Çocukların Hata Yapmasına İzin Verin: Uzmanından 5 Altın Tavsiye

Korumacılık Çocukların Gelişimini Engelliyor

Çocuklarımız en değerli varlıklarımız. Anne babalar bu yüzden çocukları için her türlü fedakarlığa katlanıyor. Ancak onların iyiliği için yapılan bazı davranışların sonucu beklendiği gibi olumlu olmayabiliyor. Erken Çocukluk Eğitimi Uzmanı, Rehberlik ve Psikolojik Danışman Şule Erk, ebeveynlere önemli bilgiler verdi: "Elbette her ebeveyn çocuğunu mutlu görmek ister. Ancak bazen iyi niyetle yaptığımız koruyucu davranışlar, çocuklarımızın gelecekte en çok ihtiyaç duyacağı becerilerin gelişmesini engelleyebiliyor. Çünkü hayat, yalnızca başarılarla değil; başarısızlıklarla da şekillenir."

Eğitim ortamlarında dikkat çeken önemli değişimlerden birinin, çocukların başarısız olmayı değil, başarısızlık ihtimalini bile tolere edememeleri olduğuna dikkat çeken Şule Erk, "Bir oyunda kaybettiğinde öfkelenen, yapamadığı etkinliği bırakıp ağlayan, zorlandığında 'Ben bunu yapamam.' diyerek vazgeçen çocuklarla her geçen gün daha sık karşılaşıyoruz." diye konuştu.

Başaramamaktan Korkuluyor

Şule Erk şunları söyledi: "Eskiden çocuklar sokakta oynarken kaybederdi, düşerdi, tartışırdı, barışırdı. Hayatın küçük provalarını çocuklukta yaşardı. Bugün ise çocukların yaşadığı en küçük hayal kırıklığı bile yetişkinler tarafından hızla ortadan kaldırılmaya çalışılıyor."

Anne Babaların Koruyucu Davranışları Becerileri Törpülüyor

Sosyal medya çağında ebeveynliğin de değiştiğini hatırlatan Şule Erk, şu bilgileri verdi: Artık birçok anne baba farkında olmadan çocuklarının yalnızca mutlu değil, aynı zamanda başarılı, sosyal, sportif, sanatsal, yabancı dil bilen ve her alanda öne çıkan bireyler olmasını istiyor. Çocuklar ise bu beklentileri çok küçük yaşlarda hissediyor. Bir sınav notu, bir yarışma sonucu, bir resim, bir gösteri... Sanki hepsi çocuğun değerini belirliyormuş gibi algılanabiliyor.

Oysa hiçbir çocuk aldığı not kadar değerli ya da değersiz değildir. Başarı, çocuğun kimliği değil; yalnızca o günkü performansıdır. Performans değişebilir. Kimlik ise sevgiyle güçlenir.

Özgüven İçin Mücadele Gerekir

Gerçek özgüvenin alkışla değil, mücadeleyle geliştiğini belirten Şule Erk, "Toplumda özgüven çoğu zaman yanlış anlaşılıyor. Sürekli övülen çocukların özgüvenli olacağı düşünülüyor. Oysa gerçek özgüven, sürekli kazanarak değil; kaybettikten sonra yeniden deneyerek gelişir. 'Yapamadım ama tekrar denerim.' 'Bu kez olmadı, bir dahaki sefere başarabilirim.' İşte özgüven tam da bu cümlelerle oluşur. Çocuğa sürekli 'Sen harikasın' demek yerine; 'Çabanı gördüm.' 'Vazgeçmemen beni mutlu etti.' 'Hata yapman çok normal.' demek, onun içsel motivasyonunu güçlendirir." dedi.

Çocuklara Ne Söylemeli?

Akşam eve gelen çocuğunuza sadece "Bugün kaç aldın?" diye sormayın. Bunun yerine; "Bugün seni en çok düşündüren neydi?", "Bugün yeni ne öğrendin?", "Bugün seni zorlayan ne oldu?", "Bugün yaptığın hangi hata sana bir şey öğretti?" sorularını sorun. Bu sorular çocuğun odağını sonuçtan sürece taşır ve hayatın en değerli becerilerinden biri olan gelişim zihniyetini destekler.

Hata Yaparak Öğrenilir

"Hata yapmak öğrenmenin en doğal yoludur" diyen Şule Erk, şöyle devam etti: Hiç düşmeden yürümeyi öğrenen bir bebek yoktur. Hiç yanlış yapmadan okumayı öğrenen bir çocuk da yoktur. Hiç kaybetmeden kazanmayı öğrenen bir sporcu da. Hayatın bütün gelişim basamakları deneme-yanılma üzerine kuruludur. Buna rağmen çocuklarımız hata yaptığında çoğu zaman hemen müdahale ediyoruz. Oysa hata, öğrenmenin karşıtı değil; tam merkezidir. Bir çocuk yaptığı yanlış sayesinde düşünür, eksiklerini fark eder, yeni yollar dener, sabretmeyi öğrenir. Kısacası gelişir. Eğer çocuk hata yapmaktan korkuyorsa, aslında öğrenmekten de korkmaya başlar. Çünkü onun zihninde hata yapmak; "yetersiz olmak" anlamına gelir.

Öğretmenin Rolü Büyük

Şule Erk, öğretmenlerin de çok büyük önemi olduğunu belirterek, "Okullar yalnızca bilgi verilen yerler değildir. Aynı zamanda çocukların hayata hazırlanmayı öğrendiği ortamlardır. Bir öğretmenin yanlış cevap veren öğrenciye yaklaşımı, bazen yıllarca sürecek öğrenme isteğini belirleyebilir. 'Yanlış' yerine, 'Farklı düşündün. Birlikte tekrar bakalım' diyebilen öğretmenler, hata yapmaktan korkmayan bireyler yetiştirir. Çünkü öğrenme cesaret ister. Cesaret ise güvenli ortamlarda gelişir." dedi.

Bu Davranışlara Dikkat Edin

Şule Erk, bugün anne babaların yaptığı bazı hatalı davranışları da şöyle sıraladı:

• Oyunda yenildiğinde hemen teselli ediyoruz.
• Öğretmeni eleştirdiğinde okuldan hesap soruyoruz.
• Arkadaşıyla problem yaşadığında hemen devreye giriyoruz.
• Ödevini yapamadığında onun yerine tamamlıyoruz.

Çocuğumuz üzülmesin diye attığımız her adım, aslında ona fark ettirmeden şu mesajı verebiliyor: "Sen bununla tek başına baş edemezsin." İşte asıl tehlike burada başlıyor. Çünkü çocuk, sorun çözmeyi değil; bir yetişkinin gelip sorununu çözmesini öğreniyor.

5 Altın Tavsiye

1. Hata yapmasına izin verin: Çocuğunuzun her yanlışını düzeltmeyin. Bazen en kalıcı öğrenme, kendi deneyimlerinden gelir.
2. Sonucu değil çabayı övün: "100 aldın, aferin." yerine "Emek verdiğini gördüm." demek, iç motivasyonu güçlendirir.
3. Sorununu hemen çözmeyin: Önce "Sence bunu nasıl çözebiliriz?" diye sorun. Çözüm üretmesine fırsat tanıyın.
4. Başarısızlığı normalleştirin: Kendi çocukluk hatalarınızı anlatın. Çocuğunuz, hata yapmanın utanılacak bir durum olmadığını görsün.
5. Rol model olun: Bir hata yaptığınızda "Yanıldım ama bundan bir şey öğrendim." diyebilin. Çocuklar en çok duyduklarını değil, gördüklerini öğrenir.

Unutmayın… Başarı, hiç düşmemek değildir. Başarı; her düştüğünde yeniden ayağa kalkabilme cesaretidir.