Orson Welles'in Don Kişot Filmi Yeniden Kuruluyor

Orson Welles, ölümünden birkaç ay önce, 1985'te verdiği bir röportajda, "Biz sinema yönetmenleri, teknolojik açıdan neredeyse tamamen demode olmuş bir şey yapmaya kendini adamış bir avuç talihsiziz" demişti. Bu söz, Cervantes'in ölümsüz kahramanı Don Kişot için de söylenebilirdi. Welles'in neden bu klasiği uyarlama ihtiyacı hissettiğini açıklıyor bu benzerlik.

Yaklaşık 40 yıl sonra, Filmoteca Espanola'nın öncülüğünde, Fransız Sinemateki, İtalyan Ulusal Film Arşivi ve Münih Film Müzesi ile işbirliği içinde yürütülen bir proje, yönetmenin rüyasını yeniden kurmak için bu dört ülkeye dağılmış malzemeleri bir araya getirmeyi hedefliyor. 1957'de Meksika'da başlayan ve sonraki otuz yıl boyunca süren çekimlerin nihai versiyonu hiçbir zaman tamamlanamadı.

Welles uzmanı tarihçi Esteve Riambau, "Bir restorasyondan söz etmiyoruz" diyor. "Fikirleri, malzemeleri sürekli değişen, eklenen ve çıkarılan bir filmi yeniden inşa etmekten söz ediyoruz. Henüz elimizde her şey var mı, neler eksik, bunu bilmek için erken."

Riambau'nun hedefi, Amerikalı dehanın niyetlerine olabildiğince yaklaşan bir sonuç elde etmek. "Bu bir belgesel olmayacak. Ticari değil, kültürel bir gösterim öngörülüyor."

Uzman, Welles'in dostu Jesús Franco'nun 1992'de Sevilla Evrensel Sergisi için giriştiği uyarlama teşebbüsünü de hatırlatıyor. Franco'nun versiyonu, malzemeleri RAI'nin bir belgeseliyle harmanladığı ve kendi görüntülerini orijinalmiş gibi eklediği için hayal kırıklığı yaratmıştı. Ayrıca dublajda dudak senkronu sorunları vardı.

Teknik açıdan bu, Filmoteca'nın bu sinema serüvenine ikinci kez dahil oluşu olacak. 2026'nın geri kalanında projeye dahil kurumlar, 2.000 sayfayı bulan özgün senaryoyu inceleyip yeniden kurgulayacak ve yaklaşık 70.000 metre filmi dijitalleştirecek. 2027'de ise mevcut sekanslar ve yazılı materyal arasında karşılaştırmalı analiz yapılacak.

Riambau, yeniden inşa sürecinde yapay zekâ kullanımına sıcak bakmıyor: sürece yalnızca insan aklı ve insan eli dahil olacak.

Welles, Don Kişot'u 1957'de düşünmeye başladı. Terry Gilliam'ın yakın tarihli uyarlamasının başına gelenler de bu projenin ne kadar lanetli olduğunu gösteriyor. Gilliam'ın filmi neredeyse yirmi yılda tamamlanabildi ve eleştiriler sönüktü.

Welles, Franco dönemi İspanya'sı üzerine bir belgesel bahanesiyle RAI'nin kendisini İspanya'ya göndermesini sağladı. "Viaggio nel paese di Don Chisciotte" adlı bu paravan belgesel sayesinde gizli projesine başladı. Welles, İspanya İç Savaşı yıllarındaki cumhuriyetçi duruşu nedeniyle rejimin niyetlerine sıcak bakmasının zor olduğunu biliyordu; bu yüzden çekimleri sakladı.

Kastilya'ya hayran olan Welles, birçok sahneyi Soria, Segovia, Guadalajara ve Valladolid gibi yerlerde çekti. 1960'ta İspanya'da hangi kasabada yaşamak isteyeceği sorulduğunda, "Avila" yanıtını vermişti.

Projenin yeniden ele alınmasının nedenlerinden biri de Welles'in İspanya'ya duyduğu sevgi. Sanatsal partneri Oja Kodar, 2017'de yaklaşık 50.000 metre negatif filmi ortaya çıkardı; bunların dijitalleştirilmesinden İtalyan Ulusal Film Arşivi sorumlu olacak. Diğer malzemeler ise kalan film arşivleri arasında paylaşılacak.

Welles, 1966'dan ölümüne kadar çalışması hakkında birkaç kez fikir değiştirdi. Jesús Franco'nun şu sözleri bu durumu özetliyor: "Bana kalırsa Orson Don Kişot'u bitirmek istemiyordu. Bu projeyi kendiyle birlikte yaşayacak bir düş olarak elinde tutmak istiyordu." Gerçek ile üstkurmaca arasında gidip gelen bu uğraş, Don Kişot'un hikâyesini uyarlamak için fazlasıyla yerinde görünüyor.