Petrolde 70 dolar senaryosu: Jeopolitik risk primi tam olarak kalkmadı

ABD ile İran arasında elektronik olarak imzalanan mutabakat zaptı, küresel piyasalarda beklenti yaratarak Brent petrolün varil fiyatını 76,54 dolara, Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varil fiyatını ise 72,83 dolara kadar geriletti. Böylece petrol fiyatları, savaş döneminin en düşük seviyelerini görerek 80 dolar eşiğini kaybetti.

Mutabakatın içeriği ve senaryolar

Pakistan arabuluculuğunda yürütülen süreçte, ABD ve İran 14 Haziran'da savaşın sona erdirilmesi ve sorunların diplomatik yolla çözülmesini öngören 14 maddelik mutabakata vardı. Henüz yayımlanmayan ancak uluslararası basına yansıyan haberlere göre mutabakat, savaşın sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı'nın geçişlere açılması ve ABD'nin deniz ablukasının kaldırılmasını içeriyor. Taraflar, imzaların atılmasıyla başlayan 60 günlük süreçte nihai anlaşmaya varmayı hedefliyor.

Norveç merkezli bağımsız araştırma kuruluşu Rystad Energy, bu döneme ilişkin dört temel senaryo üzerinde duruyor. En muhtemel senaryo olarak yüzde 55 olasılıkla dar kapsamlı bir anlaşma görülüyor. Bu senaryoda Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrolün ocak ayına kadar günlük 10 milyon varile ulaşması beklenirken, varil başına 5-10 dolarlık bir jeopolitik risk priminin piyasada kalacağı öngörülüyor. Yüzde 25 olasılık verilen kapsamlı anlaşmanın imzalanmadığı ancak ateşkesin devam ettiği senaryoda ise petrol akışı günlük 5 milyon varille sınırlı kalabilir ve bu belirsizlik fiyatlara 10 dolarlık risk primi ekleyebilir. Müzakerelerin başarısız olması ve çatışmaların yeniden başlaması durumunda risk primi 15-20 dolara kadar çıkabilir; bu senaryonun gerçekleşme ihtimali yüzde 10. Tam kapsamlı bir nükleer anlaşmayla Hürmüz Boğazı'nda petrol akışının günlük 14 milyon varile çıkması ve risk priminin büyük ölçüde ortadan kalkması beklenen senaryo da yüzde 10 ile düşük ihtimal olarak değerlendiriliyor.

Uzman yorumları

Andres Cala: Avrupa merkezli Montel Analytics Jeopolitik Enerji Analisti Andres Cala, ortada nihai bir anlaşma değil, yalnızca 60 gün ateşkesi uzatma isteği bulunduğunu belirtti. Cala, "Petrol ve doğal gaz, Hürmüz'ün kademeli olarak yeniden açılacağı ve akışların nihayetinde normalleşeceği varsayımıyla savaş priminin bir kısmını çıkararak, rahatlamayı fiyatlara yansıtıyor. Bana göre bu iyimserlik abartılı olabilir. Bildiğimiz kadarıyla bu, kalıcı bir anlaşmaya dair hiçbir garanti içermeyen 60 günlük bir düzenleme." dedi. Cala, İran'ın nükleer kapasite, Hürmüz Boğazı ve füze gibi bölgesel caydırıcılık unsurlarını elinde tutmak isteyeceğini, Trump'ın ise Tahran'ın bunları elinde tutarken kalıcı bir anlaşmayı kabul etmesinin olası olmadığını kaydetti. Cala, "Sonuç olarak, fiyatlar kısa vadede düşebilir ancak geri dönüşü olmayan anlaşmalar sağlanana kadar petrol ve doğal gaz fiyatlarının orta ve uzun vadede yapısal olarak yüksek seviyelerde kalması muhtemel. Dahası, İsrail'in Lübnan üzerinden ya da başka yollarla süreci istikrarsızlaştırma kapasitesi devam ediyor ve Washington'ın bu riski tamamen sınırlayabildiğine dair bir kanıt bulunmuyor." diye konuştu.

Fereydoun Barkeshli: Viyana Enerji Araştırmaları Enstitüsü Başkanı Fereydoun Barkeshli, anlaşma metnine bağlılığın belirleyici olacağını söyleyerek, "Önümüzdeki iki ay kritik olacak." ifadesini kullandı. Barkeshli, uluslararası petrol piyasalarının son birkaç ayda yüksek direnç gösterdiğine dikkat çekerek, "İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatması halinde petrol fiyatlarının kontrolden çıkmasını beklemeyen neredeyse hiçbir petrol analistiyle karşılaşmadım. Ancak piyasalar, Brent petrolün üç haneli seviyelerde tutunmakta zorlanmasıyla neredeyse herkesi şaşırttı. Burada vadeli işlemler piyasasından söz ediyorum. Fiziki piyasalar ise ciddi baskı altındaydı." dedi. Barkeshli, piyasanın başlıca aktörlerinin petrolün bulunabilirliği konusunda kendilerine güvendiklerini kaydederek, "Onları asıl tedirgin eden unsur petrolün hareketi. Piyasada yaklaşık 1 milyar varillik bir petrol açığı var. Bu arada, bölgedeki petrol tesislerinde meydana gelen hasarın boyutundan henüz emin değiliz. Bu değişken netleştiğinde piyasa fiyatı daha doğru şekilde belirleyebilecek konuma gelir." değerlendirmesinde bulundu. Barkeshli, Brent petrolün varil fiyatının 75-85 dolar seviyelerinde seyretmesini beklediğini belirtti. Jeopolitik risk priminin tamamen ortadan kalkmayacağını vurgulayan Barkeshli, "Nakliye ve sigorta şirketleri Hürmüz faktörünü uzun süre fiyatlamaya devam edecek. Alternatif güzergahlar maliyetli ve zaman unsuru devreye giriyor." dedi. Ayrıca, varil başına ortalama 70 dolarlık petrol fiyatının ABD'de galon başına 2 ila 2,5 dolar benzin fiyatına karşılık geldiğini belirten Barkeshli, "ABD'li kaya petrolü üreticileri, projelerini ve üretimlerini desteklemek için petrol fiyatlarının varil başına 70 doların üzerinde olmasını talep etmeye devam ediyor. Bu arada, bölgedeki savaş bölge ülkelerinin daha yüksek petrol fiyatlarına ihtiyaç duymasına yol açtı. Nitekim Suudi Arabistan, geçen yıl 2026 mali yılı için varil başına 90 dolar petrol fiyatına ihtiyaç duyduğunu belirtmişti. OPEC+ üretimi kısmak için devreye girmek zorunda kalabilir." ifadelerini kullandı.