Trafik Kazalarında Küresel Can Kaybı Yüzde 21 Azaldı

Dünya Genelinde Trafik Kazalarında Yüzde 21 Azalma

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, 2011-2025 döneminde motorlu taşıt sayısı 1 milyardan fazla artmasına rağmen trafik kazalarındaki can kaybı yüzde 21 oranında geriledi. 2025 yılında küresel çapta 1,16 milyon kişi trafik kazalarında hayatını kaybetti. Trafik yaralanmaları, 5-29 yaş grubundaki çocuk ve gençlerin başlıca ölüm nedeni olmaya devam ediyor.

2030 Hedefi: Ölümleri Yarı Yarıya Azaltmak

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda kabul edilen yeni deklarasyon, trafik kazalarındaki ölüm ve ağır yaralanmaları 2030 yılına kadar yarı yarıya azaltmayı hedefliyor. Karşılaştırmada 2021 seviyeleri esas alınacak. Ülkelerden açık hedefleri, takvimi ve bütçesi bulunan ulusal yol güvenliği stratejileri hazırlamaları isteniyor. Ayrıca kaza verilerinin daha sağlıklı toplanması, trafik kurallarının güçlendirilmesi ve güvenlik standartlarının uygulanması hedefleniyor. Yeni plan kapsamında yolların, altyapının ve araçların güvenli hale getirilmesi de öncelikler arasında.

Güvenli Sistem Yaklaşımı

Yeni deklarasyon, insanların trafikte hata yapabileceğini kabul eden 'güvenli sistem' yaklaşımını öne çıkarıyor. Bu model, bir hata yaşandığında kazanın ölümle sonuçlanmasını önleyecek bir ulaşım düzeni kurulmasını esas alıyor. Hız sınırları, yol tasarımı, araç güvenliği ve trafik kuralları, insan vücudunun dayanabileceği çarpışma seviyelerine göre düzenlenmeli. Hükümetlerin yanı sıra özel sektörün de tedarik ve dağıtım süreçlerinde yol güvenliğini öncelik haline getirmesi isteniyor.

Motosiklet Kullanımı ve Riskler

Dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 60'ı kentlerde yaşıyor ve artan ulaşım ihtiyacı beraberinde yeni riskler getiriyor. 2011-2025 döneminde motosiklet sayısı üç kattan fazla arttı ve trafik ölümlerindeki payı yaklaşık üçte bire ulaştı. Güvenlik standardına uygun kask kullanımı, ölüm riskini altı kattan fazla azaltıyor. Elektrikli skuter, bisiklet ve otonom araç gibi yeni ulaşım araçları için de ortak güvenlik standartları oluşturulması hedefleniyor.

Korunmasız Yol Kullanıcıları Büyük Risk Altında

Dünyadaki trafik ölümlerinin yarısından fazlasını yayalar, bisikletliler ve motosiklet kullanıcıları oluşturuyor. Bu korunmasız grup, araç merkezli tasarlanan yollarda daha yüksek riskle karşı karşıya kalıyor. Hızın düşürülmesi, alkollü araç kullanımının önlenmesi ve güvenli altyapının kurulması bu noktada kritik önem taşıyor.

Bölgeler Arasındaki Fark Büyüyor

Trafik ölümlerindeki düşüş her bölgede aynı hızda gerçekleşmedi. 2021'e kadar geçen 10 yılda 10 ülke can kaybını yüzde 50 azaltmayı başardı. Bölgesel tablo şu şekilde:

• Avrupa Bölgesi: Yüzde 36 azalma
• Batı Pasifik Bölgesi: Yüzde 15 azalma
• Güneydoğu Asya Bölgesi: Yüzde 2 azalma
• Amerika Kıtası: Değişim yok
• Afrika Bölgesi: Yüzde 17 artış

Türkiye'de Trafik Kazaları: 2025 Verileri

Türkiye'de 2025 yılında toplam 1 milyon 549 bin 574 trafik kazası meydana geldi. Bunlardan 288 bin 321'i ölümlü veya yaralanmalı kaza olarak kaydedildi. TÜİK verilerine göre, kazalarda 6 bin 35 kişi hayatını kaybetti, 403 bin 937 kişi yaralandı. Günlük ortalamalar ise şöyle:

• 789,9 ölümlü veya yaralanmalı kaza
• 16,5 can kaybı
• 1.106,7 yaralanma

Toplam ölü sayısı önceki yıla göre yüzde 5 azalırken, yaralı sayısı yüzde 4,9 arttı. Motorlu kara taşıtı sayısı yüzde 7,4, toplam kaza sayısı ise yüzde 7,3 arttı. Her 100 bin taşıt başına düşen trafik kazası ölümü 20,3'ten 18'e geriledi.

En Fazla Ölüm Ankara'da

İller arasında en fazla trafik kazası ölümü 290 kişiyle Ankara'da yaşanırken, en fazla yaralı sayısı 47 bin 717 kişiyle İstanbul'da kaydedildi. En düşük ölüm ve yaralı sayısı ise 5 ölüm ve 294 yaralı ile Ardahan'da görüldü. Ölümlü ve yaralanmalı kazaların yüzde 86,5'i yerleşim yerlerinde meydana gelirken, trafik ölümlerinin yüzde 57,2'si kent ve yerleşim alanlarında yaşandı.

Sürücü Kusurları ve Motosiklet Kazaları Öne Çıkıyor

Kazalarda hayatını kaybedenlerin yüzde 50,7'sini sürücüler, yüzde 29,3'ünü yolcular ve yüzde 20'sini yayalar oluşturdu. 2025 yılında 1.334 motosiklet sürücüsü ve 191 motosiklet yolcusu hayatını kaybetti. Otomobil kazalarında ise 1.002 sürücü ve 1.063 yolcu yaşamını yitirdi. Korunmasız yol kullanıcıları (yaya, motosiklet, bisiklet ve elektrikli skuter kullanıcıları) arasında 2 bin 680 ölüm ve 183 bin 840 yaralanma kaydedildi. Bu grup, tüm trafik ölümlerinin yüzde 44,4'ünü oluşturdu. Motosiklet sürücülerinin toplam ölümler içindeki payı yüzde 22,1'e ulaştı.

Kazaların Yüzde 90,6'sında Sürücü Hatası

Ölümlü ve yaralanmalı kazalara neden olan kusurların yüzde 90,6'sı sürücülerden kaynaklandı. En sık görülen hatalar sırasıyla:

• Araç hızını yol, hava ve trafik şartlarına uygun ayarlamamak
• Geçiş önceliğine uymamak
• Arkadan çarpmak

Kazaların yüzde 65'i gündüz saatlerinde meydana gelirken, en fazla ölümlü veya yaralanmalı kaza ağustos ayında ve cuma günlerinde yaşandı. En çok can kaybına yol açan kaza türleri ise yayaya çarpma, aracın yoldan çıkması ve yandan çarpma olarak sıralandı.

Yeni uluslararası yol güvenliği planı, daha fazla insanın yürümeyi, bisikleti ve toplu taşımayı tercih edebileceği güvenli kentler kurulmasını da hedefliyor. Bu dönüşümün trafik yoğunluğunu azaltması, hava kalitesini iyileştirmesi ve daha sağlıklı yaşam alanları oluşturması bekleniyor.