Elektronik Atıklarda 62 Milyar Dolarlık Servet Gizli

Evlerdeki çekmecelerde unutulan eski telefonlar, bitmiş piller ve kullanılmayan elektronik cihazlar aslında büyük bir servet barındırıyor. Bu atıklar; tüketici için paraya, girişimci için yeni iş alanına, sanayi için ise değerli hammaddeye dönüşüyor. Kullanılabilir cihazlar yenilenerek yeniden satılırken, ömrünü tamamlayan elektroniklerin içindeki altın, gümüş, bakır, paladyum ve nikel gibi değerli metaller de ekonomiye geri kazandırılıyor.

Dünyada 62 Milyon Ton Elektronik Atık

Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) ve Birleşmiş Milletler Eğitim ve Araştırma Enstitüsü (UNITAR) tarafından hazırlanan Global E-Waste Monitor raporuna göre, dünyada oluşan elektronik atık miktarı 62 milyon tonu geçti. Ancak bu atıkların yalnızca yüzde 22,3'ü kayıtlı geri dönüşüm sürecine dahil edilebiliyor. Mevcut eğilim devam ederse, küresel elektronik atık miktarının 2030 yılında 82 milyon tona ulaşması bekleniyor.

Türkiye'de Yılda 700 Bin Ton E-Atık Oluşuyor

Elektronik Atıkların Geri Dönüşümünü Destekleme Derneği (EAGD) verilerine göre Türkiye'de her yıl yaklaşık 700 bin ton elektronik atık ortaya çıkıyor. Bu atıkların geri kazanılması durumunda ekonomiye 700 milyon euro değerinde katkı sağlanabileceği belirtiliyor. Buna karşın ülkede elektronik atıkların yalnızca yüzde 5'i geri dönüştürülebiliyor.

62 Milyar Dolarlık Hammadde Kaynağı

Elektronik atıklar, ülkeler açısından stratejik bir hammadde kaynağı olarak öne çıkıyor. Global E-Waste Monitor raporuna göre, geri dönüştürülemeyen elektronik atıkların içinde ekonomiye yeniden kazandırılabilecek yaklaşık 62 milyar dolar değerinde altın, bakır, alüminyum ve diğer stratejik ham maddeler bulunuyor. Özellikle tek bir cep telefonundan modele bağlı olarak yaklaşık 25-35 miligram altın ile gümüş, bakır, paladyum ve nikel gibi değerli metaller geri kazanılabiliyor.

Evlerdeki Atıklar Nasıl Gelire Dönüşür?

Türkiye'de kişi başına ortalama 3-5 kilogram kullanılmayan elektronik cihazın evlerde biriktiği varsayılıyor. Uzmanlar, bu cihazların geri dönüşümünün hane başına 700 TL ile 8.000 TL arasında bir gelir kapısı oluşturabileceğini ifade ediyor. Çalışır durumdaki telefon, tablet ve bilgisayarlar kontrol, onarım ve test süreçlerinden geçirilerek yenilenmiş ürün olarak ekonomiye kazandırılıyor. Ticaret Bakanlığı'nın hazırladığı Yenilenmiş Ürünler Hakkında Yönetmelik 1 Ağustos'ta yürürlüğe girdi. Bu yönetmelikle birlikte yetkili yenileme merkezleri, ikinci el teknolojik ürünleri toplayıp onararak sertifikalı şekilde satışa sunuyor.

Ömrünü tamamen dolduran cihazlar için ise geri dönüşüm devreye giriyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın 2012'de yayımladığı Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında, yetkilendirilmiş kuruluşlar atıkları topluyor.

E-Atıklarınızı Nasıl Teslim Edebilirsiniz?

Evde biriken elektronik atıkları değerlendirmek için birçok yöntem bulunuyor. Bunlardan bazıları şunlardır:

• Belediyeye başvurun: İlçe belediyelerinin elektronik atık toplama hizmetlerinden yararlanabilir, bazı belediyelerden randevuyla ücretsiz evden alım talep edebilirsiniz.
• Çevre ve Şehircilik il müdürlüklerine danışın: Bu kurumlar da aynı hizmetlere aracılık ediyor.
• Özel şirketleri arayın: Anında ödeme yapan lisanslı geri dönüşüm firmaları bulunuyor, ancak birçoğu 1 tonun altındaki bireysel atıkları toplamıyor.
• Yeni ürün alırken eski cihazı teslim edin: Yeni televizyon, buzdolabı veya çamaşır makinesi teslim edilirken aynı türdeki eski cihazınızı ücretsiz olarak teslim edebilirsiniz.
• Mağazalara bırakın: 400 metrekare ve üzeri elektronik satış alanlarında, dış boyutu 25 santimetreden küçük e-atıklar, yeni ürün satın alma şartı olmadan ücretsiz olarak bırakılabiliyor.
• Atık Getirme Merkezlerini tercih edin: Belediyelerin sabit ve mobil atık getirme merkezleri eski telefon, bilgisayar, kablo ve diğer elektronik atıkları kabul ediyor.
• Çalışıyorsa hurdaya vermeyin: Kullanılabilir durumdaki cihazlar yetkili yenileme merkezlerinde veya ikinci el kanallarında değerlendirilebilir.
• Çöpe atmayın: Elektronik cihazların çöpe atılması, içerdikleri kurşun ve cıva gibi zararlı maddelerin toprağa ve su kaynaklarına karışmasına yol açtığı için hem çevre hem de insan sağlığı açısından büyük risk oluşturuyor.