'ye yönelik her türlü girişiminin, nihayetinde BoP temsilcileriyle temas kurması gerekecek.

Toplantı sırasında PDG, Gazze'deki sivil halkı desteklemeyi amaçlayan "erken toparlanma faaliyetleri" için AB ve AB dışı ülkeleri bir araya getiren yeni bir program olan "Gazze Takımı Girişimi"ni (Team Gaza Initiative) başlattı.

Avrupa Komisyonu, Avrupa Yatırım Bankası ve Dünya Bankası'nın yanı sıra Fransa, Almanya, İngiltere ve Japonya da finansman taahhüdünde bulundu. Avustralya, Kanada ve İrlanda'nın ise önümüzdeki günlerde ek katkılar açıklaması bekleniyor. Ancak girişim, AB ve Birleşmiş Milletler'in önümüzdeki 10 yıl için yaklaşık 71 milyar dolar olarak tahmin ettiği Gazze'nin yeniden inşa maliyetinin oldukça altında kalıyor. ABD, AB yetkililerinin uzun vadeli yeniden yapılanma planıyla "rekabet içinde olmadığını" belirttiği bu programa katılmadı. Her ortak ülke, kendi finansmanını tercih ettiği mekanizma aracılığıyla yönlendirebilecek. Ancak AB yetkilileri, üye ülkelerin BoP tarafından kontrol edilen banka hesapları üzerinden proje finanse etmesini uygun görmediklerini açıkladı.

Suica'nın diplomatik başarısı

Kushner, Akdeniz'den sorumlu AB Komiseri Dubravka Suica'nın davetiyle konferansa katıldı. Suica, Washington'da geçen şubat yapılan ilk ve şu ana kadar tek BoP toplantısından bu yana kendisiyle bağ kurmak için ciddi bir diplomatik çaba harcıyor. O dönem Suica, tartışmalı açılış toplantısına gözlemci olarak katıldığı için ağır biçimde eleştirilmişti. Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, Suica'nın AB'yi temsil etme yetkisi olmadığını iddia etmişti. Ancak bu ziyaret sonunda meyvesini verdi. Bir AB yetkilisine göre Suica'nın ilişki kurma becerisi, dokuz ay sonra Kushner'in katılımının sağlanmasında belirleyici oldu. Kasım ayında yapılan önceki PDG toplantısına ABD katılmayı reddetmişken, Trump'ın damadı bu kez daveti kabul etti. AB üyesi olmayan bir ülkenin diplomatına göre bu, küçümsenecek bir başarı değil. AB, bugüne kadar yalnızca sınırlı sayıda üye devleti cezbeden BoP'yi resmen benimsemiş değil, ancak Brüksel çatışmadan kaçınmaya çalışıyor. Toplantı sonrası konuşan Suica, "Gazze'yi yeniden inşa etmeye ancak kolektif çabalar yardımcı olabilir," diyerek sahadaki tüm aktörler arasında iş birliğinin önemine vurgu yaptı. Ertesi gün Brüksel'de, artık BoP'nin Gazze Özel Temsilcisi olan eski Bulgaristan dışişleri bakanı Nickolay Mladenov'la da bir araya gelerek bu yapıyla diyaloğun sürdüğünün altını çizdi.

Kushner'in İsrail ile bağlantısı

Kushner'i önemli kılan bir başka unsur da, Gazze'deki her türlü yeniden inşa projesinde son sözü söyleyen İsrail'le temasları güçlendirme kapasitesi. Geçen yıl Gazze'de İsrail ile Hamas arasında sağlanan ateşkeste Trump'ın barış elçisi olarak rol oynayan Kushner, 2020'de İsrail ile Fas ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi çoğunluğu Müslüman ülkeler arasında diplomatik ilişkileri normalleştiren İbrahim Anlaşmaları'nda da ABD adına baş müzakereci olarak görev yapmıştı. Öte yandan Orta Doğu'daki hükümetler, sahada ilerleme sağlanabilmesi için İsrail üzerinde yeterli baskı kurabilecek tek küresel gücün ABD olduğuna inanıyor. Suica pazartesi günü, İsrail'in onay verdiği ilk iki toparlanma projesini duyurdu. Projeler su altyapısına ve katı atık yönetimine odaklanıyor. AB yetkilileri, bunları başka projelerin izlemesini bekliyor. AB, Filistin halkına insani yardım sağlayan en büyük aktör olmayı sürdürüyor. İsrail ile Hamas arasındaki savaşın 7 Ekim 2023'te başlamasından bu yana Filistin topraklarına 1,65 milyar euro katkıda bulundu. Avrupa Komisyonu verilerine göre AB, 1994'ten bu yana Filistin'e neredeyse 30 milyar euro tutarında yardım sağladı.