Macaristan'ın İtirazları AB'nin Ukrayna Takvimini Değiştirdi

Avrupa Birliği, Ukrayna'nın katılım müzakerelerinde hedeflerini aşağı çekti. Temmuz ayında beş müzakere kümesi açmayı hedeflerken, Macaristan'ın itirazları sonrası bu sayı ikiye düşürüldü. Brüksel'de revize edilen takvime göre, yaz tatilinden önce sadece 6. Küme (dış ilişkiler) ve 2. Küme'nin (iç pazar) açılması planlanıyor. Kalan üç kümenin ise daha sonra ele alınması öngörülüyor. Yetkililer ve diplomatlar bu durumu doğruladı.

Ukrayna ve Moldova, Macaristan'ın vetosu nedeniyle iki yıllık bir bekleyişin ardından bu ayın başında 1. Küme'yi (temel ilkeler) açmıştı. Planlardaki değişiklik, Budapeşte'deki yeni hükümetin hem kamuoyu önünde hem de özel görüşmelerde Ukrayna'nın üyelik başvurusunun hızlandırılmasına karşı olduğunu defalarca dile getirmesiyle aynı döneme denk geldi.

Macaristan, farklı kümelerin önünü açmak için gereken ortak mektupları henüz imzalamadı. Bu tutum, üye ülkeler arasındaki bir çalışma grubu toplantısında teyit edildi ve süreç şimdilik askıya alınmış durumda. Büyük ölçüde usule ilişkin bir mesele olsa da bu tıkanma, Macaristan'ın Ukrayna'nın AB üyeliğine giden yola dair süregelen çekincelerini bir kez daha gözler önüne seriyor.

Budapeşte'ye göre tüm altı kümenin kısa bir zaman diliminde açılması, hızlandırılmış bir katılım sürecine eş değer anlam taşıyor. Çoğu üye ülke ise bu nitelemeyi reddediyor ve kümeleri, zorlu bir yolculuğun sadece başlangıcı olarak görüyor. Dosyaya hâkim bir AB yetkilisi, "Kesinlikle sorunlar var, ancak en az iki kümenin Temmuz'da açılabilmesi için bunların zamanında çözüleceğini öngörüyoruz" dedi.

Bu geri adım, Brüksel açısından önemli bir geri çekilmeye işaret ediyor. Avrupa Komisyonu, Ukrayna'nın altı tematik müzakere kümesini açmaya teknik olarak hazır olduğunu başından beri vurguluyordu. Geçen ay genişlemeden sorumlu Avrupa Komiseri Marta Kos, çıtayı yükseltmiş ve Temmuz ayını tüm kümelerin açılması için son tarih olarak belirlemişti. Kos o dönem, "Her şey hazır" demişti.

Ancak Macaristan'dan gelen yeni direniş ve diğer bazı üye devletlerin olası itirazları nedeniyle Brüksel, hedeflerini düşürmek zorunda kaldı. Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, geçen haftaki AB liderler zirvesinin ardından olumlu bir ton tuttursa da Kos'un iddialı hedefini aynen yinelemedi. Von der Leyen, "Amacımız yazdan önce daha fazla küme açmak" demekle yetindi.

Zirveye katılan Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ise başlangıçtaki hedefte ısrar etti. Liderlere, "Daha ileri gitmeye hazırız. Diğer beş kümeyi de açabiliriz. Her şey şimdiden hazırlanmış durumda ve bu, önümüzdeki haftalarda yapılabilir" ifadelerini kullandı.

Oy birliği sağlanması halinde, bir sonraki küme 14 Temmuz'da Brüksel'de yapılacak Avrupa İşleri Bakanları Toplantısı'nda resmen açılabilir.

Nisan ayında yapılan Macaristan seçimleri ve Viktor Orbán'ın 16 yıllık iktidarının ani sonu, genişleme sürecine ivme kazandırmıştı. Yeni seçilen Başbakan Péter Magyar, haziran başında ilk küme üzerindeki ülkesinin uzun süredir devam eden vetosunu kaldırarak bir zeytin dalı uzattı. Ancak Magyar, o tarihten bu yana müzakerelerin daha hızlı ilerlemesini desteklemeye yanaşmadığını açıkça gösterdi.

Magyar, geçen haftaki zirvenin ardından gazetecilere yaptığı açıklamada, ortak sonuç metninde Ukrayna ile kalan tüm kümelerin "mümkün olan en kısa sürede" açılmasını öngören bir bölümün, kendi talebi üzerine metinden çıkarıldığını söyledi. "Metinden, ilk kümenin açılmasının ardından diğerlerinin de bir anda açılacağına dair açık bir izlenim oluşmasını önlemek için pek çok unsuru çıkardık. Bunun iyi bir fikir olduğunu düşünmüyoruz" dedi.

Magyar, bu pozisyonunu kısmen Batı Balkan adaylarını savunma amacıyla gerekçelendirdi. "İlk küme daha yeni açıldı; kararın mürekkebi bile kurumadı. Bu durum aynı zamanda, yıllardır AB üyeliği için çalışan Batı Balkan ülkelerine de yanlış bir mesaj verir" ifadelerini kullandı.

Magyar daha sonra, Temmuz ayında Ukrayna ile tüm kümelerin açılmasına karşı çıkan tek ülkenin Macaristan olmadığını da iddia etti; ancak hangi ülkelerin itiraz ettiğini belirtmedi.

Bu arada Macaristan Parlamentosu Dış İlişkiler Komisyonu Başkanı Márton Hajdu, yaptığı açıklamada, Kiev'in öncelikle Ukrayna'daki Macar azınlığın hakları üzerinde çalışması gerektiğini söyledi; bu konu iki komşu ülke arasında kronik bir gerilim başlığı olarak biliniyor. "Burada yeni bir Macar pozisyonu yok" diyen Hajdu, "Macaristan, Ukrayna ve Moldova ile ilk müzakere kümesinin açılmasını destekledi ve şimdi orada üstlenilen reformlar üzerinde çalışmamız gerekiyor; buna Transkarpatya'daki Macar topluluğunun haklarına ilişkin anlaşma da dahil" şeklinde konuştu.

Hajdu, genişlemenin bir hız yarışı olmadığını, aksine Batı Balkanlar için de güvenilirliğini koruması gereken, liyakate dayalı ve adım adım ilerleyen bir süreç olduğunu vurguladı. "Bu gerçekten karmaşık bir tango; ancak herkes aynı tempoyu tutturabilir ve kimse diğerinin ayağına basmazsa ilerleyebiliriz" diye konuştu.

Magyar, müzakerelerin tamamlanmasının ardından Ukrayna'nın üyeliğine ilişkin bağlayıcı bir referandum düzenlemeyi planladıklarını da defalarca dile getirdi. Başbakan, sürecin tamamlanmasının 10 ila 15 yılı bulabileceğini öne sürdü.