Dünya Genelinde Trafik Kazaları Can Kaybı Yüzde 21 Azaldı

Dünya Genelinde Trafik Kazaları Can Kaybı Yüzde 21 Azaldı

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, motorlu taşıt sayısı 2011-2025 döneminde 1 milyardan fazla artmasına rağmen trafik kazalarındaki can kaybı yüzde 21 geriledi. 2025 yılında kazalar 1,16 milyon kişinin yaşamına mal oldu. Trafik yaralanmaları, 5-29 yaş grubundaki çocuk ve gençlerin başlıca ölüm nedeni olmaya devam ediyor.

2030 Hedefi İçin Yeni Yol Haritası

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda kabul edilen yeni deklarasyon, trafik kazalarındaki ölüm ve ağır yaralanmaları 2030'a kadar yarı yarıya azaltmayı amaçlıyor. Karşılaştırmada 2021 seviyeleri esas alınacak. Ülkelerden açık hedefleri, takvimi ve bütçesi bulunan ulusal yol güvenliği stratejileri hazırlamaları isteniyor. Ayrıca kazalara ilişkin verilerin daha sağlıklı toplanması, kuralların güçlendirilmesi ve güvenlik standartlarının uygulanması hedefleniyor. Plan kapsamında yolların, altyapının ve araçların güvenli hale getirilmesi de öncelikler arasında yer alıyor.

• Açık hedef, takvim ve bütçe içeren ulusal stratejiler hazırlanması
• Kaza verilerinin daha sağlıklı toplanması
• Trafik kuralları ve güvenlik standartlarının güçlendirilmesi
• Yol, altyapı ve araçların daha güvenli hale getirilmesi

İnsan Hatasını Hesaba Katan Sistem

Yeni deklarasyon, insanların trafikte hata yapabileceğini kabul eden "güvenli sistem" yaklaşımını öne çıkarıyor. Bu model, bir hata yaşandığında kazanın ölümle sonuçlanmasını önleyecek bir ulaşım düzeni kurulmasını esas alıyor. Buna göre hız sınırları, yol tasarımı, araç güvenliği ve trafik kuralları insan vücudunun dayanabileceği çarpışma seviyelerine göre düzenlenmeli. Hükümetlerin yanı sıra özel sektörün de tedarik ve dağıtım süreçlerinde yol güvenliğini öncelik haline getirmesi isteniyor. Sivil toplum, üniversiteler, gençler ve uluslararası kuruluşlar da sürecin önemli parçaları arasında gösteriliyor. Güvenli sistemin amacı: İnsan hatasını tamamen ortadan kaldırmak değil, hata yaşandığında ölüm ve ağır yaralanmayı önleyecek bir trafik düzeni kurmak.

Motosiklet Sayısı Üç Kattan Fazla Arttı

Dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 60'ı artık kentlerde yaşıyor. Artan ulaşım ihtiyacı, büyük ölçüde özel otomobillere göre tasarlanan kentlerde yeni güvenlik risklerini beraberinde getiriyor. 2011-2025 döneminde motosiklet sayısı üç kattan fazla arttı. Motosiklet kullanıcıları, trafik ölümlerinin yaklaşık üçte birini oluşturuyor.

Güvenlik standardına uygun motosiklet kaskı kullanılması, kaza anındaki ölüm riskini altı kattan fazla azaltıyor. Kaskın güvenlik standardına uygun olması ve doğru biçimde kullanılması önem taşıyor. Elektrikli skuter, elektrikli bisiklet ve otonom araç gibi yeni ulaşım seçenekleri de mevcut kuralların güncellenmesini gerekli kılıyor. Çalışmalar, bu araçlar için ortak güvenlik standartları oluşturulmasına odaklanıyor.

Ölenlerin Yarısından Fazlası Otomobilde Değil

Dünyadaki trafik ölümlerinin yarısından fazlasını otomobil içinde bulunmayan kişiler oluşturuyor. Yayalar, bisikletliler ve motosiklet kullanıcıları, araç merkezli tasarlanan yollarda daha yüksek riskle karşı karşıya kalıyor.

Korunmasız yol kullanıcıları olarak adlandırılan yayalar, bisikletliler ve motosiklet kullanıcıları, dünya genelindeki trafik ölümlerinin yarısından fazlasını oluşturuyor. Bu nedenle hızın düşürülmesi, alkollü ya da uyuşturucu etkisinde araç kullanımının önlenmesi, kuralların etkin biçimde uygulanması ve güvenli altyapının kurulması kritik önem taşıyor.

Bölgeler Arasındaki Fark Büyüyor

Trafik ölümlerindeki düşüş her bölgede aynı hızda gerçekleşmedi. 2021'e kadar geçen 10 yılda 10 ülke can kaybını yüzde 50 azaltmayı başardı. Ülkelerin yarısından fazlası da ölümlerin gerilediğini bildirdi. Bölgesel tablo ise şöyle oluştu:

• Avrupa Bölgesi: Yüzde 36 azaldı
• Batı Pasifik Bölgesi: Yüzde 15 azaldı
• Güneydoğu Asya Bölgesi: Yüzde 2 azaldı
• Amerika kıtası: Değişmedi
• Afrika Bölgesi: Yüzde 17 arttı

Türkiye'de Günde Ortalama 16,5 Kişi Öldü

Türkiye'de 2025 yılında 1 milyon 549 bin 574 trafik kazası meydana geldi. Bunların 288 bin 321'i ölümlü ya da yaralanmalı kazalardan oluştu. TÜİK verilerine göre yıl boyunca trafik kazalarında 6 bin 35 kişi hayatını kaybetti, 403 bin 937 kişi yaralandı.

• Toplam kaza: 1.549.574
• Can kaybı: 6.035
• Yaralı: 403.937

Günlük ortalamalar ise dikkat çekti:

• 789,9 ölümlü veya yaralanmalı kaza
• 16,5 can kaybı
• 1.106,7 yaralanma

Toplam ölü sayısı önceki yıla göre yüzde 5 azalırken, yaralı sayısı yüzde 4,9 yükseldi. Aynı dönemde motorlu kara taşıtı sayısı yüzde 7,4, toplam kaza sayısı yüzde 7,3 arttı. Türkiye'deki motorlu taşıt sayısı 31,3 milyondan 33,6 milyona çıktı. Her 100 bin taşıt başına düşen trafik kazası ölümü ise 20,3'ten 18'e geriledi.

Türkiye'de Yıllık Değişim

• Toplam ölü sayısı yüzde 5 azaldı.
• Yaralı sayısı yüzde 4,9 arttı.
• Motorlu kara taşıtı sayısı yüzde 7,4 arttı.
• Toplam kaza sayısı yüzde 7,3 arttı.
• Her 100 bin taşıta düşen ölüm sayısı 20,3'ten 18'e geriledi.

En Fazla Ölüm Ankara'da Kaydedildi

İller arasında en fazla trafik kazası ölümü 290 kişiyle Ankara'da yaşandı. En fazla yaralı sayısı ise 47 bin 717 kişiyle İstanbul'da kayıtlara geçti. Hem en düşük ölüm hem de en düşük yaralı sayısı Ardahan'da görüldü. Kentte 5 kişi hayatını kaybetti, 294 kişi yaralandı.

• En fazla ölüm: Ankara (290 kişi)
• En fazla yaralı: İstanbul (47 bin 717 kişi)
• En düşük sayılar: Ardahan (5 ölüm, 294 yaralı)

Ölümlü ve yaralanmalı kazaların yüzde 86,5'i yerleşim yerlerinde meydana geldi. Trafik ölümlerinin yüzde 57,2'si de kent ve yerleşim alanlarında yaşanan kazalardan kaynaklandı.

Motosiklet Sürücülerindeki Kayıp Öne Çıktı

Türkiye'de kazalarda hayatını kaybedenlerin yüzde 50,7'sini sürücüler, yüzde 29,3'ünü yolcular ve yüzde 20'sini yayalar oluşturdu. 2025 yılında 1.334 motosiklet sürücüsü ile 191 motosiklet yolcusu yaşamını yitirdi. Otomobillerde ise 1.002 sürücü ve 1.063 yolcu hayatını kaybetti.

• Motosiklet sürücüsü ölümü: 1.334
• Motosiklet yolcusu ölümü: 191
• Otomobil sürücüsü ölümü: 1.002
• Otomobil yolcusu ölümü: 1.063

Yaya, motosiklet, bisiklet ve elektrikli skuter kullanıcılarından oluşan korunmasız yol kullanıcıları arasında 2 bin 680 ölüm ve 183 bin 840 yaralanma kaydedildi. Bu grup, tüm trafik ölümlerinin yüzde 44,4'ünü oluşturdu. Motosiklet sürücülerinin toplam ölümler içindeki payı yüzde 22,1'e ulaştı. Yaralanan motosiklet sürücüsü sayısı ise 130 bin 578 oldu.

Kazaların Yüzde 90,6'sında Sürücü Kusuru

Ölümlü ve yaralanmalı kazalara neden olan kusurların yüzde 90,6'sı sürücülerden kaynaklandı. En sık görülen hata, araç hızının yol, hava ve trafik şartlarına uygun şekilde ayarlanmaması oldu. Bunu geçiş önceliğine uymamak ve arkadan çarpmak izledi.

• Hızı yol, hava ve trafik şartlarına göre ayarlamamak
• Geçiş önceliğine uymamak
• Arkadan çarpmak

Kazaların yüzde 65'i gündüz saatlerinde meydana geldi. En fazla ölümlü veya yaralanmalı kaza ağustos ayında ve cuma günlerinde yaşandı. Can kaybının en yüksek olduğu kaza türleri ise yayaya çarpma, aracın yoldan çıkması ve yandan çarpma olarak sıralandı.

Yeni uluslararası yol güvenliği planı, daha fazla insanın yürümeyi, bisikleti ve toplu taşımayı tercih edebileceği güvenli kentler kurulmasını da hedefliyor. Bu dönüşümün trafik yoğunluğunu azaltması, hava kalitesini iyileştirmesi ve daha sağlıklı yaşam alanları oluşturması bekleniyor.