17 Ağustos'tan 6 Şubat'a: Türkiye'nin Afet Yönetiminde 27 Yıllık Dönüşümü

17 Ağustos 1999'daki Marmara Depremi'nde hükümetten ilk açıklama 6 saat sonra geldi, yardımlar 48 saat sonra bölgeye ulaştırılabildi. 6 Şubat 2023'teki asrın felaketinde ise ekipler 13. dakikada enkazlara ulaştı, ilk can 23. dakikada kurtarıldı. 17 Ağustos 1999 gecesi saat 03.02'de meydana gelen 7,4 büyüklüğündeki Marmara Depremi, Türkiye'nin yakın tarihindeki en büyük felaketlerden biri olarak hafızalara kazındı. Yaklaşık 45 saniye süren depremde 17 bin 480 kişi hayatını kaybetti, 43 bin 953 kişi yaralandı. Felaketin ardından yaklaşık 200 bin vatandaş evsiz kaldı. 66 bin 441 konut ile 10 bin 901 iş yeri tamamen yıkılırken, yüz binlerce yapı farklı seviyelerde hasar gördü. Yaklaşık 16 milyon insanın etkilendiği felaket, Türkiye'nin afetlere hazırlık konusundaki zafiyetlerini de tüm çıplaklığıyla ortaya çıkardı.

Hükümet Aciz Kaldı

Marmara Depremi'nin ardından dönemin Başbakanı Bülent Ecevit, "uyandırılmak istenmemesi" nedeniyle depremden saatler sonra haberdar oldu. İlk resmî açıklama depremden yaklaşık 6 saat sonra yapılabildi. Enkazlardan yükselen "Sesimi duyan var mı?" feryatları, o gecenin hafızalara kazınan en acı görüntülerinden oldu.

48 Saat Sonra Ulaşıldı

İzmit depreminde yıkıntılara 48 saat sonra ulaşılabildi. Enkaz altında kalan binlerce vatandaşın yakınları ise günlerce yardım bekledi. "Nerede bu devlet?" sözü de işte bu atmosferde Türkiye'nin hafızasına kazındı.

Dönüm Noktası Oldu

Depremden 3 yıl sonra AK Parti iktidara geldi. Böylece Marmara Depremi de afetlere karşı bir milat oldu. Erdoğan'ın liderliğinde deprem ve afet anındaki müdahalenin yanı sıra deprem olmadan önce risklerin azaltılması gerektiği de Türkiye'nin gündemine taşındı. Türkiye, afet yönetimi ve yeniden inşa kapasitesini geliştirdi. Van (2011), Elazığ-Malatya (2020) ve İzmir (2020) depremlerinin ardından binlerce konut inşa edildi. Van Depreminin ardından 25 bin 989 konut inşa edildi. Elazığ ve Malatya'da toplam 32 bin 463 konut, iş yeri ve köy evi, İzmir Depremi'nin ardından ise 5 bin 515 bağımsız bölüm tamamlandı. 6 Şubat 2023 depremleri ise bu kapasitenin en büyük sınavı oldu; yüz binlerce konut, köy evi ve iş yeri tamamlanarak hak sahiplerine teslim edildi. Kahramanmaraş merkezli 7,7 ve 7,6 büyüklüğündeki asrın en büyük iki depremi, 11 ili ağır şekilde etkilerken yaklaşık 14 milyon kişi doğrudan etkilendi. Devlet depreme 13 dakika sonra müdahale etti. Enkazdan ilk depremzede ise 04.40'ta Osmaniye'de kurtarıldı. 1 gün sonra bölgedeki ekip sayısı 60 bin oldu. TSK uçaklarıyla hava köprüsü kurdu.

Kazma Kürekten Dronlara

İHH Afet Yönetimi'nden Sorumlu Yönetim Kurulu Üyesi Ömer Kars, Marmara Depremi'nde kazma kürekle yapılan arama kurtarma çalışmalarından bugün dronla yapılan çalışmalara geldiklerini söyledi.

17 Ağustos'un Batık Şehri 27 Yıldır İlk Günkü Gibi

17 Ağustos 1999 Marmara Depremi'nde Kocaeli'nin Gölcük ilçesinde sular altında kalan yapılar ve eşyalar, 27 yıl sonra dalgıçlar tarafından görüntülendi. Değirmendere Sahili'nin 180 metre açığında, 18 ila 55 metre derinlikte bulunan batık alan, bugün deniz canlıları için yapay resif ve dalış turizmi açısından önemli bir merkez hâline geldi. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi İtfaiyesi dalgıçları ile Değirmendere Sualtı Topluluğu ekipleri, deniz tabanındaki yapı kalıntılarını görüntüledi. Bölgede kökünden sökülmüş çınarlar, çay bahçesine ait şemsiyeler, sokak lambaları ve seyyar satıcı tezgâhları bulunuyor. DESSAT Başkanı Murat Kulakaç, deprem sırasında Deniz Kuvvetleri'nde 1. sınıf dalgıç astsubayı olarak görev yaptığını belirterek, "Dışarıda hayat çok hızlı şekilde onarıldı ama gerçek görüntüler ilk günkü gibi su altında hâlâ tüm canlılığıyla duruyor" dedi. Kulakaç, yapı kalıntılarının artık su altı canlıları için yapay resif olduğunu belirterek, "Depremin unuttuğumuz tüm gerçek görüntüleri suyun altında olduğu gibi duruyor" ifadelerini kullandı.

3 Yılda 455 Bin Konut Teslim Edildi

Marmara Depremi'nin ardından Türkiye'de yapı güvenliğinden afet yönetimine, arama-kurtarma kapasitesinden kriz koordinasyonuna kadar pek çok alanda yeni bir dönem başladı. Geçmişte ağırlıklı olarak afet sonrasına odaklanan yaklaşımın yerini risk azaltma ve hazırlık merkezli bir anlayış aldı. Kahramanmaraş merkezli, 11 ili yıkan depremden sadece 10 gün sonra 481 bin 865 binada ön hasar tespiti tamamlandı. Depremin 3'üncü yılında 455 bin 357 bağımsız bölüm tamamlanarak teslim edildi.

18 Mezar Açtırdı, 4 Yıl Sonra Oğluna Ulaştı

17 Ağustos 1999 Marmara Depremi'nde Kocaeli'de oğlu Serkan ile enkaz altında kalan Emine Cebeci, 16 saat sonra yaralı kurtarıldı. Oğlu Serkan ise depremden 13 saat sonra enkazdan sağ çıkarılarak Gölcük Askerî Hastanesi'ne sevk edildi, ancak sonrasında kayboldu. Bir yıl boyunca tedavi gören ve ayağından 14 kez ameliyat edilen Cebeci, iyileştikten sonra oğlunu bulmak için Türkiye'nin dört bir yanındaki hastane, emniyet ve morgları dolaştı. Kayıp kişilerin mezarlarının incelenmesi için hukuki mücadele başlattı. Mahkeme kararıyla 18 mezarın açılmasını sağlayan Cebeci, oğlunun cenazesine bu mezarlardan birinde ulaştı. Dört yıl süren arayışın ardından oğlunun cenazesine ulaşan Cebeci, bir yandan evladına kavuşmanın burukluğunu, diğer yandan yıllardır süren belirsizliğin sona ermesinin acısını yaşadı.

Hiçbir Zaman Unutmayacağız

Düzce Belediye Başkanı Faruk Özlü, 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi'nin 27'nci yıl dönümünde mesaj yayımladı. Özlü, "Depreme karşı hazırlıklı olmak bir tercih değil, büyük bir sorumluluktur" dedi. Düzce'de yaşam alanlarının yüzde 80'inin yeni yapılardan oluştuğunu belirten Özlü, sağlam zemin, güvenli yapı ve yatay mimarinin öncelik olduğunu vurguladı.