Sosyal Medyada İki Saat Sınırı: 12-13 Yaş Grubunda Depresyon Riskini Artırıyor, Türkiye 15 Yaş Altına Yasakladı

Avustralya'da yürütülen yeni bir araştırmaya göre, günde iki saatten fazla sosyal medya kullanan çocuk ve gençlerde bir yıl sonra depresyon, kaygı ve düşük yaşam kalitesi gibi ruh sağlığı sorunları yaşama riski artıyor. Araştırma, riskin özellikle 12-13 yaş grubunda belirgin şekilde yükseldiğini ortaya koydu.

Çalışma, Melbourne'de yaşayan 1.195 öğrencinin yıllar boyunca takip edilmesiyle gerçekleştirildi. Günde iki saatten fazla sosyal medya kullanan gençlerin, bir yıl sonra ruh sağlığı sorunları yaşama ihtimalinin daha yüksek olduğu belirlendi. Depresyon belirtileri, kaygı, düşük iyi oluş hali ve kendine zarar verme davranışları açısından en güçlü etkinin 12-13 yaş grubunda görüldüğü ifade edildi. Bu eğilim kız ve erkek çocuklarda benzerlik gösterdi.

Araştırmacılar, 12-13 yaş grubundaki kız çocuklarında iki saatin üzerindeki günlük sosyal medya kullanımının her 100 gençte yaklaşık 11 ek yüksek depresyon vakasıyla ilişkili olduğunu hesapladı.

Uzmanlar: Yaş Yasağı Tek Başına Yeterli Değil

Çalışmada belirli bir yaşın sosyal medya için tamamen güvenli olduğu sonucuna ulaşılmadı. Ancak bulgular, erken ergenlik dönemindeki çocukların potansiyel zararlar karşısında daha savunmasız olabileceğine işaret etti. Araştırmacılar, yaş temelli kısıtlamaların tek başına tüm riskleri ortadan kaldırmayacağını belirtti. Özellikle depresyon belirtilerine ilişkin bazı risklerin 18 yaşına kadar devam ettiğine dikkat çekildi. Bu nedenle sosyal medya platformlarının algoritmaları, dijital okuryazarlık eğitimleri ve ebeveyn desteği gibi ek önlemlerin gerekli olduğu vurgulandı.

Dünya Genelinde Sosyal Medya Yasağı Girişimleri

Araştırmanın sonuçları, çocukların sosyal medya kullanımını sınırlandırmaya yönelik küresel girişimlerin hız kazandığı bir döneme denk geldi. Avustralya'nın ardından Türkiye, İngiltere, Fransa, Almanya gibi ülkeler yaş doğrulama sistemlerini içeren yeni düzenlemeler üzerinde çalışıyor. Hükümetler bu adımları siber zorbalık, bağımlılık, ruh sağlığı sorunları ve çevrimiçi istismar risklerini azaltmak amacıyla savunuyor. Buna karşılık bazı eleştirmenler, yaş doğrulama uygulamalarının mahremiyet sorunlarına yol açabileceğini öne sürüyor.

Ülkelerin çocuklara yönelik sosyal medya kısıtlamaları konusundaki güncel planları şöyle:

• Avustralya: 16 yaş altı, uygulamada.
• İngiltere: 16 yaş altı, hazırlık aşamasında.
• Türkiye: 15 yaş altı, yasalaştı, süreç ilerliyor.
• Fransa: 15 yaş altı, yasama sürecinde.
• Almanya: 16 yaş altı, tartışılıyor.

Türkiye'de 15 Yaş Altına Sosyal Medya Kısıtlaması

Türkiye, çocukların sosyal medya kullanımını sınırlandırmaya hazırlanan ülkeler arasında yer alıyor. TBMM'de kabul edilen düzenleme, sosyal ağ sağlayıcılarının 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunmasını yasaklıyor. Yeni düzenleme kapsamında platformların yaş doğrulama sistemleri kurması zorunlu olacak. Ayrıca 15 yaş üzerindeki çocuklara yönelik özel hizmet modelleri geliştirilmesi ve alınan tedbirlerin kamuoyuyla paylaşılması gerekecek.

Ebeveynlere de daha geniş yetkiler tanınacak. Platformlar; kullanım süresini takip etmeye, ücretli işlemleri onaya bağlamaya ve hesap ayarlarını yönetmeye imkan veren ebeveyn kontrol araçları sunmakla yükümlü olacak.

Kurallara Uymayan Platformlara Ağır Yaptırımlar

Yasaya göre yükümlülüklerini yerine getirmeyen sosyal ağ sağlayıcıları önce para cezalarıyla karşılaşacak. İhlallerin devam etmesi halinde reklam yasağı uygulanabilecek. Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda BTK'nın başvurusu üzerine platformların internet trafiği bant genişliği önce %50, daha sonra ise %90'a kadar daraltılabilecek.

Düzenleme yalnızca sosyal medya şirketlerini kapsamıyor. Oyun platformlarına da temsilci bulundurma, yaş derecelendirmesi yapma ve ebeveyn kontrol araçları sunma gibi yeni yükümlülükler getiriliyor.

BAE'de Ebeveyn İzni Bile İstisna Sayılmıyor

Birleşik Arap Emirlikleri'nden çocukların çevrimiçi güvenliği konusunda dikkat çekici bir adım geldi. Ülkede 15 yaş altındaki çocukların sosyal medya kullanımı tamamen yasaklandı. Yeni kurallara göre 15 yaş altı kullanıcılar sosyal medya hesabı açamayacak, mevcut hesaplarını kullanamayacak ve platformların özelliklerine erişemeyecek. Ayrıca ebeveyn izni bu yasağa istisna oluşturmayacak. BAE yönetimi, düzenlemenin çocukların yaşlarına uygun ve daha güvenli bir dijital ortamda teknolojiyle buluşmasını hedeflediğini açıkladı.

İngiltere Yapay Zeka Botlarını da Hedefe Aldı

İngiltere hükümeti ise 2027 yılında yürürlüğe girmesi planlanan düzenlemeyle 16 yaş altındaki çocukların sosyal medya platformlarına erişimini yasaklamayı değerlendiriyor. Plan kapsamında TikTok, Instagram, Facebook, X ve Snapchat gibi platformların yer alması bekleniyor. Düzenleme yalnızca sosyal medya ile sınırlı değil. Çocukların yabancılarla çevrimiçi etkileşime girmesi ve romantik ya da cinsel içerikli yapay zeka sohbet botlarını kullanması da sınırlandırılacak. İngiltere Başbakanı Keir Starmer, düzenlemeyi "çocuklara çocukluklarını geri vermek" hedefinin bir parçası olarak tanımlarken, teknoloji şirketlerinin çocuklar için güvenli bir ortam sunduklarını kanıtlamak zorunda kalacağını belirtti.