TCMB Faiz Kararı Gerekçesinde Akaryakıt Vurgusu

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Para Politikası Kurulu, 23 Temmuz tarihli toplantısında politika faizini yüzde 37'de sabit tutma kararı almıştı. Kurul, bu kararın gerekçelerini içeren toplantı özetini yayımladı.

Küresel Ekonomik Görünüm

Özette, jeopolitik gelişmeler eşliğinde artan belirsizlikler nedeniyle enerji fiyatlarının yeniden yükselme eğilimine girdiği belirtilerek, "Enerji arzı, tedarik zincirleri ve taşıma maliyetlerine ilişkin belirsizliklerin süresi ve boyutu, enerji fiyatlarının gelecekteki seyri açısından belirleyici olmaya devam edecektir." denildi. Orta Doğu ve Afrika ülkelerinde 2026 yılı büyüme öngörülerinin aşağı yönlü güncellendiği, 2027'de ise toparlanma beklendiği kaydedildi. Küresel büyüme endeksinin 2026'da yüzde 1,7, 2027'de yüzde 2,5 artacağı tahmin edildi.

Emtia fiyatlarındaki oynaklığa bağlı olarak küresel enflasyon üzerindeki yukarı yönlü risklerin sürdüğü vurgulanarak, "Merkez bankaları, söz konusu riskleri gözetmeye devam ederken gelişmelerin büyüme ve istihdam üzerindeki olumsuz etkilerini de dikkate almaktadır." ifadesine yer verildi. Ayrıca, "Jeopolitik gelişmelerin neden olduğu arz şokunun ne kadar kalıcı olacağı ve enflasyon beklentilerini ne ölçüde bozacağı, küresel para politikalarının seyri açısından önem taşımaktadır." denildi.

Yurt İçi Enflasyon Gelişmeleri

Haziran ayında tüketici fiyatları aylık yüzde 0,99 artarken, yıllık enflasyon 0,50 puan düşüşle yüzde 32,11 oldu. Enerji fiyatları aylık bazda gerilerken, diğer ana gruplarda fiyat artışları yavaşladı. Yıllık enflasyon enerji ve hizmet gruplarında azalırken, diğer gruplarda sınırlı artış görüldü.

Özette, B endeksinin (enerji, işlenmemiş gıda, alkollü içecekler ve tütün ile altın hariç TÜFE) yıllık değişimi yüzde 31,18'e, C endeksinin (enerji, gıda, alkolsüz içecekler, alkollü içecekler, tütün ürünleri ve altın hariç TÜFE) ise yüzde 29,84'e gerilediği belirtildi.

Enerji ve hizmet gruplarının yıllık enflasyona katkısı sırasıyla 0,37 ve 0,21 puan azalırken, alkol-tütün-altın ve temel mallar gruplarının katkısı arttı. Gıda ve alkolsüz içeceklerin katkısı ise değişmedi.

Haziran ayında aylık bazda enerji fiyatlarındaki düşüşte, elektrik ve doğal gaz fiyatlarındaki artışa karşın uluslararası petrol fiyatlarındaki gerileme ve düşen akaryakıt fiyatları etkili oldu. Gıda fiyatlarındaki ılımlı seyirde işlenmemiş gıda alt grubundaki düşüş rol oynarken, işlenmiş gıda enflasyonu yüksek seyrini korudu.

Alkollü içecekler ve tütün grubunda fiyatlar yükseldi; bu gelişmede tütün ürünlerindeki üretici firma kaynaklı fiyat artışları öne çıktı. Hizmet grubunda aylık enflasyon, akaryakıt fiyatlarındaki düşüşe bağlı olarak ulaştırma hizmetlerindeki sınırlı artışla yavaşladı. Temel mal grubunda giyim ve ayakkabıda indirimler etkili olurken, dayanıklı mallarda ılımlı seyir sürdü.

Enflasyonun Ana Eğilimi

Enflasyonun ana eğilimi haziran ayında sınırlı geriledi. Mevsimsellikten arındırılmış aylık enflasyon, B ve C endeksinde düşüş gösterdi. Dağılım bazlı göstergelerdeki yavaşlama görece düşük kalırken, üç aylık ortalamalar bazında sınırlı artış kaydedildi.

Hizmet enflasyonundaki atalet ve şokların etkisinin uzun sürmesi nedeniyle hizmet enflasyonu mallara göre yüksek seyretti. Haziran itibarıyla yıllık mal enflasyonu yüzde 28, hizmet enflasyonu yüzde 40 civarında gerçekleşti.

Ulaştırma hizmetleri fiyatları, akaryakıt fiyatlarındaki düşüşe bağlı olarak haziranda yüzde 0,58 ile sınırlı arttı. Hava yolu ile yolcu taşımacılığı ücretlerinde düşüş izlendi. Kira aylık enflasyonu yüzde 2,66 olurken, yıllık kira enflasyonu 1,90 puan düşüşle yüzde 47,87 oldu.

Üretici Fiyatları ve Emtia Fiyatları

Yurt içi üretici fiyatları haziranda aylık yüzde 1,80 artarken, yıllık üretici enflasyonu yüzde 28,09'a geriledi. Enerji fiyatlarındaki artış yavaşlamasına rağmen öne çıkmaya devam etti. Dayanıklı tüketim mallarında aylık fiyat artışı yüzde 0,24 ile sınırlı kaldı.

Uluslararası emtia fiyatları haziranda enerji öncülüğünde gerilerken, FAO gıda fiyat endeksi şeker ve tahıl fiyatlarındaki düşüşle sınırlı geriledi; yağ fiyatlarındaki artış eğilimi sürdü.

Temmuz ayının ilk üç haftasında tarımsal emtia fiyatları artış gösterirken, enerji emtia fiyatları jeopolitik gerilimle yeniden yükseldi. Brent petrol fiyatları hazirandaki gerilemenin ardından temmuzda 92 dolar seviyesine ulaştı. TTF doğal gaz fiyatları da yükseldi. Altın fiyatlarındaki düşüş eğilimi sürdü.

Enflasyon Beklentileri

Temmuz ayında piyasa katılımcılarının enflasyon beklentilerinde kısmi yükseliş gözlendi. 2026 yıl sonu enflasyon beklentisi yüzde 29,2, 2027 yıl sonu beklentisi yüzde 21,5 oldu. 12 ay sonrası beklentisi yüzde 24'e yükselirken, 24 ay sonrası beklentisi yüzde 17,8'e geriledi. 5 yıl sonrası beklentisi ise yüzde 11,5 olarak gerçekleşti.

Reel sektörün 12 ay sonrası enflasyon beklentisi haziranda yatay seyrederek yüzde 33,1 olurken, hane halkının beklentisi 3,4 puan düşüşle yüzde 46,1'e indi. Özette, "Enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışları, dezenflasyon süreci açısından risk unsuru olmaya devam etmektedir." denildi.

Temmuz Ayı Enflasyon Görünümü

Öncü veriler, ana eğilimin temmuz ayında geçici olarak yükseleceğini ima ediyor. Mevsimsellikten arındırılmış aylık hizmet enflasyonunda sağlık hizmetleri fiyatlarının etkisiyle yükseliş bekleniyor. SGK Sağlık Uygulamaları Tebliği'ndeki düzenlemenin temmuz ayı tüketici enflasyonunu 0,22 puan artıracağı öngörülüyor. Ayrıca, Türk Tabipleri Birliği tarife artışlarının da yansımaları olacak.

Kira enflasyonunun aylık bazda mevsimsel etkilerle bir miktar yükselse de yıllık bazda yavaşlamaya devam edeceği değerlendiriliyor. Temel mal grubunda giyim ve ayakkabıda sezon indirimlerinin geçen yıla göre daha sınırlı kalacağı tahmin ediliyor. Dayanıklı tüketim mallarında aylık enflasyonun beyaz eşya ve mobilya fiyatlarına bağlı olarak bir miktar yükselmesi bekleniyor. İşlenmemiş gıdada sebze fiyatları kaynaklı artış öngörülürken, işlenmiş gıda fiyat artışında yavaşlama bekleniyor.

Akaryakıt fiyatlarına ilişkin değerlendirmede, 6 aylık Yİ-ÜFE artışının ima ettiği maktu vergi güncellemesinin temmuzda uygulanmaması olumlu bulunurken, yeniden yükseliş eğilimine giren ham petrol fiyatları ve eşel mobil sisteminden kademeli çıkış stratejisinin enflasyon görünümünü olumsuz etkilediği vurgulandı. Maktu vergi güncellemesinin etkisiyle temmuzda alkollü içecek fiyatlarında artış kaydedilirken, tütün ürünlerinde nispi ÖTV oranı düşürülürken maktu verginin artırılmasının enflasyona etkisinin ağustosta görülebileceği ifade edildi.

Para Politikası Duruşu

Kurul, politika faizini yüzde 37'de sabit tutarken, gecelik borç verme faizini yüzde 40, borçlanma faizini yüzde 35,5'te bıraktı. Özette, fiyat istikrarı sağlanana kadar sıkı para politikasının sürdürüleceği, enflasyon görünümünde belirgin ve kalıcı bir bozulma olması durumunda politika faizinin sıkılaştırılacağı belirtildi. "Kurul, enflasyon üzerindeki yukarı yönlü risklere karşı ihtiyatlı duruşunu vurgulamıştır." denildi.

Parasal aktarım mekanizmasına ilişkin olarak, kredi ve mevduat piyasalarında öngörülen dışı gelişmeler halinde ilave makroihtiyati adımlar atılabileceği, likidite koşullarının yakından izlendiği ifade edildi. Kurul, politika kararlarını enflasyonu orta vadede yüzde 5 hedefine ulaştıracak şekilde belirleyeceğini, kararların öngörülebilir, veri odaklı ve şeffaf bir çerçevede alınacağını bildirdi.