Kritik mineraller küresel ticareti yeniden şekillendiriyor: BM raporu

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu (UNCTAD), haziran ayına ilişkin Küresel Ticaret Güncellemesi'ni yayımladı. Rapora göre, küresel ekonomi daha temiz enerji sistemleri, elektrifikasyon ve dijital teknolojilere doğru hızlı bir dönüşüm geçiriyor. Bu dönüşüm, bakır, nikel, lityum, kobalt ve nadir toprak elementleri gibi kritik minerallere olan talebi hızla artırıyor.

Lityum talebinin 2040'a kadar yüzde 350, grafit talebinin ise yüzde 130'dan fazla artması bekleniyor. Ancak kritik mineral tedarik zincirleri kısıtlı sayıda ülkede yoğunlaşmış durumda. Demokratik Kongo Cumhuriyeti küresel kobalt üretiminin yüzde 74'ünü karşılarken, Çin doğal grafit üretiminin yüzde 78'ini gerçekleştiriyor. Avustralya, Şili ve Çin birlikte küresel lityum üretiminin yüzde 70'ini oluşturuyor.

Talep artışı ve tedarik riskleri, hükümetleri kritik mineral arzını güvence altına almak ve ulusal kapasiteleri geliştirmek için ticaret politikalarını kullanmaya yönlendiriyor. UNCTAD verileri, 2020'den bu yana kritik minerallere yönelik yaklaşık 100 farklı ihracat önlemi alındığını gösteriyor. Artan rekabet, "parçalanmış bir sistem" riskini doğuruyor. Bu durumun fiyatları yükseltebileceği, yatırım kararlarını zorlaştırabileceği ve gelişmekte olan ülkeler üzerinde baskı oluşturabileceği belirtiliyor.

UNCTAD, kritik mineral ticaretinin açık, öngörülebilir ve kalkınma odaklı olması için daha koordineli bir yaklaşım çağrısında bulunuyor. Bu yaklaşımın, kritik minerallerin "parçalanmış bir sistem" mi yoksa "dayanıklılık ve küresel kalkınmanın temeli" mi olacağını belirleyeceği vurgulanıyor.