Güneş Tutulması İlhamlı 10 Kitap, 9 Film ve 8 Şarkı

Antik çağlardan bu yana tutulmalar; kehanet, ceza veya aşkın metaforu olarak yorumlandı. Bu büyüleyici gök olayı; edebiyatta, sinemada ve müzikte derin izler bıraktı. 12 Ağustos'taki tam güneş tutulması öncesinde, tutulma temalı 10 kitap, 9 film ve 8 şarkıdan oluşan bir seçki hazırladık.

Tutulmayla Damgalanmış 10 Kitap

1. 'Odysseia' (Homeros, MÖ 8. yüzyıl): Şiirin yirminci ilahisinde kahin Teoklimenos, gökyüzünün aniden kararmasını, Odysseus'un kısa süre sonra karşısına çıkacağı Penelope'nin taliplerinin yaklaşan ölümü olarak yorumlar. 2008'de yayımlanan bir çalışma, bu bölümü İyon adalarında MÖ 1178 yılında gözlemlenen gerçek bir tutulmayla ilişkilendirdi. Eser, Christopher Nolan'ın film uyarlaması sayesinde yeniden gündemde; ancak filmde bu pasajdan söz edilmiyor.
2. 'Roland'ın Şarkısı' (anonim, 11. yüzyıl): Roland ve ordusunun Roncesvalles'te Sarazenler tarafından bozguna uğratılmasını anlatan bu ortaçağ destanı, göğün birden kararmasını, fırtınaları ve bir depremi olası bir kıyamet alameti olarak tasvir eder. Ortaçağ edebiyatının tutulmaları uğursuz kehanetlerle ilişkilendirmesinin klasik örneklerinden biridir.
3. 'Kral Arthur'un Sarayında Bir Amerikalı' (Mark Twain, 1889): Connecticut'lı bir tamirci olan Hank Morgan, zamanda yolculuk yaparak 6. yüzyıl İngiltere'sine gider ve kazığa bağlanarak yakılmaya mahkûm edilir. Yaklaşan bir güneş tutulmasını hatırlar ve hayatı bağışlanmazsa dünyayı karanlığa gömmekle tehdit eder; bu sayede kurtulup Kral Arthur'un sarayında büyücü olarak ün kazanır.
4. 'Kral Süleyman'ın Madenleri' (H. Rider Haggard, 1885): Twain'den birkaç yıl önce Haggard, benzer bir hileye başvurmuştu: Yaklaşan bir tutulmanın tarihini bilen bir kâşif, Kukuana kabilesini güneşi gücüyle gizleyebileceğine ikna eder ve karşılığında halkın emirlerine uymasını talep eder.
5. 'Günlükler' (Virginia Woolf): 'Bayan Dalloway'in yazarı, 1927'de neredeyse 200 yıldır ülkeden görülen ilk tam tutulmayı izlemek için İngiltere'nin kuzeyine gitti. Günlüklerinde, ışığın birkaç saniyeliğine tamamen çekilip ardından bir anda geri gelişini, deneyimin en şaşırtıcı anı olarak anlatır.
6. 'Dolores Claiborne' (Stephen King, 1992): Başkahraman, şiddet eğilimli ve alkolik kocasını öldürmeyi, 1963'te ABD'den gözlemlenen gerçek bir güneş tutulmasını fırsat bilerek planlar. Yıllar sonra, başka bir ölüm nedeniyle polis tarafından sorgulanırken, o günü soruşturmayı yürütenlere anlatır.
7. 'Gerald'in Oyunu' (Stephen King, 1992): 'Dolores Claiborne'la aynı yıl yayımlanan bu roman da 1963 tutulmasına önemli bir rol verir; King, aynı tutulmayı tonları çok farklı iki ayrı hikâyede arka plan olarak kullanır.
8. 'Nightfall' (Isaac Asimov, 1941): Altı güneşle sürekli aydınlanan Lagash gezegeninde yaşayanlar karanlığı hiç bilmez. Gökbilimciler, 2 bin yıl sonra ilk kez gerçekleşecek tam bir tutulmanın gezegeni tamamen karanlığa gömeceğini duyunca, toplum hazırlıklı olmadığı bir durumla yüzleşir. Geçen yüzyılın en iyi bilimkurgu kısa öykülerinden biri kabul edilir.
9. 'Tutulma' (Augusto Monterroso, 1959): Guatemalalı yazarın bu minicik öyküsünde, ormanda kaybolmuş bir İspanyol keşiş, bir grup Maya tarafından kurban edilmekten kurtulmak için bilgisi sayesinde güneşi karartabileceğini söyleyerek onları ikna etmeye çalışır. Son derece ironik final, beklentilerini tamamen tersine çevirir.
10. 'Total Eclipse' (Annie Dillard, 1982): Teaching a Stone to Talk adlı kitapta yer alan bu deneme, yazarın 1979'daki tam tutulmayı izlemek için Washington eyaletindeki Yakima vadisine yaptığı yolculuğu anlatır. Dillard, beklediğinden çok daha sarsıcı bulduğu bu deneyimin, gerçeklik algısını bütünüyle dönüştürdüğünü yazar.

Sinemada Tutulma İlhamı

1. 'Barabbas' (Richard Fleischer, 1961): Bu büyük prodüksiyonun çarmıha gerilme sahnesini çekmek için ekip, 15 Şubat 1961'de İtalya'da gerçekleşen gerçek bir güneş tutulmasıyla çekim tarihini çakıştırdı ve fenomenin tuhaf ışığını yakalayabilmek için Toskana'ya 40'tan fazla kamera yerleştirdi.
2. 'L'Eclisse' (Michelangelo Antonioni, 1962): 1961'deki aynı İtalya tutulması, başrollerini Alain Delon ve Monica Vitti'nin paylaştığı bu filme de adını verdi; yapıt, 70'lerin Avrupa sinemasının klasikleri arasında sayılıyor.
3. 'Ladyhawke' (Richard Donner, 1985): Michelle Pfeiffer ve Rutger Hauer'in canlandırdığı bu ortaçağ fantezisinin kahramanlarının üzerinde, kadını gündüzleri bir doğana, erkeği geceleri bir kurda dönüştüren bir lanet vardır. Sadece güneş tutulmasının yaşandığı, gündüzsüz bir gece ve gecesiz bir gün, ikisinin de aynı anda insan hâline dönmesine olanak tanır.
4. 'Apocalypto' (Mel Gibson, 2006): 16. yüzyılın başındaki Yukatán Yarımadası'nda geçen film, başkahramanını, mayaların bir piramidinin tepesinde kurban edilmek üzereyken, güneş tanrısının işareti sayılan bir güneş tutulmasıyla kurtuluşa kavuşturur.
5. 'Dolores Claiborne' (Taylor Hackford, 1995): Stephen King'in aynı adlı romanının, Kathy Bates ve Jennifer Jason Leigh'in başrollerini paylaştığı sinema uyarlaması; 1963 tutulmasının hikâyedeki merkezi rolünü korur.
6. 'Gerald'in Oyunu' (Mike Flanagan, 2017): Stephen King'in aynı adlı romanının Netflix uyarlaması; başrolde Carla Gugino'nun yer aldığı film, 1963 tutulmasını yine anlatının merkezine yerleştirir.
7. 'Darkness' (Jaume Balagueró, 2002): Bu korku gerilim filminde bir aile, Barcelona yakınlarındaki bir eve taşınır; 40 yıl önce aynı evde, güneş tutulmasıyla aynı ana denk getirilen bir ritüelde altı çocuk kurban edilmiştir.
8. 'Venus' (Jaume Balagueró, 2022): 'Darkness'ın yönetmeni, Ester Expósito'nun canlandırdığı başkişiyi fenomen sırasında ele geçirmeye çalışan şeytani bir varlığı anlattığı bu filmde de tutulma motifine geri döner.
9. 'Verónica' (Paco Plaza, 2017): 1991'de Madrid'den gözlenen güneş tutulması sırasında geçen filmde, başkahraman tutulma anında ouija tahtasıyla bir ruh çağırma seansı yapar; bunun sonuçları filmin geri kalanına damgasını vurur.

Müzikte Tutulma

1. 'Total Eclipse of the Heart' (Bonnie Tyler, 1983): Jim Steinman tarafından yazılıp prodüktörlüğü yapılan şarkı, Galli şarkıcının kariyerinin en büyük hiti oldu ve dünyada nerede tutulma yaşansa çalınan bir klasike dönüştü. Tyler, 75 yaşında, geçen temmuz ayında hayatını kaybetti; şarkısıysa, bu tutulmayı fenomenin gayriresmî marşı hâline getirdi.
2. 'Eclipse' (Pink Floyd, 1973): 'The Dark Side of the Moon' albümünü, giderek güçlenen bir melodiyle doruğa taşıyan ve plağın başında duyulan kalp atışlarıyla sona eren parça, böylece albümün dairesel yapısını tamamlar.
3. 'You're So Vain' (Carly Simon, 1972): Şarkının en akılda kalan dizelerinden birinde, anlatıcı, şarkının kahramanının Kanada'nın Nova Scotia eyaletine özel jetiyle gidip tam bir güneş tutulmasını izleyişini anlatır; bu da pop müzikte tutulmaya yapılan en sık alıntılanan göndermelerden biridir.
4. 'Eclipse Total del Amor' (Lissette, 1984): 'Total Eclipse of the Heart'ın İspanyolca versiyonu; Kübalı şarkıcı Lissette'in 'Caricatura' albümü için kaydettiği, orijinalden kısmen ayrılan sözlere sahip bu yorum, İspanyolca konuşulan ülkelerde büyük bir hit olmuştu.
5. 'Eclipse' (Natalia Lafourcade feat. Los Macorinos, 2018): Meksikalı şarkıcının gitar ikilisi Los Macorinos'la birlikte Latin Amerika folkloruna saygı duruşunda bulunduğu 'Musas, cilt 2' albümünde yer alan parça, bir ay tutulması imgesini, yaşanan bir ayrılığın hüznünü anlatmak için kullanıyor.
6. 'Eclipse de Luna' (Luciano Pereyra, 2000): Arjantinli şarkıcının 'Recordándote' albümünde yer alan şarkı, ay tutulması imgesini tutku dolu bir geceyi anlatan bir metafora dönüştürüyor.
7. 'Total Eclipse' (Klaus Nomi, 1981): New York post-punk sahnesinin en sıra dışı figürlerinden Alman şarkıcı ve kontrtenor, bu parçada tutulmayı nükleer bir felaketin metaforuna dönüştürüyor. Kariyerinin en çok hatırlanan şarkılarından biri olan 'Total Eclipse'i ilk kez 1980'de Urgh! A Music War festivalinde seslendirmişti.
8. 'Bad Moon Rising' (Creedence Clearwater Revival, 1969): John Fogerty'nin yazdığı şarkı tam anlamıyla bir tutulmadan söz etmese de, depremlerden, fırtınalardan ve tehditkâr bir ayın altında kötü alametlerden bahseden sözleriyle, astronomik fenomenler ve karanlık kehanetlere adanan listelerde yerini almayı sürdürüyor.

Bonus Track: 'Eclipse' (Delta Goodrem, 2026): Avustralyalı şarkıcı, Jonas Myrin, Ferras Alqaisi ve Michael Fatkin'le birlikte yazdığı bu parçayla Eurovision 2026'da ülkesini temsil etti; şarkı, bir tutulma imgesini, iki farklı dünyayı bir anlığına mükemmel bir hizalanmada buluşturan bir aşkın metaforu olarak kullanıyor. Klip, Newcastle kumullarında çekildi ve ışıkla gölge arasındaki bu kesişmeyi sahneye taşıdı. Viyana'da düzenlenen festivalin finaline kalan şarkı, yarışmayı dördüncü sırada tamamladı.