Puşkin Operasyonu: Nadir Rus kitaplarını çalan 6 Gürcü Fransa'da yargılanıyor

Altı Gürcistan vatandaşı, nadir Rus kitaplarını çaldıkları iddiasıyla Paris'te mahkemeye çıktı. "Puşkin Operasyonu" adı verilen soruşturma kapsamında yargılanan sanıklar, Rus edebiyatının önemli isimlerine ait eserleri hedef aldı.

Çalınan eserler arasında Aleksandr Puşkin, Nikolay Gogol ve Mihail Lermontov gibi 19. yüzyıl yazarlarının nadir baskıları bulunuyor. Toplam değeri birkaç milyon avroyu bulan bu kitaplar, Fransa'nın saygın kütüphanelerinden çalındı.

Sanıklar, suç örgütü kurmak ve hırsızlığa teşebbüsle suçlanıyor. Bazıları ayrıca kültürel eserleri çalmakla itham ediliyor. On yıla kadar hapis cezası almaları söz konusu.

Duruşma salı günü başladı ve cuma gününe kadar sürmesi bekleniyor. İlk etapta yedi kişinin yargılanması planlanıyordu, ancak usule ilişkin nedenlerle bir kadının 2 Aralık 2026'da ayrı yargılanacağı açıklandı. Kalan altı sanıktan ikisi gıyaplarında yargılanıyor ve haklarında yakalama kararı bulunuyor.

Sanıklardan Mikheil Z. ve Beqa T., benzer suçlardan başka ülkelerde mahkûm oldu. 50 yaşındaki Mikheil Z., Litvanya'da 606 bin avro değerindeki 19. yüzyıl baskılarını çalmaktan 3 yıl 4 ay hapis cezası aldı. 49 yaşındaki Beqa T. ise Estonya'da 3 yıl 6 ay hapis cezasına çarptırıldı.

Fransız soruşturmacılara göre, hırsızlıklar organize bir suç şebekesi tarafından gerçekleştirildi. Şebekenin Almanya, İsviçre ve Çekya'da da faaliyet gösterdiği belirtiliyor. Europol ve Eurojust koordinasyonunda ortak bir soruşturma ekibi kuruldu ve 2024'te çok sayıda gözaltı yapıldı.

Avrupa genelinde yaklaşık 170 nadir Rus eserinin çalındığı tahmin ediliyor. Fransa'daki hırsızlıklar 2023'te Lyon'daki École Normale Supérieure'ün Diderot kütüphanesi, Paris'teki Fransa Ulusal Kütüphanesi (BnF) ve Diller ve Medeniyetler Üniversite Kütüphanesi'nde (BULAC) meydana geldi.

Hırsızların yöntemi, kitapların fotoğraflarını çekip ölçülerini alarak neredeyse ayırt edilemeyecek sahte kopyalar üretmek ve orijinallerini değiştirmekti. Mikheil Z., BnF'ye 40 kez giderek Puşkin'in elyazmalarına erişim talep etti ve 19. yüzyıl Rus edebiyatında demokrasi üzerine araştırma yaptığını öne sürdü. Kasım ayında kütüphane, dokuz eserin sahteleriyle değiştirildiğini tespit etti. Zararın 650 bin avro olduğu belirlendi; çalınan eserlerin sekizi Puşkin'e, biri Lermontov'a aitti.

Haziran 2024'te Rus müzayede evi Litfond, kataloğuna Puşkin'in "Kafkas Esiri"nin ikinci baskısını ekledi; bu kopyanın BnF'den çalınan nüshayla örtüştüğü belirtildi. Müzayede evi, kitabın 2014 veya 2015'te Rusya'daki sahibinden satın alındığını kanıtlayan belgeler sundu.

Soruşturma hâkimleri, hırsızlıkların Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından Moskova ile Avrupa arasındaki gerilimin arttığı bir dönemde, Rus kültürel mirasını ülkeye geri getirme isteğiyle bağlantılı olabileceğini düşünüyor. Çalınan eserler henüz bulunamadı, ancak Fransa Ulusal Kütüphanesi'nin avukatı Alexandre de Konn, "onları geri alma umudundan vazgeçmediğini" söyledi ve "Kütüphane misyonuna sadık kalıyor: mirası kamuya açık tutarken, aynı zamanda korunmasını sürekli güçlendiriyor" dedi.