Türkiye'de Yaklaşık 4 Milyon Çocuk Örgün Eğitim Dışında

1. Eğitim Sisteminin Dışında Kalan Milyonlar

Milli Eğitim Bakanlığı'nın (MEB) 2024-2025 örgün eğitim istatistikleri, çocukların eğitim hakkından mahrum kalma oranlarındaki korkutucu artışı gözler önüne seriyor.

• Kayıtsız Çocuklar: İlkokul çağında yaklaşık 273 bin, ortaokul çağında 484 bin ve lise çağında ise 1 milyon 130 bin çocuk hiçbir örgün eğitim kurumuna kayıtlı değil.
• Genel Tablo: Bu verilere açık öğretim (1 milyon 50 bin) ve Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM - 421 bin) öğrencileri de eklendiğinde, örgün eğitim sisteminin tamamen dışında kalan çocuk sayısı 3 milyon 959 bin 288'e ulaşıyor.

2. Çocuk İşçiliğinin Gerçek Boyutu ve Ekonomik Nedenler

Araştırmacı-yazar Özgür Hüseyin Akış'a göre, resmi kurumların paylaştığı veriler tablonun yalnızca görünen kısmını yansıtıyor.

• Yoksulluk Sürüklüyor: Enflasyonun artması ve asgari ücretin dört kişilik bir aile için açlık sınırının altında kalması, yetişkinlerin evi tek başına geçindirmesini imkansız kılıyor ve çocukları çalışmaya zorluyor.
• 2 Milyonu Aşan Sayı: TÜİK verilerinde çocuk işçi sayısı 2019'da 720 bin iken 2024'te 970 bine yükselmiştir. Akış; haftanın 4 günü iş yerinde olan 504 bin MESEM öğrencisi, sokakta ve tarımda çalışan kayıt dışı çocuklar ile mülteci çocukların da eklenmesiyle gerçek çocuk işçi sayısının 2 milyonu geçtiğini vurguluyor.

3. İş Cinayetleri ve Sektörel Dağılım

İş Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi'nin 2013-2026 yıllarını kapsayan verileri, çocuk işçiliğinin ölümcül sonuçlarını acı bir şekilde gösteriyor:

• Son 13 yılda en az 862 çocuk iş cinayetlerinde yaşamını yitirdi. Bu çocukların 292'si 5-14 yaş, 570'i ise 15-17 yaş grubundaydı.
• En Tehlikeli Sektör Tarım: Çocuk ölümlerinin %52'si tarım ve ormancılık sektöründe gerçekleşti. Bunu inşaat (%13), konaklama (%7), metal (%7) ve gıda (%3) izledi.
• Ölümlerin Yoğunlaştığı İller: En çok çocuk işçi ölümünün yaşandığı şehir Şanlıurfa olurken; Gaziantep, İstanbul, Adana, Konya ve Antalya da üst sıralarda yer alıyor.
• Mevsimlik ve Mülteci Emeği: Yaz aylarında güvencesiz ve düşük ücretle çalıştırılan tarım işçisi çocukların ölüm riski artıyor. Kent çeperlerinde ucuz iş gücü olarak kullanılan göçmen çocuklardan ise en az 98'i aynı dönemde çalışırken hayatını kaybetti.

4. Şeffaflık Tartışmaları ve Veri Gizleme İddiası

TÜİK'in Nisan ayında yayımladığı "İstatistiklerle Çocuk" raporunda, geçmiş yıllarda yer alan "Kurumsal olmayan çocuk nüfusun iş gücü durumu" tablosuna bu yıl yer verilmemesi eleştirilere yol açtı. Bu durum, çocuk işçiliğine dair gerçek verilerin kamuoyundan gizlenmeye çalışıldığı iddialarını gündeme getirdi.

5. Medya Sektörü ve Gizli Çocuk Emeği

Çocuk emeğinin sadece sanayi ve tarımla sınırlı kalmadığını belirten Akış; dizi, sinema, reklam ve dijital medya platformlarında ücret karşılığı ve belirli mesailerle çalışan çocuklara dikkat çekiyor. Resmi kurumlardan veya ailelerden alınan izinlerin, çocukların psikolojik gelişimini ve eğitim hayatını olumsuz etkilediğini belirterek bu alanın da sorgulanması gerektiğini savunuyor.

6. Politik Eleştiriler ve Çözüm Arayışı

Özgür Hüseyin Akış, mevcut siyasi iktidarın (AKP) ÇEDES gibi projelerle eğitimde dinselleşmeyi ön plana çıkardığını; bu düzenin kız çocuklarının eğitimden kopmasına, çocuk yaşta evliliklerin ve buna bağlı işçiliğin artmasına zemin hazırladığını iddia ediyor.

Sonuç olarak; çocuk işçiliğiyle mücadelenin tek gerçekçi yolunun, toplumda çocukların tek öncelikli ve ayrıcalıklı bireyler olarak kabul edileceği yeni bir düzenin inşa edilmesinden geçtiği vurgulanıyor.