Sırbistan Ukrayna'nın AB Üyelik Sürecini Daha Da Zorlaştırabilir

Ukrayna, AB üyeliği yolunda son haftalarda yavaş da olsa ilerleme kaydetti. Altı müzakere kümesinden ikisini açan Ukrayna, sürecin hızlandırılması yönündeki direnişle karşı karşıya. Şimdi ise Sırbistan faktörü ortaya çıkıyor.

Ukrayna'nın Moldova ile koordineli olarak daha fazla küme açma konusundaki ilerlemesi, ancak Nisan ayında Viktor Orbán'ın seçim yenilgisinin ardından mümkün hale geldi. Macaristan'ın yeni başbakanı Péter Magyar, Transkarpatya'daki Macar azınlığa yönelik muamele konusunda Kiev'le ikili sorunları çözmek için girişimlerde bulundu ve hukukun üstünlüğü ile dış politika kümelerinin açılmasına da onay verdi. Budapeşte, altı kümenin tamamının aynı anda açılması yönündeki baskılara direnerek, Orbán dönemindeki Ukrayna karşıtı propagandanın ardından konunun iç kamuoyunda sindirilmesi için aşamalı bir yaklaşım benimsedi.

Kiev'in üyelik yolundaki ilerlemesi, Batı Balkanlar'da genişlemenin hızlandırılmasını ve özellikle Sırbistan'ın AB'ye kabulünü savunan üye ülkelerin baskısı altında gerçekleşiyor. İsminin açıklanmaması kaydıyla konuşan bir AB diplomatı, "Tüm aday ülkelerin eşit muamele görmesi gerektiğini söylemek ile bir coğrafi bölgedeki ilerlemeyi bir diğeriyle ilişkilendirmeye başlamak arasında ince bir çizgi var" ifadesini kullandı.

Avrupa Komisyonu, bu ayın başında Aralık 2021'den beri üyelik süreci durmuş olan Sırbistan'la Küme 3'ün açılmasını yeniden gündeme taşıdı, ancak sekiz üye ülke bu girişime karşı çıktı. Muhalefet eden ülkelere göre, Sırbistan'ın hukukun üstünlüğü karnesi AB standartlarının altında ve ülke, Moskova'yla belirsiz bir ilişki yürütürken Rusya yaptırımlarına neredeyse hiç uymadı. Komisyon ise Fransa, İspanya ve Batı Balkanların Dostları grubunun baskısıyla, Sırbistan'ın başvurusunun ilerletilmesini haklı kılacak reformlarda önemli ilerleme kaydettiğini öne sürüyor.

Batı Balkanların Dostları arasında İtalya, Yunanistan, Slovakya, Avusturya, Çek Cumhuriyeti, Hırvatistan ve Slovenya bulunuyor.

Batı Balkanlar'ın diğer bölgelerinde AB üyeliği yolunda ilerleme kaydedilmesi ve Karadağ ile Arnavutluk'un sıradaki üyeler olarak görülmesi, Sırp hükümeti üzerinde, üyelik sürecinin neden tıkalı olduğunu halkına açıklama baskısı oluşturuyor. Sırbistan, açık farkla en kalabalık nüfusa ve en büyük ekonomiye sahip olmasıyla bölgenin en etkili ülkesi olarak kabul ediliyor.

Hırvatistan'ın dikkat çekici bir istisna oluşturduğu Batı Balkanların Dostları'nın çoğu, jeopolitik hesapların Sırbistan ve Ukrayna için çifte standart yarattığını ileri sürüyor. İkinci bir diplomat, "Batı Balkanların Dostları'nın Ukrayna ve Moldova'nın üyelik sürecini Sırbistan için Küme 3'ün açılmasıyla bağlantılandırmasından endişe ediliyor" dedi. "Bir cephede ilerlemek, başka bir cephede de ilerleme baskısı yaratıyor." şeklinde konuştu.

Üye devletler, dosyalar arasında ne kadar fazla bağlantı kurulursa durumun o kadar karmaşık hale geldiğinin bilincinde olarak, genişlemenin siyasetin geri planda kalıp teknik çalışmaya izin verdiğinde en iyi işlediği konusunda hemfikir. Geçmişte Orbán hükümeti Sırbistan ile Ukrayna arasında bir bağlantı kuruyormuş gibi görünüyordu, ancak Ukrayna'nın üyeliği herhangi bir pazarlığa izin vermeyecek kadar ideolojik bir zeminde tartışılıyordu. Budapeşte'nin pozisyon değiştirmesiyle bu eşleştirme tekrar gündeme gelebilir.

Üçüncü bir diplomat, "Komisyon coğrafi bir denge gözetilmesi gerektiğini söylüyor, ancak Sırbistan iç reformlarıyla bize yardımcı olmuyor" diyerek, sonbaharda Küme 3'ün açılması için hâlâ umut bulunduğunu belirtti. Şu ana kadar böyle bir eşleştirme gerçekleşmedi. Ancak yıl sonuna kadar Ukrayna ve Moldova için tüm müzakere kümelerinin açılması yönündeki baskı arttıkça, eşit muamele ve coğrafi denge talep eden seslerin daha da yükseleceği tahmin ediliyor.