DSÖ'den Kanser Alarmı: 2050'de Vakalar 35 Milyona Çıkabilir

Küresel Kanser Yükü Artıyor

Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) 2026 Küresel Kanser Durum Raporu'na göre dünyada her yıl 20,6 milyon yeni kanser vakası görülüyor ve yaklaşık 10 milyon kişi kanser nedeniyle yaşamını yitiriyor. Acil önlem alınmazsa bu sayının 2050 yılına kadar 35 milyona ulaşması bekleniyor. Her gün 26 binin üzerinde kişi kansere bağlı nedenlerle hayatını kaybediyor. Raporda, kanserin kalp ve damar hastalıklarından sonra en fazla ölüme yol açan ikinci hastalık olduğu vurgulanıyor. Erkeklerde en sık akciğer, prostat ve kolorektal kanserler görülürken; kadınlarda meme, akciğer ve kolorektal kanserler öne çıkıyor.

Önlenebilir Riskler Büyük Pay Sahibi

Raporun dikkat çeken başlıklarından biri, küresel kanser vakalarının neredeyse dörtte birinin önlenebilir risklerle ilişkili olması. Tütün kullanımı, alkol tüketimi, yüksek vücut kitle indeksi, yetersiz fiziksel aktivite, HPV, Hepatit B ve C ile Helicobacter pylori enfeksiyonları önemli risk faktörleri arasında yer alıyor. Özellikle HPV rahim ağzı kanseri, Hepatit B ve C karaciğer kanseri, Helicobacter pylori ise mide kanseri riskini artırabiliyor.

Erken Teşhis Hayat Kurtarır: Hangi Tarama Ne Zaman Yapılmalı?

Kanserle mücadelede en etkili yol, belirti beklemeden düzenli tarama yaptırmak. Türkiye'de uygulanan kanser tarama programı kapsamında şu yaş aralıkları ve yöntemler öne çıkıyor:

• Meme kanseri: 40-69 yaş arası kadınlar için mamografi taraması.
• Rahim ağzı kanseri: 30-65 yaş arası kadınlar için HPV testi veya smear testi.
• Kalın bağırsak kanseri: 50-70 yaş arası kadın ve erkekler için dışkıda gizli kan testi ve gerekirse kolonoskopi.

Ancak ailede kanser öyküsü, genetik risk veya daha önce geçirilmiş hastalıklar varsa bu yaş aralıkları kişiye özel olarak değişebilir. Bu nedenle kişisel risk değerlendirmesi için mutlaka bir hekime danışılmalıdır.

Aile Öyküsü Varsa Daha Erken Tarama Gerekebilir

Anne, baba, kardeş veya çocukta kanser öyküsü, özellikle meme, kalın bağırsak, yumurtalık ve prostat kanserlerinde kişisel riski artırabilir. Aile öyküsü olan kişiler genel tarama yaşını beklemeden bir sağlık kuruluşuna başvurarak risk analizi yaptırmalıdır. Hekim gerekli görürse daha erken tarama, genetik danışmanlık veya daha sık takip planlayabilir.

Dikkat Edilmesi Gereken Belirtiler

Kanser her zaman belirgin şikayetlerle ortaya çıkmayabilir. Ancak aşağıdaki belirtiler uzun süre devam ediyorsa ihmal edilmemeli ve bir doktora başvurulmalıdır:

• Geçmeyen öksürük
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Memede kitle veya şekil değişikliği
• Dışkılama alışkanlığında kalıcı değişiklik
• İdrarda veya dışkıda kan
• Nedeni bilinmeyen kanamalar
• İyileşmeyen yaralar
• Uzun süren halsizlik

Bu belirtiler tek başına kanser anlamına gelmez, ancak erken değerlendirme olası hastalıkların zamanında fark edilmesini sağlar.

Bölgesel Farklılıklar ve Mücadele

Raporda kanser yükünün bölgelere göre farklılaştığı belirtiliyor. Asya, 2024 verilerine göre tüm kanser vakalarının yüzde 50,7'sini ve ölümlerin yüzde 56,5'ini oluşturuyor. Avrupa ise dünya nüfusunun sadece yüzde 9'una sahip olmasına rağmen vakaların yüzde 21'ini ve ölümlerin yüzde 20'sini barındırıyor. Afrika ve Asya'nın bazı bölgelerinde ise vaka oranları daha düşük görünse de tanı ve tedaviye erişimdeki eşitsizlik nedeniyle ölüm oranları yüksek seyrediyor. Yüksek gelirli ülkelerde meme kanserinde 5 yıl hayatta kalma oranı yüzde 87 iken düşük gelirli ülkelerde bu oran yaklaşık yüzde 42'de kalıyor. Raporda, kanserle mücadelede sadece tedavinin değil, önleme, aşılama, düzenli tarama ve eşit erişimin birlikte ele alınması gerektiği vurgulanıyor.

Kanser Riskini Azaltmak İçin Öneriler

Uzmanlar, kanser riskini azaltmak için şu adımları öneriyor:

• Tütün ve alkolden uzak durmak
• Sağlıklı kiloyu korumak
• Hareketli bir yaşam benimsemek
• HPV ve hepatit enfeksiyonlarına karşı aşı ve korunma önlemleri almak
• Kanser taramalarını aksatmamak

Unutulmamalıdır ki, erken teşhis hayat kurtarır. Düzenli kontroller ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile kansere karşı güçlü bir savunma oluşturmak mümkündür.