Dünya Kupası Kupasını Tasarlayan Heykeltıraş Silvio Gazzaniga

FIFA Dünya Kupası kupasını tasarlayan İtalyan heykeltıraş Silvio Gazzaniga, tek bir burgu biçimli formda üç sportif duyguyu yakalamak istemişti: sporcunun mücadelesi, taraftarın coşkusu ve zafer anı. Pazar günü, 2026 Dünya Kupası finalinin ardından kupayı kaldıracak olan İspanya ya da Arjantin, bu üç duygunun her birini biraz olsun yaşayacak.

Dünya Kupası Kupası Milano'da Tasarlandı

Brezilya, 1970'te üçüncü kez Dünya Kupası'nı kazanarak orijinal kupayı kalıcı olarak müzesine kaldırdığında, FIFA yeni bir tasarım için açık bir yarışma başlattı. Yarışmanın kazananı, Milano'dan 50 yaşında bir heykeltıraş olacaktı.

Silvio Gazzaniga, kazanan tasarımını Milano'nun Brera semtindeki atölyesinde hazırladı. Dünya Kupası hayranı kuşaklara artık çok tanıdık gelen tasarımında, Dünya'yı temsil eden bir küreye doğru yükselen iki figür yer alıyor.

"Kupayı tasarlamaya başladığında çok sayıda çizim yapıyordu ve sonunda dünyayı ve sanki yukarı doğru hareket eden iki DNA sarmalına benzeyen bir sembolü bir araya getirme fikrini geliştirmeye başladı." diye anlatıyor tasarımcının oğlu Giorgio Gazzaniga; o dönemde henüz genç bir delikanlıydı.

2016'da 95 yaşında hayatını kaybeden Gazzaniga, Milano'daki Brera Güzel Sanatlar Akademisi'nde eğitim gördükten sonra kupa üreticisi G.D.E. Bertoni'de çalışmaya başladı. Daha sonra UEFA Kupası, UEFA Süper Kupa ve Kıtalararası Kupa dahil olmak üzere futbolun en bilinen kupalarından bazılarını tasarladı.

Gazzaniga'dan Önce Jules Rimet Vardı

İlk Dünya Kupası kupası, 1930'daki açılış turnuvası için tanıtıldı. Zaferin Yunan tanrıçası Nike'ı tasvir ediyordu ve turnuvayı kuran FIFA başkanı Jules Rimet'in adını taşıyan Jules Rimet Kupası olarak biliniyordu. Fransız heykeltıraş Abel Lafleur tarafından tasarlanan kupa, altın kaplama ayar gümüşten yapılmıştı ve lapis lazuli kaide üzerinde duruyordu.

İlk kurallara göre Dünya Kupası'nı üç kez kazanan ülke kupayı kalıcı olarak elinde tutacaktı. Brezilya bunu 1970'te başardı; bu da FIFA'nın Gazzaniga'nın tasarladığı yeni kupayı sipariş etmesine yol açtı.

Jules Rimet Kupası iki kez çalındı. İlk hırsızlık, 1966'da kupa İngiltere'de halkın ziyaretine açılmışken yaşandı. FIFA'ya göre Pickles adlı bir köpek, kupayı Londra'nın güneyinde bir çitin altında buldu. Kupa 1983'te Brezilya Futbol Konfederasyonu'nun merkez binasından bir kez daha çalındı. Bir daha bulunamadı ve büyük olasılıkla eritildiği düşünülüyor.

Zafer Mücadelesini Somutlaştıran Tasarım

Gazzaniga'nın tasarımı, 25 ülkeden sanatçıların gönderdiği 50'den fazla eseri geride bıraktı. Oğlu Giorgio'ya göre, sadece çizim göndermekle yetinmedi; jüri kupayı bitmiş bir nesne olarak değerlendirebilsin diye bire bir ölçekte bir alçı prototip de hazırladı.

"En üstte her şeyin üzerinde duran dünya var; metalin içinde sporcunun çabası, sporcunun hareketi var ve sporcunun bedeni pürüzlü, engebeli, çünkü acı çekmiş, savaşmak zorunda kalmış, zafer için mücadele etmiş" diye anlatıyor Gazzaniga'nın oğlu. "Bu zafer, Zafer tanrıçasının kanatlarını andıran kollardan okunuyor; böylece yalnızca sporcunun başarısı değil, taraftarın coşkusu da yakalanıyor" diye ekliyor.

Gazzaniga'nın ailesi, çizimler, FIFA'ya sunulan orijinal prototip ve bir balmumu kalıp da dahil olmak üzere ofisini Milano'nun dışındaki Pioltello'da yeni bir konumda aynen koruyor. Bu yılın başlarında Milano yetkilileri, Gazzaniga'nın ikonik kupayı tasarladığı Via Alessandro Volta 7'deki eski atölyesinin dışında bir anı plaketi açtı.

Şampiyonlar Kupayı Neden Yanında Tutamıyor?

Finalin ardından kazanan takımın havaya kaldırdığı Dünya Kupası kupası 36 santimetre yüksekliğinde ve 18 ayar altından dökülmüş durumda. İki halkalı yeşil malakit bir kaide üzerinde duruyor; bu halkalar sahaları simgeliyor. Ancak kazananlar için kötü haber: kupa turnuva sonrasında FIFA'ya geri dönüyor. Kuruluş, orijinal kupayı Dünya Kupaları arasında İsviçre'deki genel merkezinde saklıyor. Şampiyon takıma ise altın kaplama bir replika veriliyor. Artık kupayı üç kez kazanan ülkelere bile orijinali verilmiyor.

Gazzaniga'nın tasarımı, 1974 Dünya Kupası finalinden sonra Batı Almanya kaptanı Franz Beckenbauer tarafından ilk kez havaya kaldırıldı ve o günden bu yana futbolun en büyük ödülü olmayı sürdürüyor. Genç Gazzaniga, Batı Almanya'nın Hollanda ile karşılaştığı o maçı ailesiyle birlikte evde izlediğini hâlâ hatırlıyor. "Gerçek coşku patlaması, Alman takımı Münih'te kupayı kaldırdığında ve bütün stadyum ayağa fırlayıp sevince boğulduğunda yaşandı" diyor. "İşte o anda bir nesne, bir ikona dönüştü."

Gazzaniga'nın Mirası Yaşıyor

Gazzaniga 31 Ekim 2016'da Milano'da 95 yaşında hayatını kaybetti; ancak eserleri İtalya'da ve dünyanın dört bir yanında hâlâ saygıyla anılıyor. Milano kenti, 2003 yılında Gazzaniga'ya kentin sanatsal mirasına yaptığı katkı nedeniyle, şehirdeki en yüksek sivil onurlardan biri olan Ambrogino d'Oro'yu verdi. Sekiz yıl sonra madalya ve hatıra para tasarımcılarını bir araya getiren Uluslararası Nümismatlar ve Madalya Tasarımcıları Derneği'nden, madalya ve kupa tasarımına yaşam boyu katkısı dolayısıyla uluslararası bir ödül aldı.

Ve her dört yılda bir Dünya Kupası, Gazzaniga'ya adeta bir ömür boyu başarı ödülü daha sunuyor. Pazar günü, Gazzaniga'nın 55 yıl önce tasarladığı kupa bir kez daha havaya kaldırılırken, bir takım daha bu tarihe kendi bölümünü eklemiş olacak.