NATO Arşivleri Açıldı: Menderes ve Korutürk'ün Görüntüleri

Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü, Türkiye'nin NATO üyeliğinin ilk yıllarına ve Soğuk Savaş dönemindeki diplomatik ile askerî faaliyetlerine ışık tutan tarihî film arşivini erişime açtı.

Yedi Yıllık Kayıtlar

Arşivde, 1952 ile 1959 yılları arasında çekilen ve Türkiye'nin NATO içerisindeki diplomatik, askerî ve siyasi faaliyetlerini belgeleyen çok sayıda tarihî kayıt bulunuyor.

Adnan Menderes Paris'teki NATO Zirvesinde

Arşivin öne çıkan görüntüleri arasında, dönemin Başbakanı Adnan Menderes'in 16-19 Aralık 1957 tarihlerinde Paris'te düzenlenen NATO Hükûmet Başkanları Toplantısı'na katılımı da yer alıyor. Soğuk Savaş'ın en kritik zirvelerinden biri olarak kabul edilen toplantıda Sovyetler Birliği'nin artan askerî ve teknolojik kapasitesi, NATO'nun caydırıcılık gücünün artırılması ve üye ülkeler arasındaki siyasi iş birliğinin güçlendirilmesi ele alındı. Görüntülerde, Türkiye'yi temsil eden Başbakan Adnan Menderes'in NATO liderleriyle bir araya geldiği anlar, Fransa Başbakanı Félix Gaillard ile görüşmesi, NATO Karargâhı'nı ziyareti ve Türkiye heyetinin diplomatik temasları yer alıyor. Zirvede Menderes'e Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu da eşlik etti.

Türkiye İçin NATO'da Bir İlk

Arşivde yer alan bir diğer önemli kayıt ise Türkiye'nin NATO'ya katıldığı 1952 yılına ait. Atlantik Konseyi Toplantısı'nın ardından Dışişleri Bakanı Fuat Köprülü'nün yaptığı değerlendirme konuşmasını içeren görüntüler, Türkiye'nin NATO üyesi olarak uluslararası platformlarda ilk kez temsil edildiği dönemi belgelemesi bakımından tarihî önem taşıyor. Köprülü konuşmasında, "Atlantik Anlaşması Konseyi'nin Paris'te yaptığı bu seferki toplantıda 14 aza devletin savunma ve karşılıklı yardım teşkilatımızın yüksek gayelerinin yalnız askeri sahada değil aynı zamanda iktisadi, içtimai ve diğer sahalarda gerçekleştirmek hususundaki azmi gayet emniyet verici bir şekilde tahayyül etmiştir." ifadelerini kullandı.

Bu kayıtlar aynı zamanda diplomatik protokolü, uluslararası basın düzenini ve Türkiye'nin Soğuk Savaş'ın ilk yıllarında benimsediği dış politika anlayışını yansıtan nadir belgeler arasında yer alıyor.

NATO Manevraları ve Askerî İş Birliği

Film arşivinde, 1953 yılında Güneydoğu Avrupa'da gerçekleştirilen NATO manevralarına ilişkin görüntüler de bulunuyor. Türkiye, Yunanistan ve İtalya başta olmak üzere NATO'nun güney kanadındaki müttefik ülkelerin katıldığı tatbikatlar, Türkiye'nin NATO bünyesinde yer aldığı ilk müşterek askerî faaliyetlerden biri olarak öne çıkıyor.

Kayıtlar arasında ayrıca Türkiye ile Yunanistan'ın NATO üyeliğinin ardından iki ülke deniz kuvvetleri komutanları arasında gerçekleştirilen karşılıklı resmî ziyaretlere ilişkin görüntüler de yer alıyor. Ortak tatbikat hazırlıkları ve askerî koordinasyona ilişkin bu temaslar, NATO standartlarının uygulanması ve müttefik kuvvetlerin birlikte görev yapabilme kabiliyetinin geliştirilmesi açısından dönemin önemli diplomatik adımları arasında gösteriliyor.

NATO Göklerde

Sinema Genel Müdürlüğü arşivinde yer alan filmlerden biri de NATO Enformasyon Servisi tarafından hazırlanan "NATO Göklerde" adlı yapım. Askerî ve sivil havacılık arasındaki koordinasyonu konu alan filmde, hava sahasının ortak kurallarla yönetilmesi, uçuş güvenliği, radar sistemleri ve NATO'nun hava savunma anlayışı dönemin bakış açısıyla aktarılıyor.

Fahri Korutürk ve NATO'nun 10. Yıl Dönümü

Arşivin dikkat çeken kayıtlarından biri de NATO'nun kuruluşunun 10. yıl dönümü dolayısıyla 1959 yılında düzenlenen törene ait görüntüler oldu. Koramiral Fahri Korutürk'ün katıldığı törene ilişkin görüntüler ilk kez yayımlanırken, kayıtlar daha sonra Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ve Cumhurbaşkanlığı görevlerinde bulunacak Korutürk'ün NATO bünyesindeki faaliyetlerine de ışık tutuyor.

Sinema Genel Müdürlüğü tarafından erişime açılan tarihî film arşivi, Türkiye'nin NATO üyeliğinin ilk yıllarına, Soğuk Savaş dönemindeki diplomatik ve askerî faaliyetlerine, uluslararası temsiline ve ittifak içerisindeki rolüne ilişkin önemli görsel belgeleri araştırmacılar ve kamuoyuyla buluşturuyor.