Suça Sürüklenen Çocuklara İlişkin Kanun Teklifi Kabul Edildi

TBMM Genel Kurulunda, Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi kabul edilerek yasalaştı. Suça sürüklenen çocuklara ilişkin önemli düzenlemeler içeren kanunla, ateşli silahların muhafazasından çocuk hükümlülerin infazına, bıçak taşımadan yönlendirme tedbirlerine kadar pek çok konuda yeni kurallar getirildi.

Ateşli Silahların Muhafazası ve Bıçak Taşımaya İlişkin Düzenlemeler

Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun'a eklenen maddeye göre, ateşli silahın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı şekilde muhafaza edilmesi sonucu çocuğun silahı ele geçirmesine neden olan kişi, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacak.

Kabahatler Kanunu'na eklenen "amaç dışı bıçak taşıma" hükmüyle, her tür bıçak ile kesici, delici veya bereleyici aletlerin ruhsatlandırılan yerler dışında satışı ve sergilenmesi yasaklanıyor. 18 yaşından küçük çocuklara bu aletlerin satılması, çocuklar tarafından satın alınması veya taşınması da yasak kapsamında. Yasaklara uymayanlara 5 bin lira, kabahate konu aletlerin sayı veya nitelik bakımından vahim olması hâlinde 10 bin lira idari para cezası verilecek. İşletici veya sorumlunun durumu yetkili makamlara bildirmemesi hâlinde de 5 bin lira ceza uygulanacak. Bu düzenleme 1 Aralık 2026'da yürürlüğe girecek ve internet satışları ile mesafeli satışları da kapsayacak.

Yaş Gruplarına Göre Ceza Sorumluluğu

Türk Ceza Kanunu'nda yapılan değişiklikle, fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş olup 15 yaşını doldurmamış çocukların, işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamaması veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmemiş olması hâlinde ceza sorumluluğu bulunmayacak. Bu çocuklar hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunacak. Söz konusu yeteneklerin varlığı hâlinde ise ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 13 yıldan 18 yıla, müebbet gerektiren suçlarda 10 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası verilecek. Diğer cezalar yarı oranında indirilecek ve her fiil için verilecek hapis cezası 9 yılı aşamayacak.

Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş olup 18 yaşını doldurmamış kişiler için ise ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 19 yıldan 27 yıla, müebbet gerektiren suçlarda 15 yıldan 18 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor. Diğer cezalar üçte bir oranında indirilecek ve her fiil için verilecek hapis cezası 15 yılı aşamayacak.

Kasten öldürme ve neticesi sebebiyle kasten yaralama sonucu mağdurun iyileşmesi olanağı bulunmayan hastalığa veya bitkisel hayata girmesi, organlarından birinin işlevini yitirmesi, konuşma ya da çocuk yapma yeteneklerinin kaybolması, yüzünün sürekli değişikliğe uğraması, gebe kadının çocuğunun düşmesi veya ölüm meydana gelmesi gibi ağır sonuçlara yol açan suçlarda, somut olayda kasta dayalı kusurun ağırlığı, güdülen amaç ve saik, suçun işleniş şekli ve önceki kasıtlı mahkumiyet gibi hususlar dikkate alınarak 15-18 yaş grubundaki çocuklara yaş indirimi uygulanmayabilecek. Ayrıca 12-15 yaş grubundaki çocuklara bir üst grubun ceza rejiminin uygulanması konusunda hakime takdir yetkisi tanınıyor.

Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülük İhlallerinde Cezalar Artırıldı

Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi hakkında şikayet üzerine verilecek ceza "1 yıla kadar" hapis yerine "3 aydan 2 yıla kadar" hapis olarak belirlendi. Hamile olduğunu bildiği eşini veya kendisinden gebe kaldığını bildiği evli olmayan kadını çaresiz durumda terk eden kişi için öngörülen ceza da 6 aydan 2 yıla kadar hapse yükseltildi.

Bu fiiller nedeniyle çocuğun ağırlaşmış yaralanmasına veya ölümüne yol açılması hâlinde şikayet aranmaksızın faile verilecek ceza yarısından 2 katına kadar artırılacak. Velayet hakkı kaldırılmış olsa bile itiyadi sarhoşluk, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımı ya da onur kırıcı tavır ve hareketler nedeniyle çocuklarının ahlak, güvenlik ve sağlığını ağır şekilde tehlikeye sokan ana veya babaya verilecek ceza 1 yıldan 3 yıla kadar hapis olacak.

Sosyal İnceleme ve İddianame İadesi

Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre, mahkeme tarafından iddianame ve soruşturma evrakının verildiği tarihten itibaren 15 gün içinde soruşturma evresine ilişkin belgeler incelenecek. Eksik veya hatalı noktalar belirtilerek, 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmaksızın düzenlenen iddianame Cumhuriyet Başsavcılığına iade edilecek. 15 yaşını doldurmuş çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmaması hâlinde gerekçe iddianamede veya kararda gösterilecek.

Çocuk Hükümlülerin İnfaz Rejimi ve Eğitimevleri

Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'da yapılan değişiklikle, çocuk hükümlülerin hapis cezalarının infazına doğrudan çocuk eğitimevinde başlanması yerine çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlanacak; iyi hâlli olduğu tespit edilenler eğitimevine ayrılacak. 12-18 yaş grubundaki çocuklar, cinsiyetleri, fiziksel gelişim durumları ve suç türleri dikkate alınarak çocuk kapalı ceza infaz kurumlarının ayrı bölümlerinde barındırılacak.

Çocuk hükümlülerin eğitimevine ayrılmasına, psikolog, pedagog, çocuk gelişimcisi, sosyal çalışmacı, psikolojik danışman, rehberlik uzmanı, öğretmen ve Türkiye Barolar Birliği'nin Çocuk Hakları Komisyonundan görevlendirilecek avukat gibi en az bir uzmanın katılımıyla idare ve gözlem kurulu tarafından en geç 3 ayda bir yapılan değerlendirme sonucunda karar verilecek. Olumsuz değerlendirilen çocuklar için yeniden değerlendirme süresi 6 ayı geçemeyecek.

Kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan toplam 5 yıl veya daha az hapis cezasına mahkum olan çocuk hükümlülerin cezaları doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilecek. Firar edenler, başka bir fiilden tutuklananlar, odaya kapatma disiplin cezası kesinleşenler veya kurum düzeni ve kişi güvenliği açısından tehlike oluşturanlar idare ve gözlem kurulu kararıyla çocuk kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilebilecek.

Koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında; kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçları hariç olmak üzere, hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği 1 gün, 2 gün olarak dikkate alınacak.

"Suça Sürüklenen" İbaresi "Adli Süreçteki" Olarak Değiştirildi

Çocuk Koruma Kanunu ve Sosyal Hizmetler Kanunu ile Ceza Muhakemesi Kanunu'nun ilgili maddelerinde yer alan "suça sürüklenen" ibaresi "adli süreçteki" olarak değiştirildi. Çocuk hakkında kamu davası açılması hâlinde durum, gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı il veya ilçe müdürlüklerine bildirilecek.

Yönlendirme Tedbirleri İhdas Edildi

Ceza sorumluluğu olmayan adli süreçteki çocuklar için çocuklara özgü güvenlik tedbiri niteliğinde yönlendirme tedbirleri getirildi. Bu tedbirler şu başlıklardan oluşuyor:

• Sosyal ve toplumsal hizmetler tedbiri: Spor kulüpleri, gençlik merkezleri, spor tesisleri ve ilgili kamu kurumlarında çocukların 20 saatten 300 saate kadar psikososyal gelişimine katkı sağlayacak görev alması öngörülüyor.
• Dijital risklerden korunma tedbiri: Kullanılan telefon, tablet ve bilgisayar gibi cihazların bildirilmesi, cihaz hareketlerinin Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ile Siber Güvenlik Başkanlığı denetimine açılması ve riskli mecralara erişimin engellenmesi; tedbir süresi 3 aydan az, 2 yıldan fazla olmayacak.
• Kitap ve kütüphane tedbiri: Kütüphane ve okuma salonlarında 20 saatten 300 saate kadar görev alınması veya belirlenen eserlerin okunması.
• Çevreye saygı ve çevre temizliği tedbiri: Park, bahçe, sahil gibi alanlarda 20 saatten 300 saate kadar çevre temizliği, bitki bakımı, ağaçlandırma ve çiçeklendirme faaliyetlerine katılım.
• Tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu ve uyarıcı madde ile davranışsal bağımlılık tedbiri: Sağlık Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Yeşilay tarafından yürütülecek tedavi ve rehabilitasyon programlarının tamamlanması.

Tedbirlerin yerine getirilmesi sırasında direnç veya zorluk yaşanması hâlinde kolluktan yardım istenebilecek. Koordinasyon merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, il ve ilçelerde vali ve kaymakam tarafından sağlanacak.

Acil Korunma Kararı İçin 24 Saat İçinde Rapor

Çocuk Koruma Kanunu'na eklenen hükme göre; akıl hastalığı, akıl zayıflığı, alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde bağımlılığı, davranışsal bağımlılık ya da ağır tehlike arz eden bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi veya başkaları açısından ciddi tehlike oluşturduğu değerlendirilen ve sağlık kurumlarına getirilen çocuk hakkında, tedavi ihtiyacının ilgili uzman tabip tarafından tespit edilmesi hâlinde acil korunma kararı alınması amacıyla 24 saat içinde rapor düzenlenecek. Sağlık kurumu, raporun düzenlendiği tarihten itibaren en geç 24 saat içinde çocuk hakimine başvuracak. Hakim, başvurudan itibaren en geç 48 saat içinde sunulacak sağlık kurulu raporunu değerlendirerek en geç 48 saat içinde karar verecek. Çocuğun sağlık kuruluşuna gelmesinden hakim kararının tebliğine kadar geçen sürede gerekli tıbbi müdahale ve tedavi uygulanacak.

Hakim, çocuğun üstün yararını gözeterek bulunduğu yerin gizli tutulmasına ve gerekli görürse kişisel ilişkinin kurulmasına veya sınırlandırılmasına karar verebilecek. Ayrıca sağlık kurulu raporuna göre acil korunma kararının kaldırılmasına, devamına veya başka bir koruyucu ve destekleyici tedbire hükmedebilecek.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması ve Tazyik Hapsi

Adli süreçteki çocuklar hakkında yapılan yargılama sonunda hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilirse, uygun görülen yönlendirme tedbirlerinden biri veya birkaçı denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanacak. Suç nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın az olması hâlinde, zararın giderilmesi şartı aranmayabilecek.

Koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarının gereklerine aykırı hareket eden ana, baba, vasi veya bakım ve gözetimden sorumlu kişi, fiil suç teşkil etse dahi çocuk hakimi kararıyla 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi ile cezalandırılacak. Bu kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilecek.

Genel Kurulda Yapılan Açıklama

TBMM Adalet Komisyonu Başkanı ve AK Parti İstanbul Milletvekili Cüneyt Yüksel, düzenlemenin oylanmasından önce yaptığı konuşmada şunları söyledi: "İnanıyorum ki bugün attığımız bu adım, yalnızca çocuklarımızın bugününü korumakla kalmayacak, daha güvenli, daha adil ve daha güçlü bir Türkiye'nin yarınlarına da sağlam bir temel teşkil edecektir. Zira çocuklarımızın güven içinde büyüdüğü, haklarının eksiksiz korunduğu ve umutla geleceğe baktığı bir Türkiye hepimizin en büyük sorumluluğu ve en kıymetli ortak hedefidir."

Genel Kurulda daha sonra şehit aileleri ve gazilerin haklarına yönelik düzenlemeleri içeren Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi'nin görüşmelerine başlandı.