Berlin'deki Rus muhalefet kongresinde Yaşin lider seçildi, 'mini-Putin' endişesi

Yeni Rus muhalefet partisi "Barışçıl Rusya"nın delegeleri, parti programını kabul etmek üzere 12 ve 13 Haziran'da Berlin'deki kurultayda bir araya geldi. Toplantıya toplam 126 delege davet edildi. Partinin yeni genel başkanının kim olması gerektiği konusunda hararetli tartışmalar yaşandı.

İnsan hakları savunucusu ve delegasyonun düzenleme komitesi üyesi İgor Kaçetkov, bir medya kuruluşuna verdiği mülakatta, Rus muhalif ve eski siyasi tutuklu İlya Yaşin'in oyların yaklaşık yüzde 60'ını alarak muhalefet partisinin yeni lideri seçildiğini belirtti.

Parti toplantısı cuma günü toplamda yaklaşık on iki saat sürdü. Bu süre içinde, partinin adı "Rusya'nın Barışçıl Güçleri"nden "Barışçıl Rusya" olarak değiştirildi, diye aktarıyor Kaçetkov. Rusya'daki baskılar ve Ukrayna'daki şiddetle çağrışım yapmaması için, özellikle "Güçler" sözcüğünün partinin adından çıkarılmak istendiği belirtiliyor.

Delegasyon üyesi Aleksandr Arçagov, "İlya tecrübeli bir siyasetçi. Hitabeti güçlü. Bu çok önemli, çünkü konuşamayan bir siyasetçi diğer siyasetçilerle çalışamaz" diyor. Arçagov sözlerine şöyle devam ediyor: "Bir yol haritası var. İdeolojik ilkelerini beğeniyorum. Ama insanlara ilham verebilme yeteneği en önemlisi; hem Rusya'da hem de yurtdışında."

Yaşin ise bir medya kuruluşuna yaptığı açıklamada, "Bu görevi üstlendik. Bu çok zor, çünkü gerçekten Avrupa'dayız. Ama gelecekte Rusya'da çalışmayı planlıyoruz ve bu son derece riskli" dedi. Yaşin şöyle devam etti: "Rus toplumuna sesleneceğiz ve onlarla daha gizli biçimde birlikte çalışacağız. Çünkü Rusya'daki insanların bizimle risksiz bir şekilde çalışamayacağı açık. Bunu hesaba katıyoruz. Ama elbette asıl hedef kitlemiz Rusya'da. Orada milyonlarca destekçimiz var."

Yaşin, partisinin Rusya'da yasal olarak faaliyet gösteremeyeceğinin farkında. Ancak tarihte, sürgünde kurulan muhalif siyasi partilerin daha sonra Rusya'da iktidara gelmesine dair birçok örnek bulunduğunu hatırlatıyor. Rus tarihinde, sürgünden doğan siyasi hareketlerin en bilinen örneği, Vladimir Lenin önderliğindeki Bolşevik Partisi. 1917 Rus Devrimi'nden önce, lider kadronun önemli bir bölümü bir süre yurtdışında yaşadı ve siyasi çalışmalarını buradan yürüttü.

Ekim Devrimi'nin ardından Bolşevikler, daha sonra Sovyetler Birliği'ne dönüşecek ülkenin iktidar partisi oldu. Lenin döneminde ve özellikle halefi Josef Stalin zamanında, buradan onlarca yıl ülkeyi şekillendiren otoriter bir tek parti devleti ortaya çıktı. Yani Rusya tarihinde, sürgünden dönüp daha sonra ülkeyi yöneten gerçek anlamda demokratik bir muhalefet partisi bugüne kadar ortaya çıkmış değil.

Yaşin'in partisinin, Rusya'da etkili olmayı başaracak ilk demokratik parti olup olmayacağı ise şimdilik belirsiz. Zira Yaşin daha yeni genel başkan seçildi ama parti içi çatlaklar şimdiden gün yüzüne çıkmış durumda. Delegelerden Maksim Reznik'in bir medya kuruluşuna anlattığına göre parti içinde görüş ayrılıkları var.

Reznik, Rusya'nın en tanınmış liberal muhalefet siyasetçilerinden biri. Sankt Petersburg doğumlu siyasetçi, yıllarca Sankt Petersburg Yasama Meclisi'nde milletvekilliği yaptı ve burada Kremlin'in sert bir eleştirmeni olarak öne çıktı. Muhalif duruşu nedeniyle defalarca Rus makamlarının baskısıyla karşılaştı. Rusya'nın Ukrayna'ya karşı başlattığı saldırı savaşı sonrası ülkeyi terk eden Reznik bugün sürgünde yaşıyor.

Reznik, Yaşin'in uzun yıllardır birlikte mücadele ettiği siyasi yol arkadaşı. İkisini, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'e karşı verilen uzun soluklu mücadele bağlıyor. Ancak Reznik, partinin geçmişteki hataları tekrarlamasından endişe ediyor. Reznik, bir medya kuruluşuna şu ifadeleri kullanıyor: "Yaşin'in Mini-Putin'e dönüşmesini istemiyorum. Ne yazık ki onun egosantrik, Moskovalı bir toprak ağasına dönüşmeyeceğine dair umutlarımın azaldığını görüyorum. Muhalefette bunlardan zaten fazlasıyla var."

"Farklı bölgelerdeki farklı insanları birleştirebilecek birine ihtiyacımız var. Onlarla eşit düzeyde ilişki kurabilecek birine. Şu anda onda bunu göremiyorum." Reznik, "Bence İlya yanlış formülü seçti. Özünde, yeniden Sovyetler Birliği Komünist Partisi (SBKP) modelinde bir parti kurmaya çalışıyor" diyor ve ekliyor: "Aynı hataları durmadan tekrar etmemeliyiz."

Rus muhalefeti genel olarak son derece parçalı bir yapı olarak görülüyor. Bonn Üniversitesi'nden Rusya uzmanı Profesör Andreas Heinemann-Grüder'e göre muhalefet, liderliği kabullenme konusunda sorunlar yaşıyor. Uzmanın ifadesiyle, rekabet ve kişisel hırslar, geçmişte de birleşik bir Rus muhalefetinin önünde engel teşkil etti. Heinemann-Grüder'e göre Rus muhalefetinin bugünkü görevi, 1993'te kurulan, sol liberal ve sisteme entegre olmayan muhalefet partisi "Rusya Birleşik Demokratik Partisi Yabloko"nun deneyimlerinden ders çıkarmak.

Başarılı olabilmesi için yeni partinin ademi merkeziyetçi bir yapıya sahip olması, Rusya'nın çok etnisiteli yapısını dikkate alması ve ayrıca Avrupa Birliği'nin farklı ülkelerindeki Rus diasporasını da temsil etmesi gerektiğini söylüyor uzman. Rusya uzmanı ayrıca bir röportajında "sürgünden Rusya'yı etkileme imkânlarının son derece sınırlı olduğunu" vurguladı.