2. Türk Askeri Tarih Kongresi'nde Yeniçeri Ocağı'nın 200. Yılı Ele Alındı

Milli Savunma Üniversitesi (MSÜ) Fatih Harp Tarihi Araştırmaları Enstitüsü, Türk Askeri Tarih Komisyonu ve Türk Tarih Kurumu iş birliğiyle düzenlenen 2'nci Türk Askeri Tarih Kongresi: Yeniçeriliğin Kaldırılışının 200'üncü Yılında Yeniçeri Ocağı ve Yeniçeriler kongresi, üniversitenin Beşiktaş'taki yerleşkesinde başladı. Kongreye MSÜ Rektörü Prof. Dr. Erhan Afyoncu, Türk Tarih Kurumu Başkanı Yüksel Özgen, MSÜ Fatih Harp Tarihi Araştırmaları Enstitüsü Müdürü Bünyamin Kocaoğlu, akademisyenler ve öğrenciler katıldı.

Kongrenin açılışında konuşan MSÜ Rektörü Prof. Dr. Erhan Afyoncu, şunları söyledi: “Bundan tam 200 yıl önce 15 Haziran 1826'da çok acı bir hadise gerçekleşmiştir. Osmanlı'yı zaferden zafere koşturan, tarihe askeri bir zümre olarak geçen Yeniçeri Ocağı ortadan kaldırıldı.” Afyoncu, Yeniçerilerin Orhan Gazi döneminden itibaren ortaya çıktığını ve I. Murat döneminde Kapıkulu Ocakları'nın bir parçası olduğunu belirterek, “Kapıkulu Ocakları, karşıda savaştığınız düşmanlardan aldığınız insanları devşirerek tekrar onlara karşı kullanılmasıydı. Bu zaman içerisinde gelişti ve profesyonel bir askeri teşkilat oldu.” dedi.

Afyoncu, “36 Osmanlı padişahının 12'si Yeniçeri veya askeri isyanları sonucunda tahttan indirildi. Yeniçeri Ocağı zaman içerisinde Osmanlı zaferlerinde en önemli rolü oynarken isyanlarıyla anılan bir grup haline geldi.” ifadelerini kullandı. Kapıkulu isyanlarının devlet otoritesinin zayıf olduğu dönemlerde arttığını ve 18. yüzyıldaki askeri reformların önünde engel teşkil ettiğini vurguladı. En son Maçin'de III. Selim zamanında ordunun cepheyi bırakmasıyla Nizam-ı Cedid'in kurulmaya çalışıldığını ancak bunun III. Selim'in hayatına mal olduğunu söyledi. Tahta çıkan II. Mahmud'un soğukkanlı hareket ederek hazırlık yaptığını ve 15 Haziran 1826'da Yeniçeri Ocağı'nı kaldırdığını belirtti.

Prof. Dr. Afyoncu, ocağın kaldırılmasının ardından kapsamlı bir tasfiye süreci yaşandığını anlattı: “Kışlalar yıkılıyor, kahvehaneler yerle bir ediliyor. Mezar taşları, evraklar, Yeniçeri Ocağı'nın evrakları elimizde dursaydı herhalde bir arşiv kadar daha belge olurdu. Tulumbacı Ocağı kaldırılıyor, Yeniçerilerle bağlantılı olan Bektaşi tekkeleri kapatılıyor. Yeniçerilerin en büyük destekçisi olan ırgat, hamam ve kayıkçılar takibata uğruyor, sürgüne gönderiliyor. Cirit oyunu yasaklanıyor, kahvehaneler kapatılıyor, meddahlar ve Hacivat-Karagöz oyunları yasaklanıyor.” Ayrıca Yeniçeri Ocağı'na ait emlakların vakıflara devredildiğini, arsaların satılarak sivil yerleşime açıldığını, ocaktan borç alanların durumunun yıllarca sürdüğünü belirtti.

MSÜ Fatih Harp Tarihi Araştırmaları Enstitüsü Müdürü Bünyamin Kocaoğlu ise şunları söyledi: “Ordunun ana unsuru Yeniçeriler zamanla iç siyasetin bir parçası isyanlarla anılır olmaya başladılar ve kurum 1826 Haziran'da kapandı. Burada ilk defa Yeniçeri bağlamında tek başına ele alan bir askeri tarih çalışması olmadı. Bu anlamda da ilk askeri tarih kongrelerimizi özellikle ele alınmamış, önemli spesifik konulara ayırıyoruz.” Kocaoğlu ayrıca, Harp Tarihi Dergisi'nin artık TR Dizin'de tarandığı müjdesini verdi.

Türk Tarih Kurumu Başkanı Yüksel Özgen de konuşmasında şu ifadeleri kullandı: “Türk milleti tarih sahnesine çıktığı ilk günden beri ordusuyla var olmuş, ordu-millet vasfına hak tanınmış bir millettir. Bu köklü askeri geleneğin Osmanlı tarihinde uzun ömürlü ve merkezi unsurlarından birisi de şüphesiz Yeniçeri Ocağı olmuştur. Kazandığı pek çok zaferle disiplinleri ve askeri güçleri belirleyici olmuştur. Dolayısıyla bugün geriye dönüp baktığımızda Yeniçeri Ocağı'nı asırlık tarihinden kopararak tek taraflı hükümlerle değerlendirmek bizleri eksik ve sınırlı bir okumaya götürecektir.” Özgen, II. Mahmud'un iradesinin bugünkü Türk ordusunun disiplininin temelini oluşturduğunu vurguladı.

Kongrede iki gün boyunca Yeniçerilerin kaldırılışının etkileri ve sebepleri çeşitli oturumlarda ele alındı. Açılışın ardından Türk Tarih Kurumu Başkanı Yüksel Özgen, MSÜ Rektörü Prof. Dr. Erhan Afyoncu'ya plaket takdim etti.