AB ve Taliban Afgan Göçmenlerin Geri Dönüşünü Görüştü

Avrupa Komisyonu yetkilileri ve 15 üye devlet temsilcisi, Salı günü Taliban heyetiyle gizlice bir araya gelerek Afgan göçmenlerin Afganistan'a geri gönderilmesini hızlandırmayı görüştü. Ayrıntıları ve yeri açıklanmayan Brüksel'deki toplantı, insan haklarını ihlal eden bir rejimle temas kurulması nedeniyle milletvekilleri ve sivil toplum örgütlerince sert şekilde eleştirildi.

Toplantıya, kişi başına en yüksek Afgan nüfusuna sahip ülkelerden İsveç eş başkanlık yaptı. Görüşme, Komisyon binaları dışında gerçekleşti ve 2021'de yönetimi ele geçiren Taliban hükümeti tanınmadığı için tamamen teknik düzeyde kaldı.

Komisyon sözcüsüne göre görüşmeler, ağır suç işleyen veya güvenlik tehdidi oluşturan düzensiz Afgan göçmenlerin geri gönderilmesine odaklandı. Avrupa ülkeleri, Afgan makamlarının bu kişileri geri kabul etmemesi nedeniyle çoğu zaman sınır dışı işlemi yapamıyor.

İsveç Göç Bakanı Johan Forssell, yerel medyaya yaptığı açıklamada, "Bu suçluların sınır dışı edilmesi inanılmaz derecede önemli. Ve bu bugün mümkün değil. İşbirliği yapmak istemiyorlar, eve dönmek istemiyorlar." dedi.

Forssell, İsveç'te ağırlaştırılmış tecavüz ve uyuşturucu ticareti gibi suçlardan hüküm giymiş yaklaşık 200 Afgan uyruklu kişinin sınır dışı edilmeyi beklediğini belirtti. Eleştirilere yanıt olarak, hükümetinin 'İsveç çıkarlarını korumak' için bazı durumlarda diktatörlüklerle müzakere etmek zorunda olduğunu savundu.

Komisyonun, Avrupa genelinde ağır suç işleyen veya güvenlik tehdidi oluşturan düzensiz Afganların sayısına ilişkin verisi bulunmuyor.

Bununla birlikte, ulaşılan bir Taliban belgesi, suç unsurundan bahsetmeden yalnızca "AB'de kalma hakkı olmayan Afgan uyrukluların" geri gönderilmesinden söz ediyor. Komisyon, belgenin gerçekliğini doğrulamadı.

Taliban ile yapılan görüşmeler, AB'nin düzensiz göçmenlerin menşe ülkelerine geri gönderilme oranını artırma stratejisinin bir parçası. Bu oran şu anda yüzde 29 seviyesinde ve son yıllarda neredeyse hiç artmadı.

Sınır dışı işlemleri, 2025 yılında geri dönüş emri verilen başlıca uyruklardan Afganlar için özellikle zorlu. Eurostat verilerine göre, 2025 yılının ilk dokuz ayında AB'den ayrılması emredilen 14 bin 270 Afgan'dan sadece 340'ı fiilen geri gönderildi; bu yüzde 2'lik bir geri dönüş oranına denk geliyor.

Bu arada Avrupa'ya gelişler devam ediyor. 2026'nın ilk dört ayında 3 bin 300'den fazla Afgan, çoğunlukla Doğu Akdeniz rotası üzerinden AB sınırlarını düzensiz şekilde geçti. 2025 yılında ise 63 binden fazla Afgan AB'de iltica başvurusu yaptı; bu, toplam sığınmacıların yüzde 10'una tekabül ediyor.

Bu rakam, 2021'de Taliban'ın iktidarı ele geçirmesinden kaçan Afgan diasporasının sadece küçük bir kısmını oluşturuyor. Yerinden edilmiş Afganların yüzde 90'ından fazlasının, başta İran ve Pakistan olmak üzere komşu ülkelerde yaşadığı tahmin ediliyor.

Komisyon, üye devletlerden gelen artan baskı altında Taliban ile temas kurma yönünde tartışmalı bir adım attı. Ekim ayında 19 üye devlet ve Norveç, sınır dışı uygulamalarını artırmak için ortak bir yaklaşım çağrısı yapan ve bu hedefe ulaşmak için doğrudan Kabil ile temasa hazır olduklarını belirten bir mektuba imza attı.

Aylardır teknik düzeyde temaslar sürüyor. Salı günkü toplantı, Komisyon heyetinin ocak ayında Kabil'e yaptığı ziyaretin devamı niteliğinde.

"Utanç verici bir sayfa"

ABD'nin aceleyle çekilmesinin ardından 2021'de gerçekleşen iktidar değişiminden bu yana AB, Taliban rejimini ülkenin meşru hükümeti olarak tanımıyor; bunun yerine "operasyonel angajman" adı verilen bir politika izliyor.

Taliban ile angajman, Avrupa Parlamentosu üyeleri ve sivil toplum için kırmızı çizgi. Bu kesimler, insan haklarını yaygın şekilde ihlal eden bir rejimle temasın, ilişkilerin "normalleşmesi" anlamına geldiği uyarısında bulunuyor. Afganistan, World Justice Project Hukukun Üstünlüğü Endeksi'nde 142 ülke arasında 140. sırada yer alıyor.

Eleştirmenler, Brüksel'in vatandaşlarını geri kabul etmesi karşılığında Taliban yönetimine mali tazminat sunup sunmayacağını sorguluyor. Komisyon ise diyaloğun şimdilik herhangi bir siyasi taahhüt içermediğini savunuyor.

Sosyalist Avrupa Parlamentosu üyesi Cecilia Strada, Salı günkü toplantıyı "Avrupa için utanç verici bir sayfa" olarak nitelendirdi. Yaptığı açıklamada, toplantının "kadın ve kız çocuklarının haklarını ayaklar altına alan, cinsiyet ayrımcılığı uygulayan bir rejime meşruiyet kazandırdığını" söyledi.

Yeşiller'den bir diğer milletvekili Saskia Bricmont ise, "kadınları sistematik olarak ezen, tüm muhalefeti bastıran, temel özgürlükleri inkâr eden" bir rejimin temsilcilerini ağırlamanın "kabul edilemez" olduğunu belirtti.

Parlamento tarafından yakın zamanda onaylanan bağlayıcı olmayan bir kararda milletvekilleri, Komisyon'u Taliban'ın tanınmaması ve ilişkilerin normalleştirilmemesi politikasını sürdürmeye çağırdı. Metin, Taliban'ın Brüksel'e davet edilmesini de eleştirdi.

Benzer şekilde, geri kabul amacıyla tanınmayan üçüncü ülke aktörleriyle görüşmelere izin verecek bir hüküm, yeni göç yasasından çıkarıldı.

Avrupa Mülteci ve Sürgünler Konseyi, Afganistan'daki kötüleşen insan hakları durumu, etkili hukuki korumanın olmaması ve devam eden zulüm riskleri nedeniyle ülkenin geri dönüş için güvenli kabul edilemeyeceğini vurguluyor.