Hürmüz Boğazı Geçiş Ücreti Krizi: ABD'den İran'a Fon Takası

ABD ve Umman, İran'ın Hürmüz Boğazı üzerinde kontrol sağlama çabalarını engellemek için diplomatik temaslarını artırdı. Dolaylı görüşmelerde, İran'ın yurt dışında tuttuğu 100 milyar dolarlık fonun bir kısmının serbest bırakılması gündeme geldi. Ancak Tahran bu öneriye henüz olumlu yanıt vermedi. İranlı askeri yetkililer, boğazdan geçen gemilere yönelik tehditlerini artırdı.

ABD'li Elçiler Doha'da Katar Arabulucularıyla Görüştü

Kaynaklara göre, ABD'li elçiler Witkoff ve Kushner, Katar arabulucularıyla geçen ay boğazın açılmasına ilişkin varılan ilk anlaşmanın uygulanmasındaki çıkmazı görüştü. Toplantılarda Hürmüz Boğazı'nın yanı sıra Lübnan'daki çatışmalar da ele alındı. Kaynaklar, bu durumun müzakere sürecini daha karmaşık hale getirdiğini belirtti.

Washington'dan Tahran'a Fon Takası Teklifi

ABD'li diplomatlar, İran'a bir takas önerisi sundu. Buna göre Tahran, milyarlarca dolarlık dondurulmuş fonun serbest bırakılması karşılığında Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol iddiasından ve geçiş ücreti talebinden vazgeçecekti. Geçen ay yapılan anlaşma, İran'ın yurt dışında dondurulmuş 100 milyar dolarlık fonunun bir kısmına erişimini öngörüyordu. Yaptırımlar nedeniyle yüksek enflasyonla mücadele eden İran ekonomisinin döviz girişine ihtiyaç duyduğu belirtiliyor.

Katar'daki 6 Milyar Dolar Gündemdeydi

Görüşmeler ilk aşamada Katar'da tutulan 6 milyar doların serbest bırakılması yönünde ilerliyordu. Ancak İran'ın boğazı kapatma kararı süreci geciktirdi. Tahran, fon serbest bırakma vaadinin pozisyonunu değiştirmek için yeterli olmadığını açıkladı. Doha'dan dönen İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Gharibabadi, Hürmüz Boğazı'nın "İran'ın komutası altında" olduğunu söyledi.

İran Ordusundan Gemilere Sert Uyarı

İran ordusu aynı gün tavrını daha da sertleştirdi. Tahran yönetimi, İran'ın onayladığı rotadan geçmeyen herhangi bir gemiye "acil ve güçlü" karşılık verileceği uyarısında bulundu. Bu açıklama, boğazdaki deniz trafiğine ilişkin güvenlik endişelerini artırdı.

İran Yılda 40 Milyar Dolarlık Gelir Hedefliyor

İran, Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden güvenlik hizmetleri karşılığında ücret almak istiyor. Tahran'ın bu yolla yıllık 40 milyar dolar gelir elde etmeyi hedeflediği belirtiliyor. Ancak bu talep ABD ve Körfez ülkeleri tarafından reddediliyor.

Umman'dan Alternatif Fon Formülü

Müzakereciler, Umman'dan gelen alternatif bir planı değerlendiriyor. Hürmüz Boğazı'nın güneyinde hak sahibi olan Umman'ın önerisine göre, denizcilik hizmetleri zorunlu geçiş ücretiyle değil, gönüllü bağışlarla finanse edilecek. Kaynaklara göre Umman, petrol ve nakliye şirketleriyle bu fona katkı konusunda görüşmeler yürütüyor. İran ise doğrudan geçiş ücreti öngörmediği için bu formüle itiraz ediyor.

Körfez Ülkeleri Planın Uygulanabilirliğinden Şüpheli

Yetkililere göre Körfez ülkeleri, planın uygulanabilirliği konusunda temkinli. Bunun nedeni, İran'ın su yolunu yönetecek ekipmana sahip olmaması. Londra merkezli Chatham House uzmanı Sanam Vakil, İran'ın boğazı kendi şartlarına göre açmaya çalıştığını ve nüfuzunu korumak istediğini söyledi. Vakil, "İran boğazı kendi şartlarına göre açmaya çalışıyor ve elde ettiği nüfuzu kaybetmek istemiyor" dedi. Vakil ayrıca, "Tahran, boğazı sürdürülebilir biçimde yönetmek yerine geçişleri aksatmayı daha kolay bir baskı aracı olarak kullanabilir" değerlendirmesinde bulundu.

ABD'nin Umman Planına Çekinceleri Var

Washington'a yakın bir kaynağa göre ABD'li müzakereciler, Umman'ın teklifini inceliyor ancak plana ilişkin endişeleri bulunuyor. ABD'nin bu çekinceleri Ummanlı yetkililerle görüşmeyi planladığı aktarıldı. Başka bir kaynak, planın İran'a dolaylı fayda sağlayan yeni bir geçiş ücreti sistemi olarak görülebileceğini belirtti.

Hürmüz Trafiğinde Sert Düşüş

Müzakerelerdeki çıkmaz, boğazdaki trafiği ciddi şekilde etkiledi. Geçen hafta Umman'ın, Tahran'dan izin almadan alternatif bir transit güzergahı organize etmesi üzerine İran'ın gemilere yönelik saldırılarını yeniden başlattığı belirtildi. Bu gelişme, ABD'nin yeni bir karşı saldırı düzenlemesine yol açtı. Ardından iki taraf çatışmayı durdurma ve görüşmelere yeniden başlama konusunda uzlaştı.

Boğazdan Geçen Gemi Sayısı Azaldı

Hürmüz Boğazı'ndan geçen günlük gemi sayısında belirgin düşüş yaşandı:

• Savaş öncesi: 100'den fazla gemi
• Bir hafta önce: 75 gemi
• Çarşamba günü: 43 gemi

Emtia veri sağlayıcısına göre, savaş öncesinde günde 100'den fazla gemi geçerken bu sayı çarşamba günü 43'e geriledi.