Fransız yargı sistemi 70 bin çocuk cinsel istismarı davasını beş haftada inceleyebilir mi?

Fransa Adalet Bakanı Gérald Darmanin, 11 yaşındaki Lyhanna'nın öldürülmesinin ardından oluşan kamuoyu tepkisi üzerine, savcılara bekleyen yaklaşık 70 bin çocuk cinsel istismarı dosyasını 14 Temmuz'a kadar inceleme talimatı verdi.

Fransız basınında Lyhanna olarak anılan 11 yaşındaki kız çocuğu, 29 Mayıs'ta ülkenin güneybatısında kaybolmuş, altı gün sonra ölü bulunmuştu. Olayın ardından, cinayet zanlısı Jérôme Barella hakkında daha önce yapılan çocuklara yönelik cinsel saldırı iddialarının yetkililer tarafından yeterince soruşturulmadığı ortaya çıktı ve bu büyük tepkiye yol açtı.

Darmanin, 8 Haziran'da yaptığı açıklamada, "Her bir başsavcıyla görüşüp durum değerlendirmesi yapana kadar ne ben ne de herhangi bir kıdemli hâkim tatile çıkacak" dedi. Bakan, savcılara hedefi gerçekleştirmeleri için beş haftadan biraz fazla süre tanıdı.

Plan, yaklaşık 70 bin dosyanın incelenmesini öngörüyor. Bu, haftada ortalama 14 bin, iş günü başına ise 2 binden fazla dosyanın gözden geçirilmesi anlamına geliyor. Ancak Fransa, Avrupa Konseyi verilerine göre Avrupa'daki en düşük profesyonel hâkim sayılarından birine sahip. Bu nedenle planın uygulanabilirliği tartışılıyor.

Fransa hükümeti ise planın gerçekçi olduğunu savunuyor. Adalet Bakanlığı Sözcüsü Sacha Straub-Kahn, söz konusu dosyaların zaten mahkemeler, savcılıklar ve soruşturmacılar tarafından ele alındığını belirterek, amaçlarının yeni dosyalar keşfetmek değil, mevcut dosyaların durumunu toplu şekilde değerlendirmek olduğunu söyledi.

Bakanlık, inceleme sonucunda çocuk cinsel istismarı dosyalarının ülke genelindeki dağılımını, hangi bölgelerde yürütüldüğünü ve her istinaf mahkemesindeki dosya sayılarını ortaya koymayı hedefliyor. Ayrıca, halen çocuk yaşta olan mağdurların dosyalarına öncelik verilmesi amaçlanıyor.

Straub-Kahn, "45 yaşındaki bir kişinin mağdur olduğu dosyada suçun ciddiyeti ne olursa olsun, adalet sisteminden beklenen koruma düzeyi ile 12 yaşında olup bugün hâlâ 12 yaşında olan ve şikâyette bulunan bir çocuğun korunma ihtiyacı aynı değildir" ifadelerini kullandı.

Toplu dosya incelemesine ilişkin en önemli soru işaretlerinden biri, savcılara ek kaynak sağlanıp sağlanmayacağı oldu. Ancak hükümet, şu aşamada yargı organlarını desteklemek üzere özel bir görev gücü oluşturmayı planlamıyor. Straub-Kahn, "Bu görev öncelikle savcıların, başsavcıların ve yardımcı savcılar da dâhil olmak üzere ekiplerinin sorumluluğundadır. Bunun mevcut iş yüküne ek bir görev olduğunun farkındayız, ancak burada belirleyici olan hangi öncelikleri benimsediğimizdir" dedi. Sözcü, 14 Temmuz sonrasında dosyaların işlenmesi için ihtiyaç duyulan ilave personel ve diğer kaynakların yerel düzeyde değerlendirilebileceğini ekledi.

Sendikalar ve hukukçulardan eleştiri

Öte yandan hukuk çevreleri ve yargı sendikalarının önemli bir bölümü, Adalet Bakanı Darmanin'in planına şüpheyle yaklaşıyor. Yargıçlar Sendikası Genel Sekreteri ve eski çocuk hâkimi Ségolène Marquet, dosyaların kısa sürede incelenmesinin hatalara yol açabileceği uyarısında bulundu. Marquet, "Bu girişim daha çok bir kamuoyu gösterisi gibi görünüyor. Davaların daha iyi yönetilmesini sağlamayabilir, hatta ters etki yaratabilir" dedi.

Marquet, cinsel şiddet dosyalarının aceleyle ele alınmasının bazı vakaların kapsamlı soruşturma yürütülmeden kapatılmasına yol açabileceğini belirterek, uzun ve ayrıntılı incelemelerin zaman aldığını vurguladı. Ayrıca inceleme sürecinin devam ettiği beş hafta boyunca yeni şikâyetlerin de savcılıklara ulaşacağını ve bunların bazılarının mevcut dosyalardan daha acil olabileceğini söyledi. "Bu çalışma yalnızca mahkemelerde kayıtlı 70 bin dosyayı kapsıyor. Ancak polis merkezlerinde bekleyen ve savcılıkların henüz haberdar olmadığı kaç şikâyet bulunduğunu bilmiyoruz" ifadelerini kullandı.

Avukatlar da planın uygulanabilirliği konusunda görüş ayrılığı yaşıyor. Hukuk çevrelerinde temkinli iyimserlikten açık şüpheciliğe kadar farklı değerlendirmeler yapılıyor. Ceza, ticaret ve fikri mülkiyet hukuku alanlarında uzmanlaşmış Paris Barosu avukatlarından Jérome Navy, incelemeyi "iddialı ama yapılabilir" olarak nitelendirdi ve bunun "ek insan kaynağı ve mali kaynak" gerektirdiğini, reşit olmayanların dosyalarına öncelik verilmesinin "diğer dava türleri pahasına" olabileceği uyarısında bulundu. Navy, "Bu inceleme, yargılamaların veya mahkûmiyet sayısının anlamlı biçimde artmasını sağlamayacaktır. Soruşturma hâkimleri ve ceza mahkemeleri, ceza yargılamasında köklü bir reform ve/veya adalet bütçesinde kayda değer bir artış yapılmadığı sürece aşırı yük altında kalmaya devam edecektir" dedi.

Ceza hukuku avukatı Gwendoline Tenier, incelemenin aceleye getirileceği ve birikmiş dosyaları hızlıca eritme isteğiyle, normalde titizlikle ele alınması gereken dosyaların gözden kaçacağı endişesi taşıdığını belirtti. "Son derece ciddi durumlarla karşı karşıyayız; mağdur çocukların ifade vermiş olduğu ya da vereceği, ayrıca hem psikolojik hem adli tıp değerlendirmeleri yaptırma gerekliliği konusunda karar verilmesi gereken dosyalar bunlar" dedi.

Tenier, çocuk istismarı davalarının ele alınış biçiminin gözden geçirilmesi gerektiğine katıldığını, ancak hem hâkimlerin hem avukatların yıllardır bu yönde adım atılması çağrısında bulunduğunu da sözlerine ekledi. "Bazı siyasetçiler, İspanya'da olduğu gibi özel bir savcılık kurulmasını önerdi" dedi ve bunun, çocuk korumayı merkezileştiren İspanya'nın uzmanlaşmış çocuk savcılığı birimlerine atıfla söyledi. Tenier, "Ülkenin karşı karşıya olduğu toplumsal sorunlar ve bizim de aile içi şiddetle mücadele etmek zorunda olduğumuz düşünüldüğünde bu, yabana atılacak bir fikir değil. Ama bu, 70 bin dosyadaki durumu altı haftada çözmekten çok farklı" diye ekledi.