Fazla Mesai Ücreti Hesaplama ve Çalışan Hakları

İşçi ve işveren arasında en çok anlaşmazlık konusu olan fazla mesai ücretleri, çalışanların haklarını bilmesi açısından önem taşıyor. Zamlı ödeme, hesaplama yöntemleri ve sözleşmelerdeki "fazla çalışma ücrete dahil" ifadesinin geçerliliği sıkça soruluyor. İşte merak edilen tüm detaylar.

Fazla Çalışma Nedir? Nasıl Hesaplanır?

Fazla çalışma, kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık 45 saati aşan çalışmalardır. Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde 50 yükseltilmesi suretiyle ödenir. İşçinin saatlik ücretinin hesabında 1 ay 225 saat olarak kabul edilir. Örneğin; brüt ücreti 33.030 TL olan asgari ücretli işçinin saat ücreti (33.030 TL / 225 saat) 146,8 liradır. Bu işçiye saatlik brüt 220,2 TL (146,8 x %50) fazla mesai ödenir.

Tüm İş Yerlerinde Aynı Hesap mı Olur?

Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle 45 saatin altında belirlendiği durumlarda fazla mesai ücreti hesaplaması farklı yapılır. Örneğin; haftalık çalışma süresi 40 saat olan iş yerlerinde, 40 ile 45 saat arası yapılan "fazla sürelerle çalışma" olarak adlandırılır ve saatlik brüt ücret yüzde 25 artırımlı ödenir. 45 saati aşan her türlü fazla mesai için de saatlik ücret yüzde 50 artırımlı verilir.

Fazla Çalışma Yapan İşçi Serbest Zaman Kullanabilir mi?

İşçi yazılı talepte bulunması şartıyla zamlı ücret yerine izin kullanabilir. Fazla çalışılan her saat karşılığında 1 saat 30 dakika serbest zaman imkanı olur. İşçi hak ettiği serbest zamanı 6 ay içinde işverene yazılı bildirmesi şartıyla iş günleri içinde aralıksız kullanabilir. Fazla çalışma karşılığında hak edilen izinler genel tatil ve işçinin yıllık izin süresine denk getirilemez.

Fazla Mesai İçin İşçinin Onayı Şart mı?

İşverenin fazla mesai için işçiden yazılı onay alması şarttır. Eskiden bu onayın her yıl alınması gerekiyordu. Sonradan bir yönetmelik değişikliği yapılarak işe girerken veya ihtiyaç duyulduğu tarihte bir defa onay alınması yeterli hale geldi. Ancak işçinin vermiş olduğu onayı, 30 gün önceden haber vermek suretiyle geri alması mümkündür.

Zaman Aşımı Ne Kadar?

Fazla çalışma ücreti alacağı 5 yıllık zaman aşımına tabidir. Fazla çalışma ücretini alamayan işçi, sadece dava açtığı tarihten geriye doğru son 5 yıllık dönemdeki ödenmemiş fazla çalışma ücretini alabilir.

Sözleşmelerde "Fazla Çalışma Ücrete Dahildir" Yazanların Hakları

Bu ifade, fazla çalışmaya ilişkin ücretin işverence peşin olarak ödendiği anlamına gelir. Halen yasalara göre yıllık fazla çalışma 270 saati aşamaz. Bu durumda aylık 22,5 saate kadar fazla çalışmanın karşılığı olan ücret işverence peşin ödenmiş sayılır. Ancak bu süre aşılırsa fazla mesai ücreti ödenmesi şarttır.

Asgari Ücretliler Dikkat! "Fazla Çalışma Ücreti Asgari Ücrete Dahil" Denilebilir mi?

Yargıtay kararlarına göre, asgari ücretle çalışan işçinin "fazla çalışma ücrete dahildir" yöntemiyle çalıştırılabilmesi için, ücretinin asgari ücretten fazla olması gerekir. Yani asıl ücret, aylık 22,5 saat fazla çalışmayı karşılayacak şekilde asgari ücretin üstünde olmalı ve fazla çalışma ücreti çıkarıldığında asgari ücretin altına düşmeyecek şekilde belirlenmelidir. Bir başka deyişle, "fazla mesai ücrete dahildir" denildiğinde, ayda 22,5 saatlik fazla çalışmanın karşılığı olan ücretin peşin ödenmiş olabilmesi için asgari ücretle çalışan işçiye asgari ücretin yanı sıra ayrıca her ay brüt 4.954,50 TL (220,2 TL x 22,5 saat) para ödenmesi gerekir. Bu kapsamda "fazla çalışma ücrete dahildir" şeklinde çalıştırılan asgari ücretli işçinin brüt ücretinin 37.984,50 TL'den az olmaması gerekir. Yargı kararlarına göre, aksi takdirde o iş yerinde "fazla çalışma ücrete dahildir" denilmesinin hukuken bir geçerliliği bulunmaz.