Antikythera Düzeneği: 2.000 Yıl Önce Tutulmaları Tahmin Eden Bilgisayar

1901 yılında bir grup sünger avcısı, Yunanistan'ın Antikythera adası açıklarında bir Roma batığının kalıntılarına rastladı. Amforalar ve heykeller arasında, korozyona uğramış bronz ve ahşap bir blok buldular. Bu nesne, arkeolojinin en önemli keşiflerinden biri haline gelecekti: Antikythera düzeneği.

MÖ 150 ile 100 yılları arasına tarihlenen bu mekanizma, astronomik konumları hesaplamak ve tutulmaları tahmin etmek için tasarlanmış dişli bir düzenekti. Şu anda Atina Ulusal Arkeoloji Müzesi'nde muhafaza edilmektedir.

Antikythera Düzeneği Araştırma Projesi'ne göre, cihazın kökeni büyük olasılıkla Korint kolonilerine, belki de Siraküza'ya ve Arşimet okuluna dayanmaktadır. Ancak mucidinin kim olduğu kesin olarak bilinmemektedir.

Cihaz; Ay, Güneş ve bilinen gezegenlerin döngülerini modelleyen, elle çalıştırılan 30'dan fazla bronz dişli içeriyordu. Modern bir diferansiyale benzer episiklik bir dişli sistemi, yörüngesel düzensizlikleri dengeliyordu. Ön kısımda yarısı beyaz yarısı siyah bir küre, Ay'ın evresini gösteriyordu. Arka kısımda en az dört kadran, Meton döngüsü, Saros döngüsü, Panhellenik oyunlar takvimi ve Ekseligmos döngüsünü temsil ediyordu.

Parçaları çözmek onlarca yıl sürdü. 1959'da fizikçi Derek de Solla Price, 82 parçayı incelemeye başladı. Yunan nükleer fizikçi Charalampos Karakalos ile birlikte ilk röntgen ve gama ışını görüntülerini elde etti. Bu görüntülerde, bazılarında 127 ve 235 diş bulunan 27 dişli çark tespit edildi. Bu hassasiyet, 2017 yılında bu aracın tarihteki ilk mekanik bilgisayar olarak bir Doodle ile anılmasına yol açtı.

Peki gerçekten çalışıyor muydu? Tony Freeth ve Alexander Jones tarafından yapılan simülasyonlar, cihazın Mars konumunu 38 dereceye kadar sapabileceğini gösterdi. Araştırmacılar bu hatayı üretim kusurlarına değil, dönemin Yunan astronomisinin sınırlarına bağladı. Daha yeni bir çalışma ise en küçük bir üretim hatasının bile mekanizmanın sıkışmasına veya kaymasına neden olabileceğini, hatta makinenin hiçbir zaman tamamen işlevsel hale gelmemiş olabileceğini öne sürüyor.

Düzeneğe olan ilgi azalmadı. Meksika'da eğitim amaçlı "Anıtsal Antikythera Düzeneği" projesi gibi dünya genelinde replikaları yapıldı. Projenin araştırmacısı Raul Parez Enriquez, bu esere olan hayranlığını şu sözlerle ifade ediyor: "Bu, antik dünyanın evrenine yeni bir perspektiften bakışı, tam da Yunanların 2.000 yılı aşkın bir süre önce hayal ettiği gibi, Dünya merkezde ve gezegenler onun etrafında dönüyor."