Çocuk Koruma Kanunu'nda Kapsamlı Düzenleme Yapıldı

Suça sürüklenen çocuklara ilişkin düzenlemeler içeren Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilerek yasalaştı. Yeni kanunla çocuk koruma mevzuatında kapsamlı değişikliklere gidildi.

"Suça Sürüklenen" İfadesi "Adli Süreçteki" Olarak Değiştiriliyor

Kanun'la Çocuk Koruma Kanunu'nda yer alan "suça sürüklenen" ibaresi "adli süreçteki" olarak değiştirildi. Çocuk hakkında kamu davası açılması hâlinde durum, gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı il veya ilçe müdürlüklerine bildirilecek. Ayrıca Sosyal Hizmetler Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu ve Çocuk Koruma Kanunu'nun farklı maddelerinde geçen "suça sürüklenen" ifadeleri de "adli süreçteki" olarak güncellenecek.

Bıçak ve Kesici Alet Satışına Yeni Kurallar

Kabahatler Kanunu'na eklenen "Amaç dışı bıçak taşıma" başlıklı maddeyle, Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun kapsamı dışında kalan her tür bıçak ve diğer kesici, delici veya bereleyici aletlerin satışı ve sergilenmesi, ruhsatlandırılan yerler dışında yasaklandı. Bu hüküm 1 Aralık 2026'da yürürlüğe girecek.

Yeni düzenlemeye göre, söz konusu aletlerin 18 yaşından küçük çocuklara satılması ve çocuklar tarafından satın alınması veya taşınması da yasaklandı.

Yasaklara uymayanlara 5.000 lira, kabahate konu bıçak veya aletlerin sayı ya da nitelik bakımından vahim olması hâlinde 10.000 lira idari para cezası verilecek. Kabahatin işlendiğini öğrenen işletici veya sorumlunun bildirim yapmaması durumunda da 5.000 lira ceza uygulanacak. Kabahatin konusunu oluşturan eşyanın mülkiyeti kamuya geçirilecek.

İdari para cezası ve el koymaya kolluk görevlileri, mülkiyetin kamuya geçirilmesine ise mülki amir karar verecek. Kabahati işlediği sırada 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında, çocuğun üstün yararı gözetilerek koruyucu, destekleyici ve yönlendirme tedbirleri kararı verilmesi amacıyla çocuk hakiminden tedbir talebinde bulunulacak. Bu hükümler internet satışları ve mesafeli satışlar için de geçerli olacak.

Bir sanat veya mesleğin icrası ve eğitim için gerekli bıçak, şiş ve benzerlerinin icra yerinde ve icra eden kişilerce kullanılması, bulundurulması ve taşınması ise bu madde hükümlerine tabi olmayacak.

Çocuklara Özgü Yönlendirme Tedbirleri

Kanunla, ceza sorumluluğu olmayan adli süreçteki çocuklar için çocuklara özgü güvenlik tedbiri niteliğinde yönlendirme tedbirleri ihdas edildi. Bu tedbirler beş başlıkta sıralandı:

• Sosyal ve toplumsal hizmetler tedbiri: Spor kulüpleri, gençlik merkezleri, spor tesisleri ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarında; Gençlik ve Spor Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve yerel yönetimler tarafından çocukların 20 saatten 300 saate kadar psikososyal gelişimine katkı sağlayacak görevler almasına hükmedilecek.
• Dijital risklerden korunma tedbiri: Çocuğun kullandığı telefon, telefon hattı veya dijital cihazlar bildirilerek, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ile Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından 3 aydan az, 2 yıldan fazla olmamak üzere takip yazılımlarıyla denetime açılacak. Riskli mecralara, uygulamalara ve dijital platformlara erişim engellenebilecek.
• Kitap ve kütüphane tedbiri: Kütüphane ve okuma salonlarında; Kültür ve Turizm Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, üniversiteler ve yerel yönetimler tarafından 20 saatten 300 saate kadar görev alma veya yetkililerce belirlenen eserlerin okunması sağlanacak.
• Çevreye saygı ve çevre temizliği tedbiri: Tarım ve Orman Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, üniversiteler ve yerel yönetimler tarafından 20 saatten 300 saate kadar park, bahçe, sahil gibi belirlenen bölgelerde çevre temizliği, bitki bakımı, ağaçlandırma ve çiçeklendirme faaliyetlerine katılım sağlanacak.
• Tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu ve uyarıcı madde ile davranışsal bağımlılık tedbiri: Sağlık Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Yeşilay tarafından çocukların bağımlılıklarının tedavi ve rehabilitasyonu için belirlenen programları tamamlamalarına karar verilecek.

Bu tedbirlerin uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek direnç veya zorluklara karşı kolluktan yardım istenebilecek. Tedbirlerin yerine getirilmesinde kurumların koordinasyonu merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, il ve ilçelerde ise vali ve kaymakam tarafından sağlanacak. Uygulama usul ve esasları, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek.

Acil Korunma Kararı İçin Yeni Süreç

Çocuk Koruma Kanunu'na eklenen hükme göre, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde bağımlılığı, davranışsal bağımlılık ya da ağır tehlike arz eden bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi veya başkaları açısından ciddi tehlike oluşturduğu değerlendirilen ve sağlık kurumlarına gelen ya da getirilen çocuklar hakkında, tedavi ihtiyacının uzman tabip tarafından tespit edilmesi hâlinde acil korunma kararı alınması amacıyla 24 saat içinde rapor düzenlenecek.

Sağlık kurumu, uzman hekim raporunun düzenlendiği tarihten itibaren en geç 24 saat içinde çocuk hakimine başvuracak. Başvurudan itibaren en geç 48 saat içinde ilgili dal uzmanının da yer aldığı üç uzman hekimden oluşan resmi sağlık kurulu raporu mahkemeye sunulacak. Hakim, başvuru ve raporu değerlendirerek en geç 48 saat içinde karar verecek.

Çocuğun sağlık kuruluşuna gelmesinden hakim kararının tebliğine kadar geçen sürede gerekli tıbbi müdahale ve tedavi uygulanacak. Bu süreçte ihtiyaç duyulması hâlinde kolluktan yardım istenebilecek. Hakim, çocuğun üstün yararını gözeterek çocuğun bulunduğu yerin gizli tutulmasına ve gerekli görmesi hâlinde kişisel ilişkinin kurulmasına veya sınırlandırılmasına karar verebilecek.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasında Yönlendirme Tedbirleri

Adli süreçteki çocuklar hakkında yapılan yargılama sonunda hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi hâlinde, yönlendirme tedbirlerinden uygun görülen biri veya birkaçı denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanacak. Suçun işlenmesi nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın az olması hâlinde, hükmün açıklanmasının geri bırakılması için zararın giderilmesi şartı aranmayabilecek.

Sosyal İnceleme Zorunluluğu

Yapılan değişiklikle, 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunlu hale geldi. Cumhuriyet savcısı, mahkeme veya çocuk hakimi tarafından 15 yaşını doldurmuş çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmaması durumunda gerekçesi iddianamede veya kararda gösterilecek.

Koruyucu ve Destekleyici Tedbirler ve Tazyik Hapsi

Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin ilgili kurum veya kuruluş tarafından yerine getirilmesi sırasında gerekmesi hâlinde kolluktan yardım istenebilecek. Tedbir kararları, yerine getirilmek üzere ilgili kurum veya kuruluşa gönderilecek.

Çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarının gereklerine aykırı hareket eden ana, baba, vasi veya bakım ve gözetiminden sorumlu kişi, fiil suç teşkil etse dahi, ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre çocuk hakimi kararıyla 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi ile cezalandırılacak. Bu kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilecek.

Düzenlemenin Önemi

TBMM Adalet Komisyonu Başkanı ve AK Parti İstanbul Milletvekili Cüneyt Yüksel, düzenlemenin oylanmasından önce yaptığı konuşmada, "İnanıyorum ki bugün attığımız bu adım, yalnızca çocuklarımızın bugününü korumakla kalmayacak, daha güvenli, daha adil ve daha güçlü bir Türkiye'nin yarınlarına da sağlam bir temel teşkil edecektir. Zira çocuklarımızın güven içinde büyüdüğü, haklarının eksiksiz korunduğu ve umutla geleceğe baktığı bir Türkiye hepimizin en büyük sorumluluğu ve en kıymetli ortak hedefidir." değerlendirmesinde bulundu.

Genel Kurul'da daha sonra şehit aileleri ve gazilerin haklarına yönelik düzenlemeleri içeren kanun teklifinin görüşmelerine geçildi.