DİSK-AR: 100 Çalışandan 15’i Asgari Ücretin Altında Kazanıyor

DİSK-AR'ın yayımladığı raporda asgari ücret, vergi ve emeklilik sistemi gerçekleri verilerle ortaya konuluyor. Rapordan özet bulgular şöyle:

Asgari Ücret

• Asgari ücret açlık sınırının altında, yoksulluk sınırının dörtte biri düzeyinde.
• Asgari ücretin kişi başına milli gelire oranı 1974'te yüzde 80,6 iken 2026'da yüzde 45,7'ye geriledi ve asgari ücretlilerin büyümeden aldığı pay azaldı.
• Asgari ücretli, 2005'ten bu yana yaklaşık 23 Cumhuriyet altını kaybetti.
• Türkiye'de asgari ücretin yüzde 5 fazlası ve altı ücretle çalışanların oranı yüzde 35'e yakın. Bu oranla Türkiye, asgari ücretin yaygınlığı bakımından Avrupa'da ilk sırada.
• Toplu iş sözleşmesi (TİS) kapsamı Türkiye'de yüzde 10'da kalırken birçok Avrupa ülkesinde yüzde 60'ın üzerinde.
• Her 100 çalışandan 15'i asgari ücretin altında çalıştırılıyor.
• Türkiye'de bir asgari ücretlinin dana eti alım gücü Hollanda'daki asgari ücretlinin dörtte biri, Fransa'dakinin üçte biri düzeyinde. Temel gıdaya erişim Avrupa ve OECD ülkelerine kıyasla çok sınırlı.
• 2026'da Türkiye'den daha düşük asgari ücretli Avrupa ülkesi sayısı sadece üç ve Türkiye Avrupa'nın en düşük asgari ücretli ülkelerinden biri haline geldi.
• TİS'ten yararlanan işçilerin ortalama ücretleri asgari ücretin oldukça üzerinde. TİS kapsamındaki işçilerin aylık ortalama brüt kazancı kapsam dışındakilerden yüzde 91,9 daha fazla.

Vergi Sistemi

• Vergi ve kesinti yükü yıl içinde yüzde 21,6'dan yüzde 29,7'ye çıkıyor.
• 2026'da işçinin brüt ücretinin ortalama dörtte birinden fazlası vergi ve kesintilere gidiyor. İşçiler yılın yaklaşık üç ayını vergi ve kesintiler için çalışıyor.
• Gelir vergisi en düşük tarife dilimi 190 bin TL. Eğer 2000 yılından itibaren tarife dilimleri asgari ücret kadar artırılmış olsaydı ilk dilim 658 bin TL'nin üzerinde olacaktı.
• Dolaylı vergiler 36 yılda yüzde 48'den yüzde 64'e yükseldi. Toplanan her 100 TL'lik verginin 64 TL'si dolaylı vergilerden geliyor.
• Mülkiyet üzerinden alınan vergilerin payı son 11 yılda yüzde 3,7'den yüzde 1,1'e geriledi.
• Türkiye'de işçiler şirketlerden daha fazla vergi veriyor. Vergi gelirleri içinde işçilerin payı yüzde 19,6 iken sermayenin payı yüzde 13,1.

Emeklilik Sistemi

• Ortalama emekli aylığının asgari ücrete oranı 2002'de yüzde 122 iken 2025'te yüzde 84'e geriledi. Emekli aylıkları asgari ücretin yüzde 16 altına düştü.
• Emekli aylığı sistemindeki değişiklikler, aynı prim ve çalışma süresine sahip emekliler arasında büyük gelir farkları yaratıyor.
• En düşük emekli aylığı artırılırken diğer aylıkların aynı ölçüde yükseltilmemesi, aylıkları en düşük aylığa yaklaştırıyor.
• Emeklilerin milli gelirden aldığı pay geriliyor. Ortalama emekli aylığının kişi başına milli gelire oranı 2002'de yüzde 46,4 iken 2025'te yüzde 31,6'ya düştü.
• Prim gelirleri 2002'den bu yana 273 kat artarken emekli aylıkları ve sağlık harcamaları 211 kat arttı.
• Düşük aylıklar nedeniyle çalışan veya iş arayan emeklilerin oranı 2002'de yüzde 36,6 iken 2025'te yüzde 69,5'e çıktı. Her üç emekliden ikisi çalışmak zorunda kalıyor.