Mekke Üçlü Savunma İttifakı ve Avrupa'daki Proje Krizi

Mekke'de Üçlü Savunma İttifakı

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında Mekke'de imzalanan stratejik savunma anlaşması, bölgede yeni bir üretim ekseni oluşturdu. Anlaşmanın ardından üç ülkenin ortak savunma projeleri gündemin ilk sırasına yerleşti.

Türkiye'nin beşinci nesil savaş uçağı KAAN için Suudi Arabistan'ın yatırım yapabileceği konuşulurken, Pakistan ordusu hâlihazırda Türk yapımı mühimmat kullanıyor. Türkiye, Pakistan ile MİLGEM sınıfı korvet ve havacılık alanlarında, Suudi Arabistan ile drone ve teknoloji transferi projelerinde iş birliği yürütüyor. Yeni anlaşmayla birlikte İHA, füze, mühimmat ve hava savunma sistemlerinde ortak üretimin genişlemesi bekleniyor. Basında yer alan analizlere göre, bölgedeki başka ülkelerin de bu ittifaka katılması gündeme gelebilir.

Avrupa'da Ortak Savunma Projelerinde Kriz

Avrupa'da ise tablo tamamen farklı. Yarım yüzyıldır "Birlik" hedefiyle hareket eden Avrupa Birliği ülkeleri, savunma harcamalarını hızla artırıyor. Ancak asıl sorun, bu paranın ortak bir savunma sanayisine dönüştürülememesi. Avrupa Savunma Ajansı verilerine göre, AB ülkelerinin savunma harcamaları 2025 yılında yüzde 20 artarak 418 milyar euroya ulaştı. 2026 yılında bu rakamın 454 milyar euroya çıkması bekleniyor. Buna karşın ortak savunma ekipmanı tedarikinin toplam tedarik içindeki payı yalnızca yüzde 24 seviyesinde. Avrupa'nın yıllardır hedeflediği yüzde 35'lik ortak tedarik oranına hâlâ ulaşılamadı.

Asıl tartışma, 454 milyar euroluk bütçenin 27 ayrı ulusal tedarik sistemine mi dağılacağı, yoksa ölçek ekonomisi yaratacak ortak platformlara mı yönlendirileceği üzerine. FCAS, MGCS, Horizon, NH90 ve Eurodrone gibi projelerin geçmişi, Avrupa'nın bu yapısal sorununu gözler önüne seriyor.

En güncel örnek, Fransa, Almanya ve İspanya'nın geliştirdiği altıncı nesil savaş uçağı programı Future Combat Air System (FCAS). Dassault Aviation ile Airbus arasında iş paylaşımı, fikri mülkiyet ve liderlik konularındaki anlaşmazlıklar, yaklaşık 100 milyar euroluk projenin gölgesinde kaldı. Avrupa'nın ABD'ye bağımlılığını azaltma iddiasını taşıyan program, 2026 yılındaki gelişmelerle mevcut yapısıyla sürdürülemez hale geldi.

Kara araçlarında da benzer bir tablo var. Fransa ve Almanya, Leopard 2 ve Leclerc tanklarının yerini alacak Main Ground Combat System (MGCS) programını hayata geçirmek istemişti. İnsansız kara araçları ve yeni nesil silahları da kapsayan projede, ihtiyaçlar ve iş paylaşımı konusundaki uyuşmazlık nedeniyle takvim 2040'lı yıllara kaydı.

Denizde de yaşanan kırılma bununla sınırlı değil. İngiltere, Fransa ve İtalya, 1990'larda Horizon adlı ortak hava savunma gemisini geliştirmek için 1994 yılında mutabakat imzalamıştı. Ancak geminin görev tanımı, sanayi şirketlerinin iş paylaşımı ve proje yönetimindeki farklılıklar, programı çıkmaza soktu.

Avrupa Komisyonu da bu sorunu açıkça kabul ediyor. Savunma Beyaz Kitabı'nda, kıtanın küçük ulusal pazarlara bölündüğü, üretim ölçeğinin yetersiz kaldığı ve Avrupa Tek Pazarı'nın avantajlarından tam olarak yararlanılamadığı vurgulanıyor. Bu nedenle AB, 2030 yılına kadar ortak tedarik payını yüzde 35'e, savunma yatırımlarının en az yüzde 55'inin Avrupa içinden yapılmasını hedefliyor.

Eurodrone programı da benzer bir anlaşmazlığa sahne oluyor. Fransa, Almanya, İtalya ve İspanya'nın ortaklaşa geliştirdiği, ABD yapımı MQ-9 Reaper'a alternatif olarak planlanan insansız hava aracında, 2026 yılında Dassault ile Airbus arasında iş paylaşımı ihtilafı çıktı. Dassault CEO'su Eric Trappier, Airbus'ın şirketi programdan dışlamaya çalıştığını açıkladı. Havacılıkta geçmişte de benzer ayrılıklar yaşanmıştı. Eurofighter programında İngiltere, Almanya, İtalya ve İspanya yer alırken, Fransa Rafale ile kendi yolunu çizmişti.