DOA Sistemi Büyüyor: Ham Madde İthalatını Yüzde 40 Azaltacak

Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) Başkanı Nurullah Öztürk, düzenlediği basın toplantısında Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Sistemi'nin geldiği noktayı ve gelecek hedeflerini paylaştı. Öztürk, Türkiye'de her yıl yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının atık haline geldiğini, bunların büyük bölümünün geri kazanılamaması nedeniyle doğal kaynakların gereksiz tüketildiğini ve ekonominin değerli bir ham madde kaynağını kaybettiğini söyledi.

DOA Sistemi ile bu döngüyü tersine çevirmeyi amaçladıklarını vurgulayan Öztürk, "Üreticiden tüketiciye, iade noktalarından geri dönüşüm tesislerine kadar tüm süreci dijital olarak takip ediyoruz. Böylece yüksek kaliteli ikincil ham maddeleri yeniden üretime kazandırıyoruz." şeklinde konuştu.

Ulusal entegrasyon sürecinin planlandığı gibi devam ettiğini belirten Öztürk, "Sistemin tam kapasiteye ulaşmasıyla içecek ambalajı ham maddesi ithalatında yüzde 35-40 azalma öngörüyoruz." dedi. Bugün itibarıyla 482 yetkilendirilmiş içecek üreticisi sisteme dahil oldu. Sistemde kayıtlı ambalajlı içecek sayısı 3 bin 673'e ulaştı. İlk 10 günlük süreçte yaklaşık 20 milyon ambalaj vatandaşlar tarafından iade edildi. Mobil uygulamaya kayıtlı kullanıcı sayısı ise 2 milyonun üzerine çıktı.

Vatandaşların uygun DOA logolu ambalajları depozito iade makineleri veya manuel iade noktalarına teslim ederek her ambalaj için 1 lira teşvik bedeli aldığını hatırlatan Öztürk, sistemin yaygınlaştırılması çalışmalarının sürdüğünü söyledi. Entegrasyon sürecine yaklaşık 2 bin 500 depozito iade makinesiyle başlandığını belirten Öztürk, "Sistemin olgunlaşmasıyla birlikte ülke genelinde 20 bin depozito iade makinesi kurulmasını hedefliyoruz. Bunun yanında manuel iade noktaları da hızla yaygınlaşacak, 2026 yılı sonunda en az 10 bin, 2027 yılı sonunda ise yaklaşık 30 bin manuel iade noktasına ulaşmayı planlıyoruz." ifadelerini kullandı.

Marketler, bakkallar ve büfelerin yıl sonuna kadar kademeli olarak sisteme entegre edileceğini belirten Öztürk, otel, restoran ve kafelerin de Depozito Bilgi Yönetim Sistemi kayıtlarını tamamlayarak sisteme dahil olacağını aktardı.

DOA Sistemi'nin finansman modeline ilişkin bilgi veren Öztürk, sistemin kamu bütçesinden finanse edilmediğini söyledi. "Finansman, genişletilmiş üretici sorumluluğu modeli kapsamında piyasaya ambalajlı ürün süren firmaların ödediği depozito katılım bedelleriyle sağlanıyor. Devlet burada sistemi finanse eden değil, düzenleyen ve denetleyen otorite konumunda bulunuyor." değerlendirmesinde bulundu.

DOA Sistemi'nin yeni bir teknoloji ve hizmet ekosistemi oluşturduğuna dikkat çeken Öztürk, şunları kaydetti: "Bugün sahada aktif çalışan 6 yerli depozito iade makinesi üreticimiz bulunuyor. Ayrıca, iki yabancı üreticinin de tescil süreci devam ediyor. Saha operasyonlarında ise 21 yetkilendirilmiş operatör görev yapıyor. Başvuruların tamamlanmasıyla bu sayının yaklaşık 35'e ulaşmasını bekliyoruz. Rekabete açık yapımız sayesinde hem yerli teknoloji yatırımlarını hem de yeni istihdam alanlarını destekliyoruz."

DOA Sistemi'nin çevresel faydalarının yanı sıra sanayinin rekabet gücünü artıracağını ifade eden Öztürk, Avrupa Birliği'nin Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü kapsamında geri dönüştürülmüş ham madde kullanımının zorunlu hale geleceğini anımsattı. "DOA Sistemi ile elde edeceğimiz yüksek kaliteli ve izlenebilir geri dönüştürülmüş ham maddeler, Türk sanayisinin bu düzenlemelere uyumunu kolaylaştıracak ve ihracatçılarımıza önemli bir rekabet avantajı sağlayacak." dedi.

Sistemin tam kapasiteye ulaşmasıyla yaklaşık 37 bin ton sera gazı emisyonunun azaltılması, 1,3 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlanması ve 3,6 milyon varil petrol kullanımının önlenmesi hedefleniyor. Öztürk, DOA Sistemi'nin Türkiye'nin döngüsel ekonomi ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine önemli katkılar sunacağını vurguladı.

Geri kazanılan her 20 içecek ambalajının yaklaşık 1 dolar tutarında ithal ham madde ihtiyacını ortadan kaldıracağı hesaplanırken, sistemin cari açığa yıllık en az 600 milyon dolar doğrudan katkı sağlaması hedefleniyor. Elde edilecek yüksek kaliteli geri dönüştürülmüş PET, cam ve alüminyumun başta ambalaj sanayi olmak üzere birçok sektör için güvenilir ikincil ham madde kaynağı oluşturması ve sanayinin dışa bağımlılığını azaltması bekleniyor.