Oates'tan The Odyssey Savunması ve 'MAGA Dili' Eleştirisi

Christopher Nolan'ın The Odyssey filmi, vizyona girmesinin üzerinden iki hafta geçmeden dünya çapında 700 milyon dolar gişe hasılatını aşarak 2026 yılının en çok hasılat yapan dördüncü filmi oldu. Seyirciler, Homeros'un destansı şiirine Nolan'ın yorumunu izlemek için salonlara akın ederken, film kültürel bir tartışmanın odağı haline geldi. Eser, kaynak metne ve Yunan kültürüne olan ilgiyi yeniden canlandırsa da bu olumlu etki, Elon Musk'ın en başından itibaren filme karşı çıkması ve filmin çeşitliliği gözeten oyuncu kadrosu etrafında bir kültür savaşını körüklemesiyle gölgelendi.

Musk, Grok Imagine adlı yapay zeka aracının Homeros'un metninin "tarihsel açıdan doğru" tam uzunlukta bir sinema versiyonunu üreteceğini bile duyurdu.

Ayrıca, Nolan'ın kaynak metne yaklaşımı, özellikle de günümüz İngilizcesinin kullanılması, esere sadık kalınmasını savunan bazı muhafazakarları hayal kırıklığına uğrattı.

Son eleştirilerden biri, Britanyalı-Amerikalı çevirmen Emily Wilson'dan geldi. Homeros'un şiirini 2017 yılında İngilizce manzumeye çeviren ilk kadın olan Wilson, London Review of Books için yazdığı viral eleştiride Nolan'ın filmine sert çıktı. Filmin "psikolojik, duygusal, politik ve etik derinlikten yoksun" olduğunu ve "inandırıcı hiçbir şey söylemediğini" iddia etti.

Wilson görüşünü şu sözlerle özetledi: "Bu senaryonun herhangi bir bölümünü yazmış olsaydım utanç duyardım."

Şimdi ise Amerikalı yazar Joyce Carol Oates, Wilson'ın diline ve üslubuna itiraz ederek The Odyssey'nin savunusuna geçti. Oates, Wilson'ın dilini "reddetme ve kibirli bir üstünlük" tonu olarak nitelendirdi.

Oates, X'te yaptığı paylaşımda şunları söyledi: "Homeros'un yorumlarına meslektaşça bir biçimde itiraz etmek yerine, Nolan'ın filminden olağanüstü ölçüde yararlanmış olan bu kişi, kendisinden farklı düşünen birine saldıran MAGA tayfasının kaba dilini kullanıyor. Özellikle de bir çevirmenin, yani metne bağlı, metne hizmet eden birinin, en azından (kendi hakkında iddia edeceği üzere) iyi niyetle hareket eden başkalarına biraz daha düşünceli ve saygılı yaklaşması beklenir."

Nolan daha önce Wilson'ın çevirisini övmüş ve Empire dergisine verdiği röportajda, Wilson'ın versiyonunun "Tell me about a complicated man" açılış dizesini, Matt Damon'ın Odysseus rolünü geliştirirken ilham kaynağı olarak kullandığını söylemişti.

Ulusal Kitap Ödülü sahibi, dört kez Pulitzer finalisti ve özellikle "Blonde" ile "We Were Mulvaneys" (her ikisi de sinemaya uyarlanmıştır) kitaplarıyla tanınan Oates, ayrı paylaşımlarında Nolan'ın uyarlamasını şiddetle tavsiye ettiğini, ancak Wilson'ın çevirisinin hayranı olmadığını belirtti.

Oates, "Emily Wilson'ın çevirisinden okuduğum kadarı bana göre değildi," diye yazdı ve çevirinin "YA (young adult – genç yetişkin) edebiyatının doğrudanlığına ve kelime dağarcığındaki yalınlığa alışkın bir okur kitlesine hitap etmek üzere kasıtlı olarak böyle yazıldığını – yani pazarlanabilir, lise sınıflarında okutulabilir olmak amacıyla kaleme alındığını" düşündüğünü ekledi.

Oates, "Daha şiirsel, yükseltilmiş bir söylem kullandığınızda, doğal olarak okur kitlenizi sınırlamış olursunuz," diyerek devam etti ve ticari bir yaklaşımla ilgili hiçbir sorun görmediğini belirtti. "Telif hakkı koruması olmayan klasik bir yapıttan neden kazanç sağlanmasın? 'The Odyssey'nin bir çizgi roman uyarlaması da harika olabilir."

Oates, filmin modern diyaloglarına yöneltilen eleştirilere de yanıt verdi. Oates şunları söyledi: "The Odyssey'nin en zarif çevirisi Daniel Mendelsohn'a ait; 'şiirsel'dir, her sözcük özenle, titizlikle seçilmiştir; güzel, melodiktir ama bu çeviri Nolan'ın filminde kullanılmış olsaydı suçlamalar dilin sıradan ya da sıkıcı olduğu yönünde değil, dilin fazla yükseltilmiş, 'şiirsel' olduğu yönünde olurdu. Nolan'ın filminin büyük bir klasik olarak değerlendirileceğini sanmıyorum ama gerçekten, Nolan ne yaparsa yapsın insan kitlelerini hayal kırıklığına uğratacakmış gibi görünüyor. Çoğu sinemacı/yaratıcı, sadece elinden gelenin en iyisini yapmaya çalışır – bu yönetmenin bu denli öfkeli eleştirilerle karşılaşmış olması tuhaf."

Oates, bu tür eleştirilerin "herhangi bir yaratıcı sanatçı için ürkütücü, yıldırıcı" olduğunu belirtti ve şöyle devam etti: "Bir yaratıcıyı sanki suçluymuş, zarar vermiş, incitmiş, öldürmüş gibi hedef almak – bu ürkütücü. Bir filmden nefret ediyorsanız, sorun değil – tavsiye etmeyebilirsiniz. Hiç kimse her sanat yapıtının klasik, kusursuz olmasını beklemez… Bu öfke, tuhaf biçimde yersiz görünüyor."

Oates ayrıca, hem Nolan'ın filmini hem de Francis Coppola'nın ortak yapımcılığını üstlendiği 1997 tarihli mini diziyi şiddetle tavsiye edeceğini söyledi.

Tartışmalar devam ederken, The Odyssey'nin dünya çapında gişede 1 milyar dolar sınırına doğru ilerlediği görülüyor. Ancak, aynı oyuncu kadrosuna sahip Spider-Man: Brand New Day'in vizyona girmesiyle hasılat rakamlarının düşmesi bekleniyor.