Sosyal Medyaya Bireysel Dava Hakkı Eylül'de Başlıyor

ABD'de sosyal medya platformlarının çocuklara yönelik zararları nedeniyle açılan davalar domino etkisi yaratıyor. Türkiye'de ise eylül ayında yürürlüğe girecek yeni düzenlemelerle aileler, çocuklarını dijital platformlarda mağdur eden şirketlere karşı bireysel dava açabilecek.

Meta'nın Tazminat Yükü Artıyor

Facebook ve Instagram'ın sahibi Meta, çocukları yeterince korumadığı gerekçesiyle ABD'de birçok davayla karşı karşıya. Geçtiğimiz mart ayında New Mexico eyalet mahkemesi, Meta'yı çocuklara yönelik tehlikeler konusunda kamuoyunu uyarmadığı için 567 milyon dolar para cezasına çarptırdı. Geçen hafta ise aynı eyalette bir yargıç, Meta'nın çocukların ruh sağlığı krizindeki sorumluluğu nedeniyle 567 milyon dolar tazminat ödenmesine karar verdi.

Kararı temyize götüreceğini açıklayan Meta'nın, çocuklara yönelik ihmal suçlamaları nedeniyle ödediği tazminat miktarı 950 milyon dolara yaklaştı. Uzmanlar, bunun buzdağının görünen yüzü olduğunu ve şirketin trilyon dolarlık bir tazminat riskiyle karşı karşıya bulunduğunu belirtiyor.

Google ve YouTube'a 6 Milyon Dolar Tazminat

Meta ile YouTube'u bünyesinde bulunduran Google, 20 yaşındaki bir kullanıcıyı tasarım özellikleriyle bağımlı hale getirdiği ve zarar verdiği gerekçesiyle açılan davada tazminat ödemeye mahkum edildi. Mahkeme, ilk etapta 3 milyon dolar tazminat ödenmesine, bunun yüzde 70'inin Meta'ya ve yüzde 30'unun YouTube'a yüklenmesine karar verdi. Jüri, şirketlerin kötü niyet, baskı veya dolandırıcılık kapsamında hareket ettiğine hükmederek ek 3 milyon dolar cezai tazminat daha verdi. Böylece tek bir kullanıcı için toplam 6 milyon dolar tazminat ödenmesi gündeme geldi.

Tütün Davalarına Benzetiliyor

Kaliforniya'daki federal mahkemede görülen davada jüri seçimine başlanması, sosyal medya platformlarını daha güç duruma soktu. Uzmanlar, bu davayı 1990'larda tütün şirketlerine karşı açılan davalara benzetiyor. Berkeley Yaşam Bilimleri Hukuku ve Politika Merkezi'nden Vincent Joralemon, davanın "gerçekten 1990'lardaki tütün davalarını hatırlattığını" söyledi. Joralemon'a göre dava, teknoloji ve bağımlılık ilişkisini ele alırken hukuki açıdan Meta'nın iş uygulamalarını sorguluyor.

1990'larda tütün şirketlerinin sağlık risklerini gizlediğinin ortaya çıkmasının ardından onlarca ABD eyaleti dava açmış, 1998'de milyarlarca dolarlık tazminat ve reklam kısıtlamalarını içeren tarihi bir uzlaşma sağlanmıştı. Şimdi benzer bir süreç sosyal medya devleri için işliyor.

Oakland'daki davada eyaletler, Meta'nın uygulamalarında kapsamlı değişiklikler yapılmasını ve şirketin piyasa değerine yakın bir rakam olan 1.4 trilyon dolara kadar ceza verilmesini talep ediyor. Uzmanlara göre Meta için asıl risk finansal değil, itibar kaybı ve iş modelini değiştirmeye zorlanması. Davada Meta CEO'su Mark Zuckerberg'in de tanık olarak ifade vermesi bekleniyor.

3 Binden Fazla Dava Devam Ediyor

Mayıs ayında Snap, TikTok, YouTube ve Meta, Kentucky'de bir okul bölgesinin açtığı davayı 27 milyon dolar karşılığında uzlaşmayla sonuçlandırmıştı. Bu hafta ise federal temyiz mahkemesi, Meta, Google, Snap ve TikTok'a karşı açılan 3 binden fazla ek davanın devam edebileceğine hükmetti.

Türkiye'de Bireysel Dava Dönemi

TBMM Dijital Mecralar Komisyonu Başkanı Nazım Elmas, ABD'de sosyal medya platformlarına yönelik açılan çocuk davalarının Türkiye'de yakın zamanda açılabileceğini belirtti. Türkiye'de dava açma konusunda şu an bir netlik olmadığını ifade eden Elmas, şunları kaydetti:

"Komisyon olarak bu konuda bir yasa çalışması yaptık. 15 yaş altındakilerin sosyal medyaya girmelerini ve paralı bir işlem yaptığında ailelerine mesaj giden bir yasa tasarısı hazırladık. Ayrıca 16-18 yaşları arasındaki çocuklara yaşlarına uygun pedagojik uygunluğa sahip oyunları oynayabilecekleri bir yasa tasarısı hazırladık. Bu yasalar eylül ayından itibaren yürürlüğe girecek. Bu tarihten sonra sosyal medya platformlarında bir mağduriyet yaşayan çocuğun ebeveynleri bireysel olarak dava açabilecek. Biz de bu mağduriyetin tekrar yaşanmaması için yeni bir düzenleme yapacağız. Eğer sosyal medya platformu gereken tedbirleri almazsa hükümet tarafından ayrı bir cezaya mahkum edilecek."

TBMM Dijital Mecralar Komisyonu eski Başkanı Hüseyin Yayman ise çocuklara yönelik sosyal medya istismarlarına karşı sessiz kalmayacaklarını belirterek şu ifadeleri kullandı:

"AK Parti olarak Aile, çocuk, kadın bizim kırmızı çizgimizdir. Bu konuda asla taviz veremeyiz. Sosyal ağların kötülüğün merkezi haline gelmesi bir milli güvenlik sorunu haline gelmiştir. ABD'de Meta ve diğer büyük teknoloji şirketlerine karşı çocukların sosyal medya bağımlılığı ve yeterince korunmaması gerekçesiyle açılan binlerce davanın önünün açılması, dijital platformların sorumluluğu açısından yeni bir dönemin kapısını aralıyor. Türkiye'de de çocuklarımızın dijital dünyadaki güvenliğini merkeze alan güçlü bir hukuki ve idari mekanizma kurulabilir. Nitekim TBMM'de çocukların sosyal medya platformlarında korunmasına, zararlı içeriklere ve algoritmaların olumsuz etkilerine karşı tedbirler getirilmesine yönelik kanun teklifleri bulunmaktadır. Mesele yalnızca sosyal medya kullanımı değildir. Çocuklarımızın ruhsal ve fiziksel gelişimini korumak, ailelerin yükünü azaltmak ve teknoloji şirketlerinin sorumluluklarını netleştirmek devletin temel görevlerinden biridir. Çocuklarımızı dijital dünyanın risklerine karşı korumak, Türkiye Yüzyılı'nın en önemli sosyal politikalarından biri olmalıdır."