Uyanık Ne Demek? TDK'ya Göre Açıklama

Uyanık kelimesi, Türkçede hem gerçek hem de mecaz anlamda kullanılan çok yönlü bir sözcüktür. Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğünde birden fazla anlamı bulunan bu kelime, günlük hayatta sıkça karşımıza çıkar.

TDK'ya Göre Uyanık Kelimesinin Anlamları

TDK, uyanık kelimesini şu şekilde tanımlamaktadır:

• Gerçek anlam: Uyumamış olan, uykudan uyanmış. Örnek: "Uyuyor mu uyanık mı kestiremiyor, uykuyla uyanıklığın sınırlarını bulamıyordu." - Attilâ İlhan
• Mecaz anlam (açıkgöz): "... en az yetmiş yaşında görünen bu efendinin gözü açık, kantarı belinde, uyanık biri olduğu fıldır fıldır oynayan gözlerinden belliydi." - İhsan Oktay Anar
• Mecaz anlam (dikkatli/tetikte): "Ayrıca son derece zeki ve uyanık bir genç kız vardı." - Haldun Taner
• Mecaz anlam (bilgili): "Zeki ve uyanık kişilerle dostluk kadar iyi bir şey olamaz." - Salâh Birsel

Uyanık Kelimesinin Eş Anlamlıları

Kullanım şekline göre uyanık kelimesinin eş anlamlıları değişir. En yaygın eş anlamlıları şunlardır:

• Açıkgöz
• Dikkatli
• Kurnaz
• Tetikte
• Zinde (bazı bağlamlarda)

Özellikle açıkgöz ve dikkatli kelimeleri öne çıkar. "Açıkgöz", fırsatları iyi değerlendiren ve kolay kandırılmayan kişi anlamına gelir.

Uyanık Kelimesinin Zıt Anlamlıları

Uyanık kelimesinin anlamına göre farklı zıt anlamlıları vardır:

• Gerçek anlamda zıt anlamlılar: Uykulu, uyuyan
• Mecaz anlamda zıt anlamlılar: Saf, dalgın, gaflet içinde olan

Uyanık Kelimesiyle İlgili Örnek Cümleler

• "Gece boyunca uyanık kaldı."
• "Oldukça uyanık bir çocuktu."
• "Ticarette çok uyanık davranıyor."

Uyanık kelimesi, günlük yaşamda farklı durumları ifade etmek için kullanılan zengin bir sözcüktür. TDK tanımları ve örneklerle bu kelimenin kullanım alanları net bir şekilde anlaşılabilir.