Yapay Zekâ Vezüv'ün Yanmış Papirüsünü Çözdü

MS 79 yılında Vezüv Yanardağı'nın patlamasıyla yok olan Herculaneum kentinde, kömürleşmiş halde bulunan antik papirüsler yapay zekâ sayesinde okunmayı başardı. PHerc. 1667 adlı parşömen, 1750'lerde keşfedilmesine rağmen aşırı kırılgan olduğu için açılamıyordu.

2023 yılında başlatılan uluslararası bir yarışma, araştırmacıları papirüsleri çözmeye teşvik etti. Yarışmacılar, bilgisayarlı görü ve makine öğrenimi gibi yapay zekâ yöntemleri kullanarak önemli ilerleme kaydetti. Aynı yıl 21 yaşındaki bir bilgisayar bilimi öğrencisi, açılmamış bir parşömende "mor" kelimesini bularak 40.000 dolar ödül kazandı.

Avrupa ve ABD'den bilim insanlarının oluşturduğu bir ekip, yüksek çözünürlüklü X ışınları taraması ve makine öğrenimi algoritmalarıyla papirüsün içindeki tüm metni ortaya çıkardı. Araştırmacılar, "Parşömeni fiziksel olarak hiç açmadık, ancak antik mürekkebin izlerini okuyabildik" açıklamasını yaptı.

Çözülen metnin, etik, sanat ve insan davranışı üzerine felsefi bir inceleme olduğu belirtildi. Parşömen ayrıca Stoacı filozof Krisippos'un yeğeni ve öğrencisi Aristokreon'un adını da veriyor. Bilim insanları, metnin dil ve içeriğine dayanarak MÖ 2. yüzyıla tarihlendiğini ve Stoacı doktrini yansıttığını ifade etti.

Yarışmanın kurucularından araştırmacı Brent Seales, "Neredeyse iki bin yıldır bu metinler fiziksel olarak korunuyordu ancak zihinsel olarak erişilemezdi. Bugün ileri görüntüleme teknikleri, yapay zekâ ve disiplinler arası çalışma sayesinde onları okuyabiliyoruz" dedi.

Bu başarı, başka bir parşömendeki Epikürcü filozof Filodemos'a ait yeni bir kitabın tespit edilmesini de sağladı. Şu an için yalnızca bir el yazması çözülebilmiş durumda; yüzlerce papirüs hâlâ mühürlü olarak sırlarını bekliyor.