Kristof Kolomb Ay Tutulmasıyla Jamaika'da Hayatını Kurtardı

1504 yılında Kristof Kolomb, Yeni Dünya'ya yaptığı dördüncü yolculuk sırasında gemileriyle Jamaika kıyılarında karaya oturdu. Ada, 1494'te Santiago adıyla vaftiz edilmiş olsa da yerlilerin "Xaymaca" ya da "Yamaya" dedikleri, "odun ve su ülkesi" anlamına gelen ismiyle anılmaya devam ediyordu. Amiral ve mürettebatı, adada mahsur kalmıştı.

Jamaika'da Çıkmaz Bir Durum

Seferin başkâtibi Diego Méndez, tek mümkün çözüm olarak bir kano ile La Española'ya (bugünkü Dominik Cumhuriyeti) gidip yardım istemeyi denedi. Adaya beş günde ulaştı ancak Kolomb'a derin bir güvensizlik duyan vali Nicolás de Ovando, yardım göndermeyi reddetti ve Méndez'i aylarca alıkoydu. Bu sırada Jamaika'daki kazazedeler, yerlilerle bir takas ilişkisi kurmayı başarmıştı; yerliler, ufak tefek süs eşyaları ve Avrupa malı araç gereçler karşılığında yiyecek sağlıyordu.

Aylarca süren bu durumun ardından umut tükenmeye başladı. Denizciler arasında çıkan isyan, yerlilerle gerilimi artırdı. Adanın sakinleri, çatışmalardan bıkıp sabırları tükenince Avrupalılara yiyecek vermeyi bıraktı. Kolomb'un mürettebatı açlıktan ölmenin eşiğine gelmişti.

Astronomi Cetvelleri: Kolomb'un Kurtuluşu

Tam bu kritik anda Kolomb, keşif tarihinin en dahiyane hamlelerinden birini yaptı: yanında taşıdığı astronomi cetvellerine başvurdu. "Regiomontanus" adıyla bilinen Alman gökbilimci Johann Müller'in hazırladığı "Almanach Perpetuum" adlı astronomik takvim, ileriki yıllara ait gök cisimlerinin hareketlerini, Ay tutulmaları dahil, büyük bir hassasiyetle içeriyordu.

Kolomb belgelerini inceledi ve aradığı bilgiyi buldu: 29 Şubat 1504'te Jamaika'dan görülebilecek bir Ay tutulması yaşanacaktı. Ay, koyu karmen kırmızısı bir renge bürünecekti. Bu renk, Güneş ışığının Dünya atmosferinden kırılarak geçmesiyle tam tutulmalar sırasında ortaya çıkan ve günümüzde "Kanlı Ay" olarak adlandırılan aynı olgudan kaynaklanıyordu.

Tutulmadan üç gün önce Kolomb, yerli liderleri topladı ve onlara, kendilerine yiyecek sağlamayı kestikleri için Hristiyan Tanrısı'nın çok kızgın olduğunu söyledi. Öfkesinin bir işareti olarak o gece Ay'ın kaybolacağını ve kan kırmızısı bir renge bürüneceğini bildirdi.

Tutulma ve Tainoların Boyun Eğişi

29 Şubat gecesi geldiğinde Jamaika semaları, amiralin öngördüğü senaryoyu birebir izledi. Ay yavaş yavaş karardı ve tam tutulma sırasında belirgin kızılımsı bir ton aldı. Yerliler, doğaüstü bir işaret olarak yorumladıkları bu manzara karşısında dehşete kapıldı ve fenomenin durması için Tanrı nezdinde araya girmesi amacıyla Kolomb'a yalvarmaya koştu.

Amiralin oğlu Hernando'nun aktardığına göre, Kolomb dua etmek ve ilahiyle istişare etmek üzere geri çekiliyormuş gibi yaptı. Tutulmanın azalmaya başlayacağı anı tam olarak hesapladı ve yeniden yerlilerin karşısına çıkarak Tanrı'nın yakarışlarını kabul ettiğini, eğer yeniden yiyecek vermeye başlarlarsa onları bağışlayacağını söyledi.

Ay eski görünümüne kavuştuğunda yerliler ikna olmuştu. Erzak akışı yeniden başladı ve Diego Méndez'in nihayet kiraladığı bir gemi gelip kazazedeleri alana kadar sürdü. Kolomb, Kasım 1504'te Sanlúcar de Barrameda'ya ayak bastı. İki yıl sonra, Mayıs 1506'da Valladolid'de hayatını kaybetti.

Hayatta Kalmak İçin Bilim

Kolomb'un bu hamlesi, astronomi bilgisinin bir hayatta kalma aracına dönüşebileceğini gösteren, bilim tarihindeki en ünlü örneklerden biri olarak kabul edilir. Bu yönteme başvuran tek kâşif o değildi; dünyanın farklı yerlerinde görev yapmış başka Avrupalı kâşiflere atfedilen çok sayıda benzer anlatı bulunuyor.

Kolomb vakasını özel kılan, olayın son derece iyi belgelendirilmiş olmasıdır. 29 Şubat 1504 tarihli tutulma, modern gökbilimciler tarafından incelenerek doğrulandı ve o dönemin tarihsel kaynaklarında yer alan tasvirlere uygun şekilde Jamaika'dan görülebildiği teyit edildi.

Amerika'nın kâşifi Amiral Kolomb işi şansa bırakmadı: hesap yaptı, doğru anı bekledi ve dönemin bilimsel bilgisini, kendisinin ve mürettebatının hayatını kurtaran soğukkanlı ve son derece etkili bir şekilde kullandı.