Terörsüz Türkiye ile Doğu ve Güneydoğu Eğitiminde Yeni Dönem

Türkiye, yarım asra yaklaşan terör sorununu geride bırakma yolunda tarihi bir eşiği daha geçti. 12 maddelik düzenlemeyle Terörsüz Türkiye sürecinin hukuki çerçevesi çizilirken gözler yeni dönemin toplumsal ve ekonomik kazanımlarına çevrildi.

Bu kazanımların en önemli adreslerinden biri de eğitim olacak. Terörün tamamen gündemden çıkmasıyla Doğu ve Güneydoğu'da eğitimde yeni bir dönemin kapısının açılması bekleniyor. Güvenlik sorunlarının ortadan kalkmasının sağlayacağı kalıcı huzur ortamı; çocukların okula erişimini, öğretmenlerin bölgede daha uzun süre görev yapmasını, kırsaldaki eğitim imkânlarının genişlemesini ve okul dışındaki sosyal hayatın zenginleşmesini beraberinde getirebilir.

Yıllarca güvenlik başlığı altında değerlendirilen birçok il ve ilçenin gündemi; öğretmen niteliği, akademik başarı, bilim, teknoloji, kültür ve spor olacak. Bölgedeki çocukların diğer illerdeki akranlarıyla eğitim imkânları arasındaki farkın daha da azaltılması, yeni dönemin hedeflerinden biri olacak.

Okullar yangın yerine dönmüştü

Terörün eğitimde açtığı yaranın en ağır hissedildiği adreslerden biri Diyarbakır'ın Sur ilçesiydi. 2015-2016 eğitim öğretim yılında ilçedeki okullara saldırılar düzenlendi. Hendek ve barikatların kurulduğu, çatışmaların yaşandığı 2015'in Aralık ayında okullar da hedef oldu. Dabanoğlu Mahallesi'ndeki Yavuz Selim Ortaokulu ateşe verildi; çevresindeki hendek ve barikatlar nedeniyle itfaiye ekipleri yangına müdahale edemedi. Tarihi Süleyman Nazif İlkokulu ile Mardinkapı İlk ve Ortaokulu da saldırılarda zarar gördü.

O günlerde Sur'daki 7 okulda binlerce çocuk sınıfına giremedi. Aileleriyle ilçeden ayrılan öğrencilerin bir bölümü başka il ve ilçelerde misafir öğrenci oldu. İlçede öğrenim gören 12 bin 952 öğrenciden 3 bin 501'i, terör olayları ve sokağa çıkma yasakları nedeniyle eğitimlerine devam edebilmek için başka okullara nakledildi.

Bir dönem alevlerin yükseldiği okulların kapısından bugün yeniden öğrenciler giriyor. İlçede 140 okul ve kurum ile 999 derslikte 22 bin 315 öğrenci eğitim görüyor, bin 426 öğretmen görev yapıyor. Bir zamanlar binlerce öğrencinin başka okullara taşındığı Sur'da bugün on binlerce çocuk kendi sıralarında geleceğe hazırlanıyor.

Hakkâri ve Şırnak'taki değişim

Benzer bir değişim Hakkâri'de de yaşandı. Kentte 2002 yılında bin 148 olan derslik sayısı 2017'de 2 bin 431'e, bin 553 olan öğretmen sayısı ise 3 bin 479'a yükseldi. Bugün Hakkâri'de 428 okul ve kurumda 2 bin 655 derslik bulunuyor; 3 bin 532 öğretmen, 69 bin öğrenci için görev yapıyor.

Şırnak'ta 2002'de 270 olan okul sayısı 2021-2022 döneminde 752'ye, bin 555 olan derslik sayısı yaklaşık 7 bine ulaştı. 2003 yılında bin 948 olan öğretmen sayısı 9 binin üzerine yükselirken öğrenci sayısı 78 bin 402'den 164 bin 394'e ulaştı. Bugün kentte 792 okul ve kurum, 6 bin 536 derslik bulunuyor. 8 bin 801 öğretmen görev yapıyor, 157 bin 142 öğrenci eğitim görüyor. 2003-2025 yılları arasında Şırnak'ta 342 okul ve 4 bin 891 derslik inşa edildi.

77 okul ağır hasar görmüştü

Terörün Türkiye'ye bıraktığı ağır faturanın en acı sayfalarından birini çocuklar ve öğretmenler yaşadı. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) verilerine göre terör saldırılarının yoğunlaştığı 2015-2016 döneminde Şırnak'ta 44, Mardin'de 26, Diyarbakır'da 7 olmak üzere 77 okul ağır hasar gördü. Sokağa çıkma yasakları, saldırılar ve engellemeler nedeniyle bazı il ve ilçelerde eğitim aksadı. Hasar gören okulların onarılması ve öğrencilerin eğitim kayıplarının telafisi için özel programlar uygulandı.

Terör, eğitim camiasından da canlar aldı. Batman'da müzik öğretmeni Şenay Aybüke Yalçın, Tunceli'de Necmettin Yılmaz, Hakkâri Şemdinli'de Oğuz Uysal terör saldırılarında şehit edilen öğretmenlerden yalnızca bazıları oldu. Yıllar boyunca Türkiye'nin dört bir yanından bölgeye giden öğretmenler zor şartlara rağmen çocukları eğitimle buluşturmayı sürdürdü.

Öğretmenler için daha cazip hale gelecek

MEB kaynakları, yeni dönemin eğitimdeki en önemli etkilerinden birinin öğretmen hareketliliğinde görüleceğini belirtti. Güvenlik kaygılarının ortadan kalkması, geçmişte görev yapmanın zor olduğu ilçelerin daha cazip hale gelmesini sağlayabilir. Öğretmenlerin görev yaptıkları yerde daha uzun süre kalması, öğrenci ile öğretmen arasındaki bağı güçlendirecek; sık öğretmen değişiminin çocukların eğitiminde yarattığı dezavantajın azalmasına katkı sağlayacak.

MEB'in mevcut sisteminde iller arası yer değiştirmeler kontenjan, tercih ve hizmet puanı üzerinden yürütülüyor. Bölgedeki yaşam koşullarının daha da normalleşmesi, öğretmenlerin bu illere yönelik tercihlerinde zaman içinde yeni bir tablo ortaya çıkarabilir.