Suça Sürüklenen Çocuk Yasası TBMM'de Kabul Edildi

TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilen yeni düzenlemeyle çocuklara yönelik ceza sisteminde köklü değişiklikler yapıldı. Yasa, suça sürüklenen çocukların yargılanma ve ceza infaz süreçlerini yeniden şekillendiriyor.

Ceza Rejiminde Yeni Dönem

Yeni yasayla birlikte, suç işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış çocuklar için farklı ceza miktarları belirlendi. Buna göre:

• Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda 19 yıldan 27 yıla kadar hapis cezası verilebilecek.
• Müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda 15 yıldan 18 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor.
• Diğer cezalarda üçte bir oranında indirim uygulanacak ve her bir fiil için verilecek hapis cezası 15 yılı geçemeyecek.

Bazı Suçlarda Yaş İndirimi Uygulanmayabilecek

Kanun, 15-18 yaş grubundaki çocukların işlediği bazı ağır suçlarda yaş indirimi uygulanmamasının önünü açıyor. Hakim; kasta dayalı kusurun ağırlığını, suçun amaç ve saikini, işleniş şeklini ve failin daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezası alıp almadığını göz önünde bulundurabilecek. Bu kapsamda:

• Kasten öldürme,
• Mağdurun iyileşme imkanı bulunmayan bir hastalığa veya bitkisel hayata girmesine, duyu veya organlarından birinin işlevini kaybetmesine, konuşma ya da çocuk yapma yeteneğini yitirmesine, yüzünün sürekli değişmesine neden olan ağırlaşmış yaralama,
• Gebe bir kadına karşı işlenen ve çocuğun düşmesine yol açan yaralama ile ölümle sonuçlanan ağırlaşmış yaralama suçları

şartların oluşması halinde 18 yaşından küçük kişiler hakkında da müebbet hapis cezasına hükmedilebilecek.

12-15 Yaş Grubunda Hakime Takdir Yetkisi

Düzenleme, 12-15 yaş grubundaki çocuklara yönelik ceza rejiminde de değişiklik getiriyor. Bu yaş grubundaki çocuklara bir üst yaş grubunun ceza rejiminin uygulanması konusunda hakime takdir yetkisi tanınacak.

İnfaza Çocuk Kapalı Cezaevinde Başlanacak

Çocuk hükümlülerin hapis cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilmesi uygulaması değiştirildi. Artık çocuk hükümlüler cezalarının infazına çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlayacak. İyi halli oldukları tespit edilen çocuklar daha sonra eğitimevlerine ayrılabilecek. 12-18 yaş grubundaki çocuklar; cinsiyetleri, fiziki gelişimleri ve işledikleri suçların türleri dikkate alınarak ayrı bölümlerde barındırılacak.

"Suça Sürüklenen" İfadesi Değişiyor

Çocuk Koruma Kanunu'nda kullanılan "suça sürüklenen" ifadesi "adli süreçteki" olarak değiştirilecek. Çocuk hakkında kamu davası açılması durumunda gerekli idari tedbirlerin alınabilmesi amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığının il veya ilçe müdürlüklerine bildirim yapılacak. Ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklara yönelik yönlendirme tedbirleri de uygulanabilecek.

15 Yaş Altı İçin Sosyal İnceleme Zorunlu

Yeni düzenlemeyle 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yapılması zorunlu hale gelecek. 15 yaşını doldurmuş çocuk hakkında Cumhuriyet savcısı, mahkeme veya çocuk hakimi sosyal inceleme yaptırmazsa bunun gerekçesini iddianamede veya kararda gösterecek. Ayrıca, 15 yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yapılmadan hazırlanan iddianame, mahkemenin soruşturma belgelerini incelemesinin ardından eksik veya hatalı noktalar belirtilerek Cumhuriyet Başsavcılığına iade edilecek.

Ateşli Silahını Çocuğa Kaptırana Hapis

Kanun, ateşli silahların muhafazasına ilişkin de yeni bir ceza getiriyor. Ateşli silahını dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı şekilde muhafaza ederek bir çocuğun ele geçirmesine neden olan kişi, eylemin daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmaması halinde 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasıyla karşı karşıya kalacak.

18 Yaşından Küçüklere Bıçak Satışı Yasak

"Amaç dışı bıçak taşıma" başlığı altında getirilen düzenlemeyle kanun kapsamı dışında kalan bıçaklar ile kesici, delici veya bereleyici aletlerin belirlenen ruhsatlı yerler ve iş yerleri dışında satılması ve sergilenmesi yasaklanacak. Bu hüküm 1 Aralık 2026 tarihinde yürürlüğe girecek. Söz konusu aletlerin 18 yaşından küçüklere satılması ile çocukların bu aletleri satın alması veya taşıması da yasak olacak. Yasağa uymayanlara 5 bin lira idari para cezası verilecek. Bıçak veya aletlerin sayı ya da nitelik bakımından vahim olması durumunda ceza 10 bin liraya çıkacak.

Çocuklar İçin Yeni Yönlendirme Tedbirleri

Ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için uygulanabilecek yönlendirme tedbirleri ayrıntılı olarak belirlendi. Tedbirler; sosyal ve toplumsal hizmetler, dijital risklerden korunma, kitap ve kütüphane, çevreye saygı ve çevre temizliği, tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu ve uyarıcı madde ile davranışsal bağımlılık başlıklarından oluşacak.

Sosyal ve Toplumsal Hizmetler Tedbiri

Bu kapsamda çocukların spor kulüpleri, gençlik merkezleri, spor tesisleri ve ilgili kamu kurumlarında psikososyal gelişimlerine katkı sağlayacak görevler üstlenmelerine karar verilebilecek. Gençlik ve Spor Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile yerel yönetimler tarafından uygulanacak görevlerin süresi 20 saatten 300 saate kadar değişebilecek.

Dijital Risklerden Korunma Tedbiri

Çocuğun kullandığı telefon, telefon hattı, bilgisayar, tablet ve benzeri cihazların bildirilmesi istenebilecek. Tedbir kararından sonraki cihaz hareketleri, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ile Siber Güvenlik Başkanlığının denetimine 3 aydan az, 2 yıldan fazla olmamak üzere açılabilecek. Ayrıca riskli olarak tanımlanan bazı mecralara, uygulamalara ve dijital platformlara erişimin engellenmesine karar verilebilecek.

Kitap ve Kütüphane Tedbiri

Çocukların kütüphane ve okuma salonlarında 20 saatten 300 saate kadar görev almasına veya yetkililerin belirlediği eserleri okumasına karar verilebilecek.

Çevreye Saygı ve Çevre Temizliği Tedbiri

Çocuklara park, bahçe ve sahil gibi belirlenen bölgelerde 20 saatten 300 saate kadar çevre temizliği yaptırılabilecek. Çocuklar bitki bakımı, ağaçlandırma ve çiçeklendirme çalışmalarına da katılabilecek.

Bağımlılıkla Mücadele Tedbiri

Tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu ve uyarıcı maddeler ile davranışsal bağımlılıklara yönelik tedbir kapsamında çocukların tedavi ve rehabilitasyon programlarını tamamlamasına karar verilebilecek. Bu programları Sağlık Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Yeşilay yürütecek. Yönlendirme tedbirlerinin uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek direnç veya zorluklara karşı kolluk kuvvetlerinden yardım istenebilecek.

Bakan Göktaş'tan İlk Açıklama

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, düzenlemenin yasalaşmasının ardından yaptığı açıklamada, "Evlatlarımızın üstün yararını esas alan, sağlıklı gelişimlerini destekleyen, koruyucu ve önleyici mekanizmalarımızı güçlendirdiğimiz çalışmalarımızı daha sağlam bir hukuki zemine kavuşturuyoruz." ifadelerini kullandı.

Göktaş, düzenlemeye ilişkin ayrıca şu değerlendirmeyi yaptı: "Attığımız bu adım, yalnızca çocuklarımızın bugününü korumakla kalmayacak, daha güvenli, daha adil ve daha güçlü bir Türkiye'nin temelini oluşturacak. Kanunun ülkemize, milletimize ve geleceğimizin teminatı olan tüm çocuklarımıza hayırlı olmasını diliyorum."