ABD/İsrail-İran Savaşı'nın 100 Günlük Ekonomik Faturası Kabarık

ABD/İsrail-İran Savaşı'nın 28 Şubat'ta başlamasıyla birlikte, insani kayıpların yanı sıra küresel ekonomide de büyük zorluklar ortaya çıktı. İran'ın misillemesiyle Hürmüz Boğazı'nda ticari gemi trafiğinin büyük ölçüde durması, küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin %20'si, gübre ticaretinin %30'u, üre arzının yaklaşık %40'ı, kükürt arzının %50'si ve fosfat tedarikinin %30'u etkilendi.

7 Haziran'da savaşın 100. gününe girilirken, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol'a göre, özellikle petrol ve petrol ürünlerindeki arz şoku "tarihteki en büyük enerji krizine" yol açtı. IEA verilerine göre, dünyanın günlük petrol tüketimi nisanda 104 milyon varil olarak gerçekleşirken, petrol arzı 95,1 milyon varilde kaldı. Hürmüz Boğazı'nda akışın durma noktasına gelmesiyle Körfez'deki petrol üreticilerinin günlük kaybı savaş öncesine göre 14,4 milyon varile ulaştı. Arz sıkışıklığı nedeniyle Brent petrolün varil fiyatı savaş öncesi seviyenin %30, Avrupa gaz fiyatları ise %50 üzerinde seyrediyor.

Dünya Deniz Taşımacılığı Konseyi verilerine göre, gemi yakıt maliyetleri bu dönemde %59 arttı. Tedarik zinciri baskı altında, fiyatlardaki ani artış ve nakliye maliyetlerinin yükselmesi enflasyon beklentilerini güçlendirdi. Arz kısıtına bağlı olarak tüketim zayıflarken, şirketlerin girdi maliyetlerinin artması küresel ekonomi ve ticaret büyüme tahminlerinde aşağı yönlü revizyonlara neden oldu.

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün (OECD) Ekonomik Görünüm Raporu'na göre, savaşın süresine bağlı olarak küresel ekonomik büyümenin 2025'teki %3,4 seviyesinden bu yıl %2,8'e düşebileceği, 2027'de ise %3,1'e yükselebileceği öngörülüyor. Dünya ekonomisinin yaklaşık 118 trilyon dolar büyüklüğünde olduğu düşünüldüğünde, büyümedeki 0,6 puanlık zayıflama en az 700 milyar dolarlık potansiyel kayba işaret ediyor. Ancak savaş ve ticaret akışındaki aksaklıkların uzaması halinde büyüme bu yıl %2,1'e ve 2027'de %1,8'e kadar gerileyebilir.

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings, savaşın tetiklediği petrol krizi nedeniyle küresel ekonomik büyüme tahminini 0,2 puan aşağı çekerek %2,4'e indirdi. Petrol şokunun etkisi, yapay zeka teknolojilerine yapılan yatırımlardaki güçlü ivme sayesinde kısmen dengeleniyor. Fitch, Hürmüz Boğazı'nın temmuza kadar yeniden açılmayacağını öngörüyor, bu da petrol stoklarının önümüzdeki 2 ayda daha da azalacağı anlamına geliyor.

OECD, küresel ticaret büyümesinin 2025'teki %5 seviyesinden bu yıl %3,1'e, 2027'de ise %2,9'a gerileyeceğini tahmin ediyor. Özellikle Körfez ekonomileriyle ticaretteki düşüş ve artan enerji maliyetleri, yılın ikinci ve üçüncü çeyreğinde ticaret büyümesini olumsuz etkileyecek. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) verilerine göre, küresel ticaret büyümesinin bu yıl %1,9'a ve 2027'de %2,6'ya düşmesi bekleniyor. Enerji şokuna rağmen yapay zeka ürünlerine olan talep, zayıflamayı kısmen dengeliyor.

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu (UNCTAD), küresel ekonomik büyümenin bu yıl %2,6'ya yavaşlayacağını tahmin ederken, dünya ekonomisinin daha kırılgan bir döneme girdiği uyarısında bulundu. UNCTAD'a göre, petrol ithalatına bağımlı gelişmekte olan ülkeler ciddi ekonomik zorluklarla karşı karşıya. 75 kırılgan ülkeden 65'i net petrol ithalatçısı ve bu ülkelerde 1 milyar insan yaşıyor. Bu nüfusun %30'undan fazlası günlük 3 doların altında gelirle geçinirken, artan petrol fiyatlarının bu ülkelerin ithalat faturalarına 20 milyar dolardan fazla ek yük getirebileceği hesaplanıyor.