ABD ve İran Ateşkesi Uzatma Konusunda Anlaştı

ABD ve İran, İslamabat mutabakatı kapsamındaki 60 günlük sürenin önümüzdeki hafta dolmasıyla birlikte ateşkesi uzatma konusunda anlaştı.

Pakistan'dan Arabuluculuk Açıklaması

Pakistan, Orta Doğu'daki gerilimin çözümüne yönelik olarak ABD ile İran'ı müzakere masasına getirmek için her türlü çabayı gösterdiğini bildirdi. Pakistan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Tahir Hüseyin Andrabi, haftalık basın toplantısında Orta Doğu'daki duruma ilişkin açıklamalarda bulundu. Andrabi, "Pakistan, tarafları (ABD ile İran) müzakere masasına getirmek için her türlü çabada bulunuyor." dedi. Bölgede barış ve istikrar için çalıştıklarını ifade eden Andrabi, doğrudan ve dolaylı kanallar aracılığıyla yapıcı diyaloğun sürmesini sağlamaya devam edeceklerini dile getirdi.

Erbil'de İHA Düştü

Irak'ın Erbil kentine bağlı Soran, Halifan ve Harir ilçelerine 3 insansız hava aracı (İHA) düştü. Yerel medyada yer alan haberlere göre, Soran ilçesinde düşen İHA'nın parçaları bir eve isabet etti. Halifan ve Harir ilçelerinde ise İHA'ların düştüğü dağlık bölgelerde yangın çıktı. Olaylarda can kaybı ya da yaralanma yaşanmazken maddi hasar oluştu. İHA'ların düşmesine neden olan saldırıların kaynağının henüz belirlenemediği aktarıldı.

Trump'tan İran Açıklamaları

ABD Başkanı Donald Trump, müzakereler konusunda İran'a güvenmediğini belirterek, "İran'a güvenecek en son kişi benim. Bana sürekli yalan söylediler." dedi. Ohio'dan Washington'a dönüşünde basın mensuplarının sorularını yanıtlayan Trump, İran'ın müzakereler boyunca kendilerine defalarca "yalan söylediğini" iddia etti. Trump, "İran'a güvenmiyorum. Neden sanki İran'a güveniyormuşum gibi konuşuyorsunuz? İran'a güvenecek en son kişi benim. Bana sürekli yalan söylediler." diye konuştu. Hürmüz Boğazı'nın tamamen ABD Donanması tarafından kontrol edildiğini savunan Trump, "Şu anda Hürmüz Boğazı üzerinde tam kontrolümüz var. Kontrol onlarda değil, tam kontrol bizde. Orası bizim." değerlendirmesinde bulundu.

Trump'ın Uçak Değişikliği İddiası

Trump, geçen ay NATO Zirvesi'nin ardından Türkiye'den ayrılırken Gizli Servis'in güvenlik endişelerini gerekçe göstererek kendisini farklı bir uçak kullanmaya yönlendirdiği iddialarını doğruladı. Trump, "Bu tamamen Gizli Servis'e bağlı. Ben sadece onlar ne diyorsa ona uyarım. Dolayısıyla Gizli Servis ve ordunun yönlendirmesine uyarım. Benden farklı bir uçakla gitmemi istediler, o da güvenlik açısından eşdeğer bir seçenekti." yanıtını verdi. Kendisine birçok yerden farklı tehditlerin olduğunu ifade eden Trump, "Bunu yapmamı istediler, ben de yaptım. Ne derlerse onu yaparım. Sanırım bir tehdit vardı. Bu konuda pek fazla soru sormadım. Çok fazla tehdit alıyorum." değerlendirmesinde bulundu.

Gazze'deki Ateşkes ve Uluslararası İstikrar Gücü

ABD Merkez Kuvvetler Komutanı (CENTCOM) Brad Cooper'ın, Washington yönetiminin Gazze Şeridi'ndeki ateşkese ilişkin 15 maddelik anlaşmaya bağlı olduğunu Uluslararası İstikrar Gücü temsilcilerine ilettiği öne sürüldü. İsrail devlet televizyonuna göre Cooper, İsrail'in Kiryat Gat kentinde kurulan Sivil-Askeri Koordinasyon Merkezi'ni ziyaret etti. Burada görev yapan ABD askerleri ve çok uluslu güç temsilcileriyle bir araya gelen Cooper'ın, "ABD'nin 15 maddelik ateşkes anlaşmasına bağlı olduğunu ve mutabakatlar doğrultusunda bunu uygulamak için çalışacağını" söylediği öne sürüldü. İsrail ve ABD'li yetkililerden konuya ilişkin henüz bir açıklama yapılmadı.

Birleşmiş Milletler kararıyla Gazze için "Uluslararası İstikrar Gücü" kurulması onaylanmış ancak birliğe hangi ülkelerin asker sağlayacağı konusunda farklı haberler gündeme gelmişti. Fas küçük bir birlik göndereceğini açıklarken, gücün yasal çerçevesi henüz netleşmedi ve birliklerin ne zaman konuşlanmaya başlayacağı belirsizliğini koruyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise daha önce yaptığı açıklamada, Gazze'de ateşkesin ikinci aşamasının uygulanmasına ilişkin 15 maddelik planı kabul etmediklerini ve Hamas tamamen silahsızlandırılmadan İsrail ordusunun Gazze Şeridi'nde işgal ettiği bölgelerden çekilmeyeceğini söylemişti. Gazze'deki ateşkes anlaşmasının ilk aşaması 10 Ekim 2025'te yürürlüğe girmişti.

İran'dan Hürmüz Boğazı Yasa Tasarısı

İran'da hazırlanan yeni yasa tasarısı, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolü güçlendirmeyi amaçlıyor. Gazeteciler Günü dolayısıyla düzenlenen toplantıda konuşan İranlı yetkili Azizi, tasarının kabul edilmesi halinde petrol endüstrisinin millileştirilmesinden sonra ülkenin en önemli ve ilerici yasalarından biri olacağını belirtti. Azizi, düzenlemeye göre "düşman" ülkelere ait hiçbir askeri veya ticari geminin İran'ın izni olmadan Basra Körfezi'ne girmesine izin verilmeyeceğini ifade etti. İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Sözcüsü Hasan Kaşkavi, 9 Ağustos'taki açıklamasında, Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi'nin güvenliği ve sürdürülebilir kalkınmasının sağlanmasına yönelik kanun taslağının ilgili komisyon tarafından kabul edildiğini duyurmuştu.

ABD Ablukası ve Gemi Saldırısı

CENTCOM tarafından yapılan açıklamada, "Bugün erken saatlerde CENTCOM güçleri, Panama bayraklı M/V Vela Nova adlı kargo gemisinin Umman Körfezi'nden geçmeye ve İran'a yönelik ABD ablukasını ihlal ederek bir İran limanına doğru seyretmeye çalışması üzerine geminin dümen tertibatını devre dışı bıraktı." ifadelerine yer verildi. Açıklamada, geminin sivil mürettebatının ABD güçlerinin uyarılarını dikkate almadığı belirtilerek, ABD donanmasına ait MH-60 tipi bir helikopterin geminin makine dairesine iki Hellfire füzesi fırlattığı kaydedildi. "Gemi artık ABD ablukasını ihlal ederek İran'a doğru seyir yapmıyor, abluka halen tam olarak yürürlükte." ifadeleri kullanıldı. CENTCOM ayrıca, 11 Ağustos itibarıyla ablukayı ihlal etmeye çalışan 55 ticari geminin rotasının değiştirildiğini, 2 gemiye el konulduğunu, üçünün ise devre dışı bırakıldığını paylaştı.

Öte yandan, ismini paylaşmayan ABD'li bir yetkilinin basına yaptığı açıklamada, ABD'nin bugün erken saatlerde Hürmüz ablukasını delmeye çalışan Panama bayraklı bir gemiye saldırdığı öne sürüldü. Yetkili, bir ABD askeri helikopterinin, ablukayı uygulamakla görevli personelin uyarılarını dikkate almayan geminin dümenine ateş açtığını ileri sürdü. Haberde, "Bu, Trump yönetiminin rejimi ekonomik olarak sıkıştırma girişimleri kapsamında güvenlik önlemlerinin artırılması anlamına geliyor." değerlendirmesine yer verildi. Olayda herhangi bir can kaybı olup olmadığına dair bilgi verilmezken, yetkili geminin saldırıdan sonra mürettebatını başka bir sivil gemiye aktarmaya çalıştığını iddia etti.

Deniz güvenliği firması Vanguard'ın raporuna göre, Panama bayraklı Vela Nova adlı konteyner gemisi, Pakistan kıyılarından yaklaşık 71 deniz mili uzaklıkta Umman Körfezi'nden batıya doğru seyrederken bir helikopterden ateşlenen füzeyle vuruldu. Açıklamada, "Füze, gemiye isabet etti ve daha sonra söndürülen bir yangına neden oldu." ifadelerine yer verildi. Gemideki 17 kişilik mürettebatın durumunun iyi olduğu belirtildi.

İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları (UKMTO), Umman Körfezi'nde bir petrol tankeri ile askeri güçler arasında detayları belirtilmeyen bir "olay" yaşandığını bildirdi. UKMTO'nun açıklamasında, "UKMTO, Umman Körfezi'nde bir tanker ile askeri güçler arasında yaşanan bir olayla ilgili rapor almıştır." ifadesine yer verildi. Olayın konumunun Pakistan'ın Gwadar kentinin güneyinde olduğu belirtildi. Petrol tankerinin kimliği, olaya karışan askeri güçler veya olayın niteliği hakkında bilgi paylaşılmadı.

İran'dan Hürmüz Mesajı ve Rusya Görüşmesi

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, ABD'nin savaşı sona erdirmesi ve İran'ın bloke edilen mal varlıklarını serbest bırakması gerektiğini belirterek, Washington'un İran'ın şartlarını kabul etmemesi halinde Hürmüz Boğazı'nın açılmayacağını söyledi. Rızai, Çin'in Tahran Büyükelçisi ile görüşmesinde, "ABD tutumunu değiştirmediği ve İran'ın şartlarını kabul etmediği sürece Hürmüz Boğazı açılmayacak." dedi. ABD'nin savaşı sona erdirmesi, İran'ın bloke edilen paralarını ödemesi ve Lübnan ile Gazze başta olmak üzere bölgedeki savaşların sonlandırılması gerektiğini belirten Rızai, İran'ın diğer şartlarının da arabulucular aracılığıyla ABD'ye iletildiğini kaydetti. Rızai, İran ile Umman arasında Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş güzergahına ilişkin olası bir anlaşmanın, boğazın kapatılması meselesinden ayrı değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti. Çin'in Tahran Büyükelçisi Zong ise ülkesinin İran'a yönelik askeri saldırılara karşı olduğunu belirtti.

Rusya Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamada, İran ile dışişleri bakanlıkları düzeyinde Moskova'da toplantı düzenlendiği ifade edildi. Toplantıda, silah kontrolü, silahsızlanma ve kitle imha silahlarının yayılmasının önlenmesi ile ilgili konuların istişare edildiği belirtilen açıklamada, Rus heyetine Rusya Dışişleri Bakanlığı Silahların Yayılmasını Önleme ve Silah Kontrolü Dairesi Başkanı Oleg Postnikov, İran heyetine de İran Dışişleri Bakanlığı Uluslararası Barış ve Güvenlik Dairesi Genel Müdürü Mohammad Hassaninejad Pirkouhi'nin başkanlık ettiği aktarıldı. Açıklamada, "Silah kontrolü, silahsızlanma ve kitle imha silahlarının yayılmasının önlenmesi ile ilgili güncel konularda diyalog, Rusya ve İran arasında sağlanan Kapsamlı Stratejik Ortaklık Anlaşması'nın uygulanması açısından öneme sahip. Toplantıda, ABD ile İsrail'in İran'a yönelik saldırganlığı sonucunda oluşan krizin atlatılması ve İran'ın nükleer programıyla ilgili sorunun çözülmesi ele alındı." ifadelerine yer verildi.

Katar'dan Hürmüz Görüşmeleri Açıklaması

Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari, başkent Doha'da düzenlediği basın toplantısında, Umman ile İran arasında devam eden Hürmüz Boğazı görüşmelerinin ileri bir aşamaya ulaştığını açıkladı. Ensari, Katar'ın arabulucu olarak önceliğinin Hürmüz Boğazı'nın mümkün olan en kısa sürede yeniden açılması olduğunu belirterek, Umman ve İran'dan görüşmelere ilişkin olumlu geri dönüşler aldıklarını ifade etti. "Bölgede gerilimin durdurulması için taraflarla yürüttüğümüz diplomatik çabalar sürüyor. Önceliğimiz gerilimi bir an önce durdurmak, diplomasi masasına geri dönmek ve Hürmüz Boğazı'nın eskiden olduğu gibi sorunsuz şekilde serbest geçişlere yeniden açılması." diyen Ensari, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı memnuniyetle karşıladıklarını, bölgenin güvenliğinin ortak sorumluluk olduğunu söyledi. Gazze'deki ateşkes sürecine ilişkin ise Ensari, arabulucu ülkeler Katar, Mısır ve Türkiye'nin ateşkes anlaşmasının ikinci aşamasının en kısa sürede uygulanması için çalıştıklarını, İsrail'in ise Gazze Anlaşması'nı uygulamada "oyalama politikası" yürüttüğünü belirtti.

Mutabakatın Arka Planı

İran ve ABD arasında 14 Haziran'da Pakistan arabuluculuğunda varılan mutabakatın ilk aşamasında, ABD'nin İran'a ait dondurulmuş varlıkları serbest bırakması karşılığında Hürmüz Boğazı'nın açılması ve İran'ın bu stratejik su yolundan geçişlerden 60 gün boyunca ücret almaması kararlaştırılmıştı. ABD, mutabakatın imzalanmasının ardından İran'ın dondurulmuş varlıklarını serbest bırakmamış ve Hürmüz Boğazı'ndan geçişler için Umman kara sularından alternatif rota belirlemişti. ABD'nin bu adımlarını mutabakatın ihlali sayan İran, Boğaz'dan geçişleri kısıtlayarak "izinsiz geçiş yapmaya çalışan" bazı gemileri vurmuştu. Mutabakata rağmen iki ülke arasındaki gerginlik 8 Temmuz'da şiddetli çatışmaların başlamasına yol açmış ve yaklaşık iki hafta devam etmişti. İran, Hürmüz Boğazı'na kıyısı bulunan Umman ile Boğaz'da gemiler için güvenli geçiş yolları belirlenmesi amacıyla yeniden görüşmelere başlamıştı. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Umman ile yürütülen teknik ve siyasi görüşmelerde ilerleme kaydedildiğini açıklamıştı.