Hürmüz Boğazı: İran Umman'la Anlaşmaya Yakın, ABD'ye Şartlar

İran, Hürmüz Boğazı'nda deniz taşımacılığına ilişkin Umman'la yeni bir güzergah konusunda anlaşmaya "çok yakın" olduklarını, ancak boğazın yeniden ulaşıma açılmasının ABD'nin İran'a tazminat ödemesi, saldırıların durdurulması ve yaptırımların kaldırılması gibi ek koşullara bağlı olduğunu bildirdi. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ise İran'ın Hürmüz Boğazı'nda bir gemiye daha saldırdığını açıkladı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran ve Umman'ın Hürmüz Boğazı üzerinden yeni bir deniz taşımacılığı güzergahı konusunda anlaşmaya "çok yakın" olduğunu bildirdi. Arakçi, bu anlaşmanın boğazın yeniden ulaşıma açılması için tek başına yeterli olmayacağını ifade etti.

İran Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreteri Muhammed Bakıer Zülkadr, ABD'nin İran'a yönelik tehditlerinin sona erdirilmesi, saldırıların durdurulması, Lübnan, Filistin, Yemen ve Irak'taki müttefiklere yönelik saldırıların sonlandırılması, İran'a yönelik abluka ve yaptırımların kaldırılması ile İran'ın dondurulan varlıklarının serbest bırakılması gibi talepleri sıraladı.

İran ile Umman'ı birbirinden ayıran Hürmüz Boğazı'na ilişkin anlaşma, 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşın sona erdirilmesine yönelik daha geniş kapsamlı bir anlaşma açısından kritik görülüyor.

Umman, Hürmüz Boğazı'ndan geçiş yapan gemilere yönelik ve sorumlusunu belirtmediği saldırıları kınadı. Umman Dışişleri Bakanlığı, İran'la boğazdaki deniz taşımacılığına ilişkin düzenlemeler konusunda yürütülen müzakerelerin "olumlu ve yapıcı" olduğunu bildirdi. Bakanlık, tüm tarafların çıkarlarını gözeterek müzakereleri ve sağlanan ilerlemeyi etkileyebilecek eylemlerden kaçınılmasının önemini vurguladı.

Arakçi, Hürmüz Boğazı'ndaki mevcut trafik ayırma düzeninin artık Tahran tarafından kabul edilmediğini belirterek, kalıcı güzergaha ilişkin teknik ve hukuki meseleler çözülene kadar İran'ın Umman'la geçici bir güzergah üzerinde görüştüğünü söyledi.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, anlaşmaya varılması için "şu anın en uygun zaman" olduğuna inandığını belirtti. Pezeşkiyan, ülkede "uyum, güç ve birlik" bulunduğunu ve İran'ın savaşta "galip ve güçlü" olarak değerlendirildiğini ifade etti.

BAE, İran'ın ülkenin devlet petrol şirketine bağlı bir gemiye Hürmüz Boğazı'ndan geçişi sırasında füzeyle saldırdığını açıkladı. Saldırıda yaralanan olmadığı bildirildi. Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları (UKMTO) da bir geminin kimliği belirsiz bir merminin isabet etmesi sonucu alev aldığını, ancak yangının söndürüldüğünü ve çevresel bir zarar bildirilmediğini duyurdu. İran makamlarından saldırılara ilişkin henüz açıklama yapılmadı.

ABD yönetimi son haftalarda Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını sağlayacak bir anlaşmanın yakın olduğuna ilişkin açıklamalar yaptı. Adının açıklanmasını istemeyen bir ABD'li yetkili, normal petrol trafiğinin yeniden başlaması için İran ile Umman arasında yakında bir anlaşmaya varılmasını beklediklerini söyledi. ABD'li yetkili, ticari gemilerin engelsiz geçişini yeniden sağlayacak anlaşmanın açıklanmasının ardından ABD'nin İran limanlarına yönelik ablukayı kaldıracağını belirtti ve atılacak adımların İran'ın taahhütlerini yerine getirmesine bağlı olacağını kaydetti.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), mevcut ablukanın başlamasından bu yana insani yardım taşıyan 30'dan fazla geminin geçişine izin verildiğini açıkladı. CENTCOM, ABD güçlerinin 53 gemiyi geri çevirdiğini, 2 gemiyi etkisiz hale getirdiğini ve 2 gemiye çıktığını bildirdi.

İran'da çatışmaların şubat ayında başlamasından bu yana gıda ve diğer temel ihtiyaçların fiyatlarının hızla arttığı belirtilirken, Pezeşkiyan temel ürünlerin ithalatında yaşanan sorunlardan ABD'yi sorumlu tuttu.

İran Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasının Washington'ın İran'ın koşullarını kabul etmesine bağlı olduğunu ve bunun İran-Umman müzakereleriyle bağlantılı olmadığını açıkladı. Devrim Muhafızları sözcüsü Hüseyin Muhibbi, İran'ın resmi haber ajansına göre, "ABD, İran'ın koşullarını kabul ettiğinde Hürmüz Boğazı kesinlikle yeniden açılacak" dedi. İran Dışişleri Bakanı Arakçi de boğazın yeniden açılmasının ABD'nin İran'a tazminat ödemesi dahil olmak üzere diğer koşullara bağlı olduğunu belirtti.

İranlı üst düzey bir kaynak ve iki bölgesel yetkilinin aktardığına göre, İran ile Umman arasında önerilen anlaşma, Körfez'e giren gemiler üzerinde Tahran'a kontrol yetkisi verebilir. Kaynaklar, söz konusu düzenlemenin İran'a yönelik şimdiye kadarki en büyük tavizlerden biri olacağını belirtti. ABD'li yetkililer ise dünyanın en önemli ticaret güzergahlarından biri olan Hürmüz Boğazı'na erişimin İran tarafından kontrol edilmesini kabul etmeyeceklerini defalarca ifade etti.

İran, çatışmaları petrol tankerlerinden geçiş ücreti talep etmesini gerekçelendirmek için kullandı. Bu uygulama ve izni olmadan boğazdan geçmeye çalışan gemilere ateş açılması, küresel deniz taşımacılığını ciddi şekilde aksatırken enerji fiyatlarının yükselmesine ve enflasyonun artmasına yol açtı.