Macaristan’da Tisza’nın Cumhurbaşkanı Adayı András Baka Oldu

Macaristan Parlamentosu'nda anayasal çoğunluğa sahip Tisza Partisi, cumhurbaşkanlığı için sürpriz bir ismi aday gösterdi: András Baka. Fidesz hükümeti tarafından Yüksek Mahkeme Başkanlığı'ndan alınan Baka, salı günü yapılacak oylamada cumhurbaşkanı seçilmesi en güçlü aday olarak öne çıkıyor.

András Baka'nın Hukuk Kariyeri

Uluslararası alanda tanınan bir hukukçu olan András Baka, kariyerine Macar Bilimler Akademisi Hukuk Araştırmaları Enstitüsü'nde başladı. Ardından Kamu Yönetimi Koleji'nin genel müdürlüğünü üstlendi. Baka'nın uluslararası yargı kariyerindeki en önemli dönüm noktası ise 1991-2008 yılları arasında Strazburg'daki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nde (AİHM) iki dönem hakimlik yapması oldu.

Ülkesine döndükten sonra 2009'da Macaristan Parlamentosu tarafından Yüksek Mahkeme Başkanı seçilen Baka, 2010'da iktidara gelen ve anayasa değişikliklerini tek başına yapabilecek çoğunluğa sahip ikinci Orbán hükümeti tarafından görevden alındı. Hükümet, Yüksek Mahkeme'nin adını Kuria olarak değiştirerek hukuken yeni bir kurum oluşturdu ve başına başka bir ismi atadı.

Baka, daha sonra Macaristan devletine karşı AİHM'de açtığı davayı kazandı. Mahkeme, Baka'nın adil yargılanma ve ifade özgürlüğü haklarının ihlal edildiğine hükmetti. Bu sürecin ardından Baka, hem Macaristan'da hem de uluslararası alanda hukukun üstünlüğü konularında görüşlerini açıkça dile getiren bir isim haline geldi.

Fidesz Döneminde Etkisiz Cumhurbaşkanları

Tisza Partisi'nin adayı olarak belirlenen Baka, bağımsız düşüncelere sahip, bir ölçüde eski kuşak bir hukukçu olarak tanımlanıyor. Macaristan'ın geçmişteki bazı cumhurbaşkanlarıyla benzer özellikler taşıyan Baka'nın, ulusal birliği temsil etme kabiliyeti ise Orbán sistemine yönelik açık sözlü eleştirileri nedeniyle tartışmalı bulunuyor.

Macaristan'da cumhurbaşkanlığı makamı büyük ölçüde sembolik bir role sahip. Ancak Fidesz yönetimi döneminde bu sembolik rol dahi etkisiz bir şekilde kullanıldı. Cumhurbaşkanları, hükümetle paralel hareket ederek yasaların ve kamuoyu iletişiminin tanıdığı sınırlı alanı dahi doldurmadı.

2010-2016 yılları arasında görev yapan János Áder, iki dönemlik cumhurbaşkanlığı görevini eksiksiz tamamlayabilen tek isim oldu. Fidesz muhalefetteyken cumhurbaşkanlığına taşıdığı László Sólyom ise bağımsız bir profil ortaya koydu ancak ikinci dönem için yeniden seçilmedi. Onun ardından göreve gelen eski Fidesz genel başkan yardımcısı Pál Schmitt, bir intihal skandalı sonrası istifa etmek zorunda kaldı. Daha sonra göreve gelen Katalin Novák, cinsel istismar davasında hüküm giymiş bir kişinin affedilmesiyle ilgili skandalın ardından istifa etti. Onun yerine seçilen Tamás Sulyok ise görev süresini tamamlayamadan, 17. anayasa değişikliğine eklenen tek cümlelik bir hükümle görevden alındı.

Tisza'nın Adaylık Süreci ve Tartışmalar

Tisza Partisi, mevcut parlamento dönemi içinde yeni bir anayasa hazırlayacağını ve cumhurbaşkanının halk tarafından doğrudan seçilmesi ihtimalini değerlendireceğini açıkladı. Parti lideri Péter Magyar, cumhurbaşkanı seçimi konusunda kamuoyuna danışılacağı sözünü vermişti. Ancak kısa süre sonra parlamento grubunun kadınlar dünya satranç şampiyonu Judit Polgár'ı aday göstereceği açıklandı. Bu karar yoğun tepki çekti. Eleştirmenler, kamuoyuna danışılmadan yapılan seçimin adaylık sürecine gölge düşürdüğünü savundu.

Artan tepkiler üzerine Polgár, Magyar'ın teklifini geri çevirdi. Bu başarısız adaylığın ardından yapılan kamuoyu araştırmasında, Tisza'nın desteğinde ilk kez kayda değer bir düşüş ölçüldü. Parti, kararsızlar dışındaki seçmenler arasında desteğini 3-5 puan kaybetmesine rağmen yüzde 68 ile tarihsel olarak yüksek seviyesini korudu.

Son olarak Tisza, üç aday arasından Baka'yı seçti. Diğer iki aday, tarihçi Ignác Romsics ile Vidéki Prókátor takma adıyla yazan bağımsız hukukçu Botond Fülöp idi. Fülöp, eski Cumhurbaşkanı Katalin Novák'ın istifasına yol açan af skandalını kamuoyuna taşıyan isim olarak öne çıkmıştı.